Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952)

Ahmet Salih Yıldırım; Muammer Cengiz

EN TR

Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952)

Öz

Bu makalede tasavvufun erken dönem müellif sûfîlerinden Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952) çeşitli açılardan ele alınarak portresi ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışma üç kısımdan oluşmaktadır. İlk bölümde kaynaklarda dağınık halde bulunan veriler derlenip, Ebû Saîd’in hayatı ve teliflerine dair bilgiler genel hatlarıyla takdim edilmiştir. İkinci bölümde, onun bir sûfî olarak tasavvufun teşekkül sürecindeki konumuna, etkileşim halinde olduğu ve kendilerine tesir ettiği sûfilerin tespitine odaklanılmıştır. Üçüncü bölümde ise Ebû Saîd’in tasavvufî kavramlara getirdiği tanımlardan hareketle dönemindeki tasavvufî lügatçeye katkılarına yer verilmiştir. Böylece akademik araştırmalarda henüz yeterince inceleme konusu edilmeyen Ebû Saîd’e dair bütünlüklü bir çerçeve oluşturmaya gayret edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ebû Saîd, Tasavvuf, Zühd, Vecd

Etik Beyan

Bu makale “Ebû Saîd İbnü’l-A'râbî: Hayatı, Eserleri ve Tasavvufi Görüşleri” başlıklı yüksek lisans tezimizden hareketle içerik ve yorum bakımından çeşitli tasarruflarda bulunularak üretilmiştir.

Kaynakça

Ali Tenik/Vahit Göktaş, “Tasavvuf Bilgisi: Allah’ı Allah’la Bilmek İlmine Giriş”, Kelâm Araştırmaları Dergisi, Cilt: 14, Sayı: 1, 2016, ss. 177-202.
el-Askalânî, İbn Hacer, Lisânu’l-Mîzân, thk. Abdulfettâh Ebû Gudde, 1. bs., 10 Cilt, Dâru’lBeşâiri’l-İslâmî, Beyrut 2006.
Aybakan, Bilal, “Za’ferânî”, DİA, C. XLIV, İstanbul 2013, ss. 68-69.
el-Bağdâdî, Hatîb, Târîhu Bağdâd, thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf, 1. bs., 17 Cilt, Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, Beyrut 2001.
Bağdatlı, İsmâil Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâu’l-Müellifîn ve Âsâru’l-Musannifîn, 2 Cilt, Müessetü’l-Târihi’l-Arabî, Beyrut 1951.
Brockelmann, Carl, Târîhu’l-Edebi’l-Arabî, thk. Abdulhalim Neccâr-Ramazan Ebu’t-Tevvâb, 6 Cilt, Dâru’l-Maarif 1977.
Cebecioğlu, Ethem, “Ebû Saîd İbnü'l-A'râbî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1999, Cilt: XX, s. 493.
ed-Deylemî, Ebû’l-Hasan Ali b. Muhammed, Atfü’l-Elifi’l-Me’lûf ala’l-Lâmi’l-Ma’tûf, thk. Hasan Mahmud Abdullatif eş-Şâfiî-Joseph Norment Bell, Dâru’l-Kütübi’l-Mısrî, Kahire 2007.
Ebû’l-Meâlî, Şemsüddîn, Dîvânu’l-İslâm ve Bihâşiyetihi Esmâi Kütübi’l-A’lâm, thk. Seyyid Hüseyin Kesrevî, 1. bs., Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1990.
Erginli, Zafer, “Tasavvufî Düşüncenin Kuruluş Asrında Bağdat Sûfî Çevrelerinin Oluşturduğu Temel Terminolojik Zemine Toplu Bir Bakış”, Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Yıl 2017, Cilt 6, Sayı 11, ss. 1-33.

Erkaya, Mahmud Esad, Kur’an Kaynaklı Tasavvuf Kavramları, Otto Yayınları, Ankara 2017. Fâsî, Takıyyüddin, el-Ikdü’s-Semîn fi Târihi’l-Beledi’l-Emîn, 8 Cilt, Müessesetü’l-Risâle, Beyrut 1986. el-Gazzâlî, Ebû Hâmid, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, C. II, thk: Dr. Muhammed Muhammed Tâmir, Dâru’l- Âfâki’l-Arabiyye, Kahire 2004.
Herevî, Hâce Abdulah, Menâzilü’s-Sâirîn, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1988. _____, Abdurrezzak Tek (terc.), Menâzilü’s-Sâirîn-İlelü’l-Makâmât, Nizamiye Akademi, İstanbul 2019.
el-Hîle, Muhammed el-Habîb, et-Târîh ve’l-Müerrihûn bi-Mekke mine’l-Karni’s-Sâlis el-Hicrî ile’lKarni’s-Sâlis Aşera, Müessesetü’l-Furkân li’t-Turâs el-İslamî, 1994.
Hücvîrî, Alî b. Osmân, Keşfu’l-Mahcûb, 2 Cilt, el-Meclisu’l-A’lâ li’s-Sekafe, Mısır 2007.
İbnü’l-A’râbî, Ebû Saîd, Kitâbu’l-Mu’cem, thk. Ahmed el-Beluşî, 2 Cilt, Mektebetü’l-Kevser, Riyad 1992.
_____, Mu’cem, thk. İbrahim b. Ahmed el-Hüseynî, 2 Cilt, Dâru İbni’l-Cevzî, Memleketü’lArabiyye es-Suûdiyye 1997.
_____, Ma’nâ’z-Zühd ve’l-Makâlât ve Sıfatu’z-Zâhidîn, thk. Sa’d Abdulğaffâr Alî, Dâru’l-Kütübi’l- İlmiyye, Beyrut 2003.
İbnü’l-Arîf, Mehâsinü’l-Mecâlis, thk. Muhammed Adlûnî el-İdrîsî, Darü’s-Sekâfe. İbn Asâkir, Ebû’l-Kâsım, Târîhu Medineti Dımaşk, 80 Cilt, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1995.
İbnü’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec, el-Muntazam fî Târîhi’l-Mülûk ve’l-Ümem, thk. Muhammed Abdulkadir Ata’-Mustafa Abdulkadir Ata’, 2. bs., 19 Cilt, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1995.
İbnü’l-Esîr, Mecdüddin, el-Muhtâr min Menâkibi’l-Ahyâr, 6 Cilt, Merkez Zayid li’t-Türâs ve’tTârih, Basım yılı yok.
İbn Faradî, Târîhu Ulemâ’il-Endülüs, thk. Ma’rûf Beşşâr Avvâd, 2 Cilt, Dâru’l-Garbî’l-İslâmî, Beyrut 2008.
İbn Fûrek, el-İbâne an Turuki’l-Kâsıdîn, çev. Ahmet Yıldırım-Abdülgaffar Aslan, TYEKB, İstanbul 2014.
İbnü’l-İmâd, Şezerâtu’z-Zeheb min Ahbâri Men Zeheb, thk. Abdulkâdir Arnaûd-Mahmûd Arnaûd, 10 Cilt, Dâru İbn Kesîr, Dımaşk-Beyrut 1986.
İbn Kesîr, Ebû’l-Ferrâ el-Hâfız, el-Bidâye ve’n-Nihâye, 15 Cilt, Mektebetü’l-Maarif, Beyrut 1991. İbn Manzûr, Lisânü’l-ʿArab, 15 Cilt, Dâr Sâdır, Beyrut 1990.
_____, Muhtasar Târîhu Dımaşk, 31 Cilt, Daru’l-Fikr, Suriye 1984.
İbnü’l-Mukrî, Mu’cem li İbni’l-Mukrî, thk. Ebû Abdurrahman Adil b. Sa’d, Mektebetü’r-Rüşd, Riyad 1998.
İbn Mulakkın, Tabakâtu’l-Evliyâ, thk. Nûreddîn Şerîbe, Mektebetü’l-Hâncî, 1. Baskı, Kahire 1994. İbn Nukta, et-Takyîd li-Ma’rifeti Ruvâti’s-Sünen ve’l-Mesânîd, 1. bs., 2 Cilt, Dâru’n-Nevâdir, Lübnan 2014.
İhsân Abbas, Târîhu'l-Edebi'l-Endelüsî, Dâru’s-Sekâfe, Beyrut 1969.
İsfahânî, Ebu Nuaym, Hilyetü’l-Evliyâ ve Tabakâtu’l-Asfiyâ, 10 Cilt, Mektebetü’l-Hâncî, Kahire 1996.
el-İsfahânî, Râgıb, el-Müfredât Elfâzi’l-Kur’ân, Dâru’l-Kalem, Dımaşk 2009.
el-İsfâhânî, İsmail, Siyer u Selefi’s-Sâlihîn, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2004.
el-İşbîlî, İbn Hayr, Fihrist İbn Hayr el-İşbîlî, thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf, Dâru’l-Garbi’l-İslamî, Tunus 2009.
İbn Tağberdî, en-Nucûmu’z-Zâhira fî Mülûki Mısr ve’l-Kâhira, 16 Cilt, Vizâratu’s-Sekâfe, Mısır 1963.
el-Kuşeyrî, Abdulkerîm b. Hevâzin, er-Risâletü’l-Kuşeyriyye, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2001.
Küçükaşcı, Mustafa Sabri, “Şeyhülharem”, DİA, C. XXXIX, İstanbul, ss. 90-91.
el-Makrîzî, Takiyüddin, el-Mukaffâ el-Kebîr, thk. Muhammed Ya’lâvî, 8 Cilt, Daru’l-Garbi’l- İslâmî, Beyrut 1991.
Marín, Manuela, “Abū Sa'īd ibn al-A'rābī et le développement du soufisme en Al-Andalus” Revue du Monde Musulman et de la Méditerranée, Sayı: 63-64, Yıl: 1992, ss. 28-38.
el-Mekkî, Ebû Tâlib, Kûtü’l-Kulûb, 3 Cilt, Mektebe Darü’t-Türâs, Kahire 2001.
el-Münâvî, Muhammed Abdürraûf, el-Kevâkibü’d-Dürriyye fî Terâcimi’s-Sâdeti’s-Sûfiyye, thk. Muhammed Edîb Câdir, 4. bs., 5 Cilt, Dâru’s-Sâdır, Beyrut 1999.
Palencia, Angel Gonzalez, Târîhu’l-Fikri’l-Endelûsî, thk. Hüseyin Mu’nis, Mektebetü’s-Sekâfeti’dDîniyye 1955.
Saklan, Bilal, Hadis Tarihinde Muhaddis Sûfîler (H. IV/M. X. Asır), 2. Bsk., Rıhle Kitap, İstanbul 2019.
es-Saydavi, İbn Cümey’ el-Gassânî, Mu’cemu’ş-Şuyûh, thk. Dr. Ömer Abdu’s-Selâm Tedmürî, 1. bs., Dâru’l-Ma’rife, Beyrut 1985.
Sem’ânî, el-Ensâb, 13 Cilt, Dâiratü’l-Maarif el-Osmaniyye, Haydarâbâd 1977.
es-Serrâc, Ebû Nasr, el-Lüma’ fî Târîhi’t-Tasavvufî’l-İslâmî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2016. Sezgin, Fuad, Târîhu’t-Türâs’il-Arabî, 10 Cilt, Camiatu’l-İmam Muhammed b. Suud el-İslamî 1991.
es-Sülemî, Muhammed b. Hüseyin, Tabakâtu’s-Sûfiyye, thk. Nûreddîn Şerîbe, 3. bs., Mektebetü’lHâncî, Kahire 1986.
es-Suyûtî, Celâleddîn, Tabakâtu’l-Huffâz, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Lübnan-Beyrut 1983. eş-Şa‘rânî, Abdülvehhâb, Tabakâtu’l-Kübrâ, 2 Cilt, Mektebetü’s-Sekâfeti’l-İlmiyye, 1. Baskı, Kahire 2006.
eş-Şehrezûrî, İbnü’s-Salâh, Mukaddimetü İbn Salâh, Dâru’l-Maarif 1998.
Yâfiî, Mirʾâtü’l-Cenân ve ʿİbretü’l-Yakzân fî Maʿrifeti Havâdisi’z-Zamân, thk. Halîl el-Mansûr, 4 Cilt, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1997.
Yıldırım, Ahmet Salih, Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî: Hayatı, Eserleri ve Tasavvufi Görüşleri, OMÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Samsun 2022.
ez-Zebîdî, Muhammed Murtazâ, İkdü’l-Cevheri’s-Semîn, (M. Tancî nüshası fotokopisi), İSAM Kütüphanesi, nr. 004622.
ez-Zehebî, Şemsüddîn, el-İber fî Târîhi Men Ğaber, 1. bs., 4 Cilt, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1985.
_____, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, 1. bs., 29 Cilt, Müessesetü’l-Risâle, Beyrut 1983.
_____, Târîhu’l-İslâm ve Vefeyâtü’l-Meşâhîr ve’l-A’lâm, thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf, 1. bs., 17 Cilt, Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, Beyrut 2003.
_____, Tezkiratu’l-Huffâz, thk. Abdurrahmân b. Yahyâ el-Muallimî, Dâiratu’l-Maarif elOsmaniyye, Haydarâbâd, 1955.
Ziriklî, Hayreddin, el-A’lâm, 8 Cilt, Dâru’l-İlim li’l-Melâyîn 2002.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tasavvuf

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Salih Yıldırım
Türkiye

Muammer Cengiz
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Ekim 2022

Gönderilme Tarihi

11 Ekim 2022

Kabul Tarihi

29 Ekim 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 1 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA96SJ82NL

APA

Yıldırım, A. S., & Cengiz, M. (2022). Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952). ÂSÂR Akademik Dinî Araştırmalar Dergisi, 1(2), 72-99. https://izlik.org/JA96SJ82NL

AMA

1.Yıldırım AS, Cengiz M. Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952). ÂSÂR. 2022;1(2):72-99. https://izlik.org/JA96SJ82NL

Chicago

Yıldırım, Ahmet Salih, ve Muammer Cengiz. 2022. “Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952)”. ÂSÂR Akademik Dinî Araştırmalar Dergisi 1 (2): 72-99. https://izlik.org/JA96SJ82NL.

EndNote

Yıldırım AS, Cengiz M (01 Ekim 2022) Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952). ÂSÂR Akademik Dinî Araştırmalar Dergisi 1 2 72–99.

IEEE

[1]A. S. Yıldırım ve M. Cengiz, “Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952)”, ÂSÂR, c. 1, sy 2, ss. 72–99, Eki. 2022, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96SJ82NL

ISNAD

Yıldırım, Ahmet Salih - Cengiz, Muammer. “Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952)”. ÂSÂR Akademik Dinî Araştırmalar Dergisi 1/2 (01 Ekim 2022): 72-99. https://izlik.org/JA96SJ82NL.

JAMA

1.Yıldırım AS, Cengiz M. Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952). ÂSÂR. 2022;1:72–99.

MLA

Yıldırım, Ahmet Salih, ve Muammer Cengiz. “Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952)”. ÂSÂR Akademik Dinî Araştırmalar Dergisi, c. 1, sy 2, Ekim 2022, ss. 72-99, https://izlik.org/JA96SJ82NL.

Vancouver

1.Ahmet Salih Yıldırım, Muammer Cengiz. Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952). ÂSÂR [Internet]. 01 Ekim 2022;1(2):72-99. Erişim adresi: https://izlik.org/JA96SJ82NL

ÂSÂR Dergisi’nde yayımlanan tüm makaleler, Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0) ile lisanslanmıştır.

34803 34804 34805 34806 34807

Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952)

A Sufi Portrait from the Formation Period of Sufism: Abû Saîd İbn Al-A’râbî (d. 341/952)

Öz

Anahtar Kelimeler

Tasavvufun Teşekkül Döneminden Bir Sûfî Portresi: Ebû Saîd İbnü’l-A’râbî (ö. 341/952)

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

IZ

Kaynak Göster