Halk Masallarında Dini Söz Varlığı ve Din Eğitimi
Öz
Öz
Dil, insanı diğer varlıklardan ayıran, onu üstün kılan bir özelliktir ve bir ulusun ortak kelime dağarcığı sayesinde korunur. Dili korumak ve geliştirmek, söz varlığını korumaya bağlıdır. Bu çalışma, masallardaki dini söz varlıklarını tespit etmek ve din eğitimi açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Alanyazında din eğitimi ve masalla ilgili sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Yapılan literatür taramasında masallardaki dini söz varlığını inceleyen herhangi bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu bağlamda çalışmanın din eğitimi alanına katkıda bulunacağı söylenebilir. Araştırma konusu yönünden multidisipliner bir çalışmadır. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024 yılı Haziran itibarıyla Talim Terbiye Kurulu başkanlığında "Öğrencilerin Söz Varlığının Tespiti, Geliştirilmesi ve İzlenmesi Projesi" Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yürütülmektedir. Çalışmanın projenin hedeflerine DKAB dersi ve din ve ahlak alanına ait seçmeli dersler kapsamında katkıları olabileceği düşünülmektedir. Çalışma TÜMAK Masal Masal Türkiye sitesinde yer alan masallarla sınırlandırılmıştır. Çalışmada söz varlığı, dini ifadeler ile sınırlandırılmıştır. Bulgulara, TÜMAK Masal Masal Türkiye sitesindeki masal metinlerinden ulaşılmıştır. Bu amaçla TÜMAK Masal Masal Türkiye platformundan kaynak olarak ulaşılan 2.286 masal analiz edilmiştir. Elde edilen dini söz varlıkları tematik olarak sınıflandırılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Masallarda yer alan dini söz varlığı unsurlarını belirlemede nitel araştırma yöntemlerinden “içerik analiz yöntemi” kullanılmıştır. Temalar inanç, ahlak, ibadet ve diğer şeklinde başlıklandırılmıştır. Çalışma sonunda en çok inanç alanına dair söz varlığı unsuru tespit edilmiştir. En az söz varlığına sahip tema, ibadet teması olmuştur. Masalların eğitsel yönü gelişim, din dili ve değerler açısından yorumlanmıştır. Araştırmada, masalların din eğitiminde, öğretim materyali olarak kullanılabileceği ancak çalışma materyali derleme masallardan oluştuğu için “çocuğa görelik” ilkesine dikkat edilmesi gerektiği ve masallarda dini söz varlığına yer verildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Din Eğitimi, Masal, Söz Varlığı, Dini Söz Varlığı, Din Dili.
Öne Çıkanlar
• TÜMAK Masal Masal Türkiye sitesinde yer alan masallarda dini söz varlığı unsurları ve masalların eğitsel yönü incelenmektedir.
• Masallardaki dini söz varlığı unsurlarının çocuğa görelik ilkesine uygun bir şekilde kaynak olarak kullanılabileceği ifade edilmektedir.
• TÜMAK Masal Masal Türkiye Platformunda yer alan dini söz varlığına dair unsurlar içerisinde en çok inanç temasına ait bulgulara ulaşılmıştır.
• TÜMAK Masal Masal Türkiye Platformunda yer alan masallardaki dini söz varlığı unsurlarının çocukların din dili gelişimi ve değerler eğitimine katkıları araştırılmıştır.
• Çalışmada din eğitim materyali olarak masallara daha çok yer verilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Makale Bilgileri
Bu çalışma İlhan TETİK danışmanlığında 03.06.2026 tarihinde sunulacak TÜMAK Masal Masal Türkiye Sitesinde Yer Alan Masallarda Dini Söz Varlığı ve Masalların Eğitsel Yönü başlıklı yüksek lisans tezi esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar Katkıları Araştırmanın Tasarımı (CRediT 1) Yazar-1 (%50) - Yazar-2 (%50)
Veri Toplanması (CRediT 2) Yazar-1 (%50) - Yazar-2 (%50)
Araştırma - Veri Analizi- Doğrulama (CRediT 3-4-6-11) Yazar-1 (%50) - Yazar-2 (%50)
Makalenin Yazımı (CRediT 12-13) Yazar-1 (%50) - Yazar-2 (%50)
Metnin Tashihi ve Geliştirilmesi (CRediT 14) Yazar-1 (%50) - Yazar-2 (%50)
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları: 4 Nitelikli Eğitim
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aksan, Doğan. Türkçe’nin Sözvarlığı: Türk Dilinin Sözcük Bilimiyle İlgili Gözlemler, Saptamalar. Ankara: Engin Yayınevi, 2000.
- Albayrak, Ahmet. “Çocuk Edebiyatında Din Dili Hakkında Teorik Genellemeler”. İslam, Sanat ve Estetik. 293-300. İstanbul, 2013.
- Altunbay, Müzeyyen. “Dil Edinimi Kuramları Bağlamında Kelime Öğretimi”. Türkçe Öğretiminde Söz Varlığı Üzerine İncelemeler. ed. Musa Çifci. Ankara, 1. Baskı, 2022.
- Arslan, Yasemin. Meb Anadolu Masalları Okul Öncesi Kitap Serisinin Masal Anlatıcılığı ve Değerler Eğitimi Açısından İncelenmesi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
- Arslan, Zeynep. Masalların Bireylerin Sorun Çözümüne Katkısı Üzerine Kuramsal Bir Çalışma. Siirt: Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı Türkçe Eğitimi Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
- Atik, Aslıhan. Ernest Harms ve Ronald Goldman’ın Dini Gelişim Kuramları Bağlamında Dini İçerikli Çocuk Kitapları. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri (Din Eğitimi) Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2016.
- Ay, Mehmet Emin. Çocuklarımıza Allah’ı Nasıl Anlatalım. İstanbul: Timaş Yayınları, 35. Baskı, 2016.
- Baş, Bayram. 1985-2005 Yılları Arasında Çocuk Edebiyatı Sahasında Yazılmış Tahkiyeli Metinlerin Söz Varlığı Üzerine Bir Araştırma. Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi, 2006.
- Bilgin, Beyza. Eğitim Bilimi ve Din Eğitimi. Ankara: Yeni Çizgi Yayınları, 1996.
- Bilgin, Beyza. İslam ve Çocuk. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 1987.