Ebü’l-Berekât en-Nesefî’nin (ö. 710/1310) “Medâriku’tTenzîl ve Hakâiku’t-Te’vîl” Adlı Eserinde Âyetler Arasındaki Münâsebet
Öz
Âyetler ve sûreler arasındaki münasebet ilmi, Kur’ân ilimleri arasında önemli bir yere
sahiptir. Çünkü münasebet ilmi bir yandan Kur’ân’ın i‘câzı ile doğrudan alakalı iken diğer
yandan da âyetten kastedilen mananın anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Mezkûr ilim
hakkında çalışma yapan müfessirler de bu ilmin önemi üzerinde ısrarla durmakta ve bu ilme
yeteri kadar hassasiyet gösterilmediğinden yakınmaktadırlar. Kur’ân’ın i‘câzı ile doğrudan
ilişkisi sebebiyle özellikle dirayet tefsirlerinde ve Kur’ân ilimlerine dair yazılmış eserlerde
âyetler ve sûreler arasındaki münasebetler açıklanmaya çalışılmıştır.
Söz konusu eserlerden biri de Ebü’l-Berekât en-Nesefî tarafından kaleme alınan
“Medâriku’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Tefsîr” isimli tefsirdir. Eserinde sûreler arasındaki
münâsebete değinmeyen Nesefî, birçok âyetin öncesindeki veya sonrasındaki âyetle
ilişkisini kurmaya gayret etmiştir. Bu çalışmamızda biz de Nesefî’nin âyetler arasında hangi
yönlerden münasebetler kurduğunu misalleriyle ortaya koymaya çalıştık. Böylece hem
Kur’ân ilimlerinin arasında önemli bir yeri haiz olan münâsebet ilmi hakkında ziyade bir
malumatı ortaya koymayı hem de Nesefî gibi kıymetli bir müfessirin esrinde takip ettiği
metodun özel bir yönünü belirlemeyi amaçladık.
Anahtar Kelimeler
Nesefî, Medâriku’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Tefsîr, Münâsebet İlmi, İ’câzu’l-Kur’ân
Kaynakça
- Ebü’l-Bekâ el-Kefevî, el-Külliyyât, Beyrut: Müessesetü’r-Risâle 1998.
- Ebü’l-Hasen Burhânüddîn İbrâhîm b. Ömer b. Hasen er-Rubât el-Hırbevî el-Bikâî, Nazmu’dDürer fî Tenâsübi’l-Âyât ve’s-Süver, VIII cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye 1. Baskı, 1995.
- Gezgin, Ali Galip “Âyetler ve Sûreler Arasındaki Tenâsüb ile Sûrelerin Tertîbinin Tevkîfîliğinin Kur’ân’ın Metin İçi Bağlamı Açısından Önemi” SDÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi I/30 (2018), 1-47.
- İbn Akîle, Cemâlüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Saîd b. Akîle el-Mekkî, ez-Ziyâde ve’l-İhsân fî Ulûmi’l-Kur’ân, X cilt, Riyad: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 2. Baskı, 2011.
- Nesefî, Ebü’l-Berekât Hâfızüddîn Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd en-Nesefî, Medârikü’t-Tenzîl ve Hakāiku’t-Te’vîl, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye 1995.
- Pak, Zekeriya, Tefsir Usûlü, Ankara: Bilay Bilimsel Araştırma Yayınları 1. Baskı, 2020.
- Râzî, Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn er-Râzî et-Taberistânî, Mefâtîhu’l-Gayb /et-Tefsîrü’l-Kebîr, Kahire: el-Mektebetü’t-Tevfîkıyye, 2003.
- Seyyid Şerîf Cürcânî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid eş-Şerîf el-Cürcânî elHanefî, Mu’cemu’t-Ta’rîfât, Kahire: Dâru’l-Fadîle ty.
- Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş- Şâfiî, el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân, Beyrut: Müessesetü’r-Risâle 1. Baskı, 2008.
- Teftâzânî, Sa‘düddîn Mes‘ûd b. Fahriddîn Ömer b. Burhâniddîn Abdillâh el-Herevî el-Horâsânî et-Teftâzânî, Muhtasaru’l-Meânî İstanbul: Salâh Bilici Kitabevi Yayınları ty.