Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Fransız Hukukundaki Anonim Doğum Müessesesinin İncelenmesi

Öz

Roma hukukundan beri süregelen “mater certa est” yani çocuğu doğuran anadır ilkesi, çocuğu doğuran ananın biyolojik anne olduğu esasına dayanmaktadır. Bu ilkeyi benimseyen pek çok hukuk düzeni anayla çocuk arasındaki soybağını doğum yoluyla kurmaktadır. Ancak Fransız hukuku bu yaklaşım bakımından istisnai bir özellik arz etmektedir. Zira Fransız hukukunda biyolojik annelik ile yasal annelik arasında bir ayrım yapılmaktadır. Nitekim Fransız Medeni Kanunu m. 326 uyarınca doğum sırasında anne, sağlık kurumuna kabulünün ve kimliğinin gizli kalmasını talep edebilir. Anonim doğum olarak nitelendirilen bu uygulama çerçevesinde, gizli kalmak isteyen anayla çocuk arasında soybağı kurulmamakta, doğumdan sonra çocuk devlet koruması altına alınmaktadır. Dolayısıyla, anonim doğum uygulamasında ananın gizli kalma hakkı ile çocuğun kökenini öğrenme hakkı nedeniyle iki menfaatin çatışması söz konusu olmaktadır. Anılan menfaat çatışması, birçok kez Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) önüne de taşınmıştır. Bu çalışmanın amacı, anonim doğum müessesesini AİHM kararları ışığında incelemektir.

Anahtar Kelimeler

• Anonim doğum
• soybağı
• kişinin kökenini öğrenme hakkı
• özel hayata saygı hakkı
• menfaat çatışması

An Analysis of the Institution of Anonymous Birth in French Law in the Light of European Court of Human Rights Decisions

Abstract

The principle of ‘mater certa est’, i.e. or ‘the mother who gave birth is the mother’, which has existed since Roman law, is based on the assumption that the mother who gives birth to the child is the biological mother. Many legal systems that adopt this principle establish the filiation between the mother and the child through birth. However, French law is exceptional in this regard. This is because French law distinguishes between biological and legal motherhood. Indeed, under Article 326 of the French Civil Code, the mother may request that her admission to the healthcare institution and her identity remain confidential during childbirth. Under this practice, known as anonymous birth, no filiation is established between the mother who wishes to remain anonymous and the child, and the child is placed under state care after birth. Therefore, in the anonymous birth practice, there is a conflict of interests between the mother's right to remain anonymous and the child's right to know their origins. This conflict of interests has been repeatedly brought before the European Court of Human Rights (ECHR). The aim of this study is to examine the institution of anonymous birth in light of ECHR decisions.

Keywords

• Anonymous birth
• filiation
• The Right to Access One's Origins
• the right to respect for private life
• Conflict of Interests

Kaynakça

1. Aebi-Müller, Regina. “Anonyme Geburt und Babyfenster – Gedanken zu einer aktuellen Debatte”. FamPra.ch, no. 3 (2007): 544–567.
2. Badiane-Devers, Khady. “Accouchement « sous X », la loi française jugée conforme au droit européen”. Droit Déontologie & Soin, no. 8 (2008): 481–489.
3. Baysal, Başak. Çocuğun Kökenini Öğrenme Hakkı. iç. Prof. Dr. Rona Serozan’a Armağan, On İki Levha Yayıncılık, 2010.
4. Besson, Samantha. “Enforcing the child’s right to know her origins: contrasting approaches under the Convention on the Rights of the Child and the European Convention on Human Rights”. International Journal of Law, Policy and the Family no.21, no.2, (2007): 137–159.
5. Bénabent, Alain. Droit de la Famille. LGDJ, 2020.
6. Buron, Laetitia. “Le droit à l’identité: question politique et pesanteur idéologique”. Accouchement anonyme et adoption plénière, editör Michel Cahen, Karthala, 2004.
7. Bühler, Andrea ve Ryser, Nadina. “Das Recht des Kindes auf Kenntnis seiner Abstammung”. FamPra.ch no.1 (2009), 1-22.
8. Bühler, Andrea ve Schumucki, Antonella. “Das Abstammungsrecht in rechtsvergleichender Sicht (1/2)”. FamPra.ch (1) (2020): 1-24.

9. Darchis, Élisabeth. “L'accouchement anonyme en amont de l'adoption La part du transgénérationnel”. DIALOGUE 3 (177) (2007): 7-25.
10. De Beaupré, Aline Cheynet. Droit de la Famille. Ellipses Edition, 2019. Duverger, Philippe ve Nardin-Godet Katia. “Accouchement sous X et filiations”. Enfances & Psy, no.1 (50) (2011): 44-56.
11. Dönmez, Zeynep. “Kökenin Tespiti Talebinin Temel Haklarla İlişkisine Yönelik Bir Değerlendirme”. TAAD, 9, no.6, (2018): 171-195.
12. Ensellem, Cécile. Naître sans mère ?. (Presses universitaires de Rennes, 2004). https://doi.org/10.4000/books.pur.24372, Erişim tarihi: Ağustos 9, 2025.
13. Gonin, Luc. Art. 8 CEDH / V. Droit au respect de la vie privée, Convention européenne des droits de l'homme (CEDH). editör Luc Gonin ve Olivier Bigler-de Mooij, Stämpfli Verlag AG, 2025. Hadžimanović, Nataša. Confidential and Anonymous Birth in National Laws – Useful And Compatible with the Un Convention on The Rights of The Child?. (gennaio 2018) www.comparazionedirittocivile.it, Erişim Tarihi: Eylül 11, 2025. Hilt Patrice ve Granet-Lambrechts Frédérique. Droit de la famille. Presses universitaires de Grenoble, 2018.
14. İkizler, Metin. “Hukuki Boyutu ile Almanya’da Bebek Sandığı ve Anonim Doğum Uygulamaları ve Türkiye’de Durum”. Dokuz Eylül Hukuk Fakültesi Dergisi, 9 (Özel Sayı) (2007): 683-719. Kırkbeşoğlu, Nagehan. “28.02.2008 Tarihli İsviçre Federal Mahkemesi Kararının (BGE 134 III 241) Çevirisi ve Kökenini Öğrenme Hakkı ile İlgili Genel Bir Değerlendirme”. TAAD, 7, n.24 (2016): 199-225.
15. Lefaucheur, Nadine. “The French Tradition of Anonymous Birth: The Lines of Argument”. International Journal of Law, Policy and Family, (2004): 319-342.
16. Margaria, Alice. “Anonymous Birth Expanding the Terms of Debate”. International Journal of Children's Rights, no.22 (2014): 552-580.
17. Mathieu, Géraldine. “D'Odièvre à Godelli: la jurisprudence de la Cour européenne des droits de l'homme en matière d'accouchement anonyme a-t-elle évolué ?”. Journal du droit des jeunes, no.5 (325), (2013): 41- 53.
18. Mesnil, Marie. “La parenté d’intention en droit français Nouvelle figure du système de filiation?”. Revue des politiques sociales et familiales, no. 2 (139-140) (2021): 99- 108.
19. Neirinck, Claire. “Les mutations du droit français de la famille et la dette généalogique”. La lettre de l'enfance et de l'adolescence, no. 1 (88) (2013): 105-118.
20. ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi(2025/2) Perrenoud, Stéphanie. La protection de la maternité, Etude de droit suisse, international et européen. Stämpfli Verlag AG, 2015.
21. Séraphin, Gilles. “L'accès aux origines: les ressorts d'un débat passionné”. Esprit, no.5, (2009): 82-102. Steiner, Eva. “L'accouchement sous X: réflexion critique sur le droit et la pratique d'une singularité juridique française”. FamPra.ch, no. 8 (2007): 568-583.
22. Şen, Elif. “Alman Hukukunda Gizli Doğum Uygulaması ve Türkiye’de Uygulanabilirliği”. Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5, no. 1-3, (2020): 2907-2929.
23. Tüzüner, Özlem. “Soybağının Tespiti Davasında Genetik Analize İlişkin Hükümlerin Değerlendirilmesi”. AÜHFD, 62, no. 4, (2013): 1139-1166.
24. United Nations, Convention of the Rights of the Child, Committee on the Rights of the Child, Sixty- first session, 17 September–5 October 2012 (https://hrlibrary.umn.edu/crc/austria2012.html, Erişim Tarihi: Eylül 15, 2025).
25. Ünsal, Hande. “Doğum Anında Vatandaşlığın Kazanılması Ius Soli Esası”. Public and Private International Law Bulletin, 43, no.2 (2023): 517–579.
26. Wiesner-Berg, Stephanie, “„Babyklappe“ und „anonyme Geburt“: Rechtskonflikte zwischen Mutter und Kind?”. FamPra.ch, no.3 (2010): 521–545.