Klinik Araştırma

COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu

Cilt: 11 Sayı: 2 27 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu

Öz

Amaç: Tükenmişlik sendromu, iş yaşantısında bireylerin, kronik kişilerarası stres faktörlerine verdiği sürekli bir yanıttan kaynaklanan zihinsel ve fiziksel bitkinlik durumunu tanımlayan psikolojik sendromdur. COVID-19 salgını ile doktorlar kritik hastalardaki artışla karşı karşıya kalmış, belirli uzmanlık dallarındaki uzman ve asistanların daha yüksek iş yüküne maruz kalması nedeniyle, fiziksel bitkinlik ve tükenmişlik sendromu daha da belirgin hale gelmiştir. 5 Mayıs 2023’de WHO COVID-19’un artık ‘’küresel bir acil durumu’’ teşkil etmediğini açıklamıştır. Ancak pandemide asistanlarda gösterilmiş olan tükenmişlik durumları pandemi sonrasında ne duruma gelmiştir, bu konuda yeterli veri yoktur. Çalışmada COVID-19 pandemisi sonrasında, yoğun bakımlarda ve/veya COVID-19 servislerinde hasta takip ve tedavi etmiş farklı branşlardan asistanlar arasında tükenmişlik prevalansını değerlendirmek ve tükenmişlik ilişkili risk faktörlerini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Hastane Etik Kurulu onayı( 31.10.2022/299sayı), bilgilendirilmiş onam sonrası çalışmaya 251 asistan dahil edildi. Çalışmada standartlaştırılmış Maslach Tükenmişlik Envanteri (MBI)kullanıldı. Bulgular: Çalışmaya 251 asistan doktor katılmıştır. Asistanların %52.2’si uyku bozukluğu bildirmiştir. %42.6’sının 8-6 saat arasında uyuduğu gözlenmiştir. %64.5’i (n=162)24 saatlik çalışma sonrasında yapmak istediği ''ilk'' şeyin uyumak olduğunu belirtirken, %14.3’ü(n=36) tek başına gezmek veya alışveriş yapmak olduğunu, %21.1’i(n=53)arkadaşlarla veya aile ile buluşmak olduğunu belirtmiştir. 24 saatlik çalışma sonrasında ilk yapmak istediği şeye göre katılımcıların MBI “Duygusal Tükenme-DT”, “Duyarsızlaşma-D”ve“Kişisel Başarısızlık-KB” alt boyutlarından aldıkları puanlar farklılık göstermemektedir(p>0,05). MBI “DT” alt boyutundan aldıkları puanlar ortalama 2.42±0.70 olarak “D” alt boyutundan aldıkları puanlar ortalama 2.02±0.74 “KB” alt boyutundan aldıkları puanlar ortalama 1.64±0.63 ve ölçek toplamından aldıkları puanlar ortalama 2.04±0.49 olarak saptanmıştır. Ölçeğin iç tutarlılıkları değerlendirildiğinde; DT alt boyutu için α=0.788, D alt boyutu için α=0.581,KB alt boyutu için α=0.681 olarak, ölçek toplamı için α=0.778 saptanmıştır. Sonuç: Pandemide, doktorları potansiyel tükenmişlik konusunda bilinçlendirmek, dijital teknolojileri kullanmak, örgütsel yaklaşımlarla kolaylaştırıcı ortam yaratmak gibi çok yönlü kanıta dayalı yaklaşımlar önerilmesine rağmen, yüksek iş gücü süregelmiştir. Bu nedenle asistanları ciddi travma sonrası stres bozukluğu beklemektedir. Sağlık hizmetlerinin yeniden düzenlenmesi, doğru tanımlama ve farkındalık bu sendromu önlemenin ilk önemli adımıdır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Appiani FJ, Rodríguez Cairoli F, Sarotto L, Yaryour C, Basile ME, Duarte JM. Prevalence of stress, burnout syndrome, anxiety and depression among physicians of a teaching hospital during the COVID-19 pandemic. Arch Argent Pediatr. 2021 ;119(5):317-324. English, Spanish. doi: 10.5546/ aap.2021.eng.317. PMID: 34569739.
  2. Amaral MLC, da Silva IM, Bello AF, da Silva FC, Romão GS, Trapani A. Prevalence and factors associated with anxiety, depression and burnout in gynecology and obstetrics residents during the COVID-19 pandemic. Rev Bras Ginecol Obstet. 2024 Mar 15;46:e-rbgo17. doi: 10.61622/ rbgo/2024AO17. PMID: 38765522; PMCID: PMC11075398.
  3. Armon G, Shirom A, Shapira I, et al. On the nature of burnout-insomnia relationships: a prospective study of employed adults. J Psychosom Res 2008; 65: 5–12. DOI: 10.1016/j.jpsychores.2008.01.012.
  4. Baro Vila RC, Burgos LM, Sigal A, Costabel JP, Alves de Lima A. Burnout Syndrome in Cardiology Residents. Impact of the COVID-19 Pandemic on Burnout Syndrome in Cardiology Residents. Curr Probl Cardiol. 2022 ;47(1):100873. doi: 10.1016/j.cpcardiol.2021.100873. Epub 2021 May 10. PMID: 34108084
  5. Dimitriu MCT, Pantea-Stoian A, Smaranda AC, Nica AA, Carap AC, Constantin VD, Davitoiu AM, Cirstoveanu C, Bacalbasa N, Bratu OG, Jacota-Alexe F, Badiu CD, Smarandache CG, Socea B. Burnout syndrome in Romanian medical residents in time of the COVID-19 pandemic. Med Hypotheses. 2020 ;144:109972. doi: 10.1016/j.mehy.2020.109972. Epub 2020 Jun 7. PMID: 32531540
  6. Edú-Valsania S, Laguía A, Moriano JA. Burnout: A Review of Theory and Measurement. Int J Environ Res Public Health. 2022 Feb 4;19(3):1780. doi: 10.3390/ijerph19031780. PMID: 35162802; PMCID: PMC8834764.
  7. Ergin C, Bayraktar R, Dağ İ, editors. Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve Maslach Tükenmişlik Ölçeğinin uyarlanması. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmaları; Ankara. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi Düzenleme Kurulu ve Türk Psikologlar Derneği Yayını; 1993
  8. Fadle AA, Khalifa AA, Mahran DG, Khidr SS, Said HG, Farouk O. Burnout syndrome (BOS) among resident doctors in an Egyptian tertiary care university hospital: Prevalence and determinants during the COVID-19 pandemic. Int J Soc Psychiatry. 2023 ;69(2):396-405. doi: 10.1177/00207640221104698. Epub 2022 Jun 13. PMID: 35695719

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık ve Toplum Hizmetleri

Bölüm

Klinik Araştırma

Yayımlanma Tarihi

27 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

11 Mart 2025

Kabul Tarihi

10 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Ervatan, Z., Gültop, F., Ay Özkan, B., Gündüz, N., Duman, M., & Turgut, N. (2025). COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu. Aydın Sağlık Dergisi, 11(2), 131-146. https://izlik.org/JA53SK23TM
AMA
1.Ervatan Z, Gültop F, Ay Özkan B, Gündüz N, Duman M, Turgut N. COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu. Aydın Sağlık. 2025;11(2):131-146. https://izlik.org/JA53SK23TM
Chicago
Ervatan, Zekeriya, Fethi Gültop, Bahar Ay Özkan, Nilsu Gündüz, Melike Duman, ve Namigar Turgut. 2025. “COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu”. Aydın Sağlık Dergisi 11 (2): 131-46. https://izlik.org/JA53SK23TM.
EndNote
Ervatan Z, Gültop F, Ay Özkan B, Gündüz N, Duman M, Turgut N (01 Haziran 2025) COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu. Aydın Sağlık Dergisi 11 2 131–146.
IEEE
[1]Z. Ervatan, F. Gültop, B. Ay Özkan, N. Gündüz, M. Duman, ve N. Turgut, “COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu”, Aydın Sağlık, c. 11, sy 2, ss. 131–146, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53SK23TM
ISNAD
Ervatan, Zekeriya - Gültop, Fethi - Ay Özkan, Bahar - Gündüz, Nilsu - Duman, Melike - Turgut, Namigar. “COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu”. Aydın Sağlık Dergisi 11/2 (01 Haziran 2025): 131-146. https://izlik.org/JA53SK23TM.
JAMA
1.Ervatan Z, Gültop F, Ay Özkan B, Gündüz N, Duman M, Turgut N. COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu. Aydın Sağlık. 2025;11:131–146.
MLA
Ervatan, Zekeriya, vd. “COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu”. Aydın Sağlık Dergisi, c. 11, sy 2, Haziran 2025, ss. 131-46, https://izlik.org/JA53SK23TM.
Vancouver
1.Zekeriya Ervatan, Fethi Gültop, Bahar Ay Özkan, Nilsu Gündüz, Melike Duman, Namigar Turgut. COVID-19 Pandemisi Sonrasında Asistan Hekimlerde Tükenmişlik Sendromu. Aydın Sağlık [Internet]. 01 Haziran 2025;11(2):131-46. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53SK23TM

All site content, except where otherwise noted, is licensed under a Creative Common Attribution Licence. (CC-BY-NC 4.0)

by-nc.png