Kur’ân’da Deprem ve Doğal Afetlerin İlâhî Fiil Bağlamında İncelenmesi

Bu çalışma Kur’an’da doğal afetlerle ilahi fiil arasındaki ilişkinin nasıl kavramsallaştırıldığını, özellikle deprem olgusu üzerinden ele alarak klasik ve modern tefsir yaklaşımları üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel problematiği, modern dönemde depremlerin çoğu zaman ilahi bir ceza ve ikaz olarak yorumlanmasının, Kur’an’ın kavramsal dili ve metodolojisi ile ne ölçüde örtüştüğü sorusu etrafında şekillenmektedir. Bu bağlamda musibet, bela ve imtihan kavramlarının Kur’an’daki anlamları tahlil edilmekte; bu kavramlarının birbiri yerine kullanılmasının yol açtığı neden olduğu kavramsal karışıklığa dikkat çekilmektedir. Makale Kur’an’da depremi ifade eden zelzele, racfe, sayha ve hasf gibi kavramların yalnızca jeolojik bir olayı tanımlamadığını; aynı zamanda ontolojik, ahlaki ve teolojik bir anlam dünyası inşa ettiğini ortaya koymaktadır. Bu kavramların kullanıldığı bağlamlar incelendiğinde, depremlerin kimi zaman kozmik düzenin bir parçası, kimi zaman tarihsel helak anlatılarının bir unsuru, kimi zamanda kıyamet sahnelerinin sembolik dili olarak sunulduğu görülmektedir. Bu yönü ile Kur’an, depremi indirgemeci bir biçimde salt bir tabiat olayı ya da mutlak bir ilahi ceza olarak ele almaktan ziyade, çok yönlü bir anlam çerçevesi içerisinde değerlendirmektedir. Çalışmada ayrıca Kur’an kıssaları bağlamında Semud ve Medyen kavimlerine dair helak anlatıları analiz edilerek, bu tür yıkıcı olayların ani ve nedensiz müdahaleler olmadığı; uzun bir uyarı ve tebliğ sürecinin ardından gerçekleşen tarihsel sonuçlar olarak sunulduğu vurgulanmaktadır. Bu anlatıların evrensel bir doğa yasası formunda değil, belirli ahlaki ve risalet bağlamları içerisinde istisnai ilahi müdahaleler olarak aktarıldığı ortaya konulmaktadır. Klasik tefsir literatüründe depremler çoğunlukla ilahi adaletin tecellisi olarak değerlendirilirken, modern tefsir yaklaşımlarında bilimsel nedensellik anlayışının etkisi ile daha bütüncül bir perspektif geliştirilmektedir. Modern yorumlar, depremleri hem tabiat kanunları hem de ilahi irade bağlamında ele alarak din-bilim ilişkisini uzlaştırıcı bir dil kullanmayı tercih etmişlerdir. Sonuç olarak çalışma, doğal afetlerin ilahi fiil ile ilişkilendirilmesinde bilimsel ve teolojik sınırların korunması gerektiğini savunmakta; Kur’an’ın bu olayları yargılayıcı bir dil yerine ahlaki bilinç ve sorumluluk ekseninde düşündürdüğünü ortaya koymaktadır.

This study aims to examine how the relationship between natural disasters and divine action is conceptualized in the Qur’an, with a particular focus on earthquakes, within the framework of classical and modern exegetical approaches. The central problematic of the study revolves around the question of to what extent the modern tendency to interpret earthquakes directly as divine punishment or warning corresponds with the Qur’an’s conceptual language and methodological structure. In this context, the semantic fields of the concepts musībah (calamity), balāʾ (trial), and imtihān (test) in the Qur’an are analyzed, and attention is drawn to the conceptual ambiguity arising from the interchangeable use of these terms. The article demonstrates that the Qur’anic concepts used to express earthquakes—such as zalzalah, rajfah, ṣayḥah, and khasf—do not merely describe a geological phenomenon, but also construct an ontological, moral, and theological framework of meaning. An examination of the contexts in which these concepts are employed reveals that earthquakes are sometimes presented as part of the cosmic order, sometimes as elements of historical narratives of destruction, and sometimes as symbolic language within eschatological depictions. In this respect, the Qur’an approaches earthquakes not through an reductionist lens that treats them solely as natural events or absolute divine punishment, but rather within a multidimensional interpretive framework. The study further analyzes the destruction narratives of the peoples of Thamūd and Midian within the context of Qur’anic narratives, emphasizing that such catastrophic events are not portrayed as sudden and causeless interventions, but as historical consequences that occur following prolonged periods of prophetic warning and moral exhortation. These narratives are shown to represent exceptional instances of divine intervention situated within specific ethical and prophetic contexts, rather than universal laws of nature. While classical exegetical literature generally interprets earthquakes as manifestations of divine justice, modern exegetical approaches, influenced by the rise of scientific causality, have developed a more integrative perspective. Contemporary interpretations seek to reconcile natural laws with divine will by adopting a harmonizing discourse between religion and science. In conclusion, the study argues that scientific and theological boundaries must be preserved when relating natural disasters to divine action, and that the Qur’an frames such events not through a judgmental discourse, but within an ethical horizon centered on moral awareness and human responsibility.