Derleme

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi

Cilt: 12 Sayı: 2 29 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi

Öz

Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dünya çapında çocukların yaklaşık %5-10'unu ve yetişkinlerin %2,5'ini etkileyen yaygın bir nörogelişimsel durumdur. Bu kapsamlı derleme, ikiz çalışmaları, genom çapında ilişki çalışmaları (GWAS), çevresel araştırmalar ve gen-çevre etkileşimi çalışmalarının analizi yoluyla genetik ve psikososyal faktörlerin DEHB etiyolojisine göreceli katkılarını incelemektedir. Güncel kanıtlar, DEHB'nin oldukça kalıtımsal olduğunu ve ikiz çalışmalarında kalıtım tahminlerinin sürekli olarak %70-80 olduğunu göstermektedir. Son GWAS çalışmaları, fenotipik varyansın yaklaşık %22'sini açıklayan 27 genom çapında önemli lokus belirlemiştir. Bununla birlikte, doğum öncesi maruziyetler, psikososyal olumsuzluklar ve toksin maruziyeti gibi çevresel faktörler de bozukluk gelişimine ve semptom şiddetine önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır. Yeni ortaya çıkan epigenetik araştırmalar, DNA metilasyonu ve histon modifikasyonları yoluyla gen-çevre etkileşimlerinin, genetik yatkınlık ile çevresel tetikleyiciler arasındaki mekanik bağlantıyı sağlayabileceğini öne sürmektedir. Bu çalışmamda, DEHB'nin önemli genetik yatkınlık ile değiştirilebilir çevresel etkiler arasında karmaşık bir etkileşimi temsil ettiği ve salt genetik veya çevresel bir açıklamadan ziyade çok faktörlü bir modeli desteklediği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

İstanbul Aydın Üniversitesi

Etik Beyan

bu çalışma literatür taramasına dayalı olup herhangi bir deneysel uygulama içermediğinden etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

  1. Aarnoudse-Moens, C. S., Weisglas-Kuperus, N., van Goudoever, J. B., & Oosterlaan, J. (2009). Meta-analysis of neurobehavioral outcomes in very preterm and/or very low birth weight children. Pediatrics, 124(2), 717- 728.
  2. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
  3. Boomsma, D., Busjahn, A., & Peltonen, L. (2002). Classical twin studies and beyond. Nature Reviews Genetics, 3(11), 872-882.
  4. Bouchard, M. F., Bellinger, D. C., Wright, R. O., & Weisskopf, M. G. (2010). Attention-deficit/hyperactivity disorder and urinary metabolites of organophosphate pesticides. Pediatrics, 125(6), e1270-e1277.
  5. Brennan, P. A., Hammen, C., Sylvers, P., Bor, W., Najman, J., Lind, P., ... & Williams, G. M. (2011). Interactions between the COMT Val108/158Met polymorphism and maternal prenatal smoking predict aggressive behavior outcomes. Biological Psychiatry, 69(8), 748-755.
  6. Brikell, I., Kuja-Halkola, R., & Larsson, H. (2015). Heritability of attentiondeficit hyperactivity disorder in adults. American Journal of Medical Genetics Part B, 168(6), 406-413.
  7. Burt, S. A. (2009). Rethinking environmental contributions to child and adolescent psychopathology: A meta-analysis of shared environmental influences. Psychological Bulletin, 135(4), 608-637.
  8. Burt, S. A., Klump, K. L., Gorman-Smith, D., & Neiderhiser, J. M. (2016). Neighborhood disadvantage alters the origins of children's nonaggressive conduct problems. Clinical Psychological Science, 4(3), 511-526.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ruh Sağlığı Hizmetleri

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

7 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

26 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Yıldırım, B., & Verimer, T. (2026). Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi. Aydın Sağlık Dergisi, 12(2), 85-109. https://izlik.org/JA77PT76HC
AMA
1.Yıldırım B, Verimer T. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi. Aydın Sağlık. 2026;12(2):85-109. https://izlik.org/JA77PT76HC
Chicago
Yıldırım, Burçin, ve Türkiz Verimer. 2026. “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi”. Aydın Sağlık Dergisi 12 (2): 85-109. https://izlik.org/JA77PT76HC.
EndNote
Yıldırım B, Verimer T (01 Haziran 2026) Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi. Aydın Sağlık Dergisi 12 2 85–109.
IEEE
[1]B. Yıldırım ve T. Verimer, “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi”, Aydın Sağlık, c. 12, sy 2, ss. 85–109, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA77PT76HC
ISNAD
Yıldırım, Burçin - Verimer, Türkiz. “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi”. Aydın Sağlık Dergisi 12/2 (01 Haziran 2026): 85-109. https://izlik.org/JA77PT76HC.
JAMA
1.Yıldırım B, Verimer T. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi. Aydın Sağlık. 2026;12:85–109.
MLA
Yıldırım, Burçin, ve Türkiz Verimer. “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi”. Aydın Sağlık Dergisi, c. 12, sy 2, Haziran 2026, ss. 85-109, https://izlik.org/JA77PT76HC.
Vancouver
1.Burçin Yıldırım, Türkiz Verimer. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu: Genetik ve Psikososyal Kökenler Güncel Araştırmaların Karşılaştırmalı Analizi. Aydın Sağlık [Internet]. 01 Haziran 2026;12(2):85-109. Erişim adresi: https://izlik.org/JA77PT76HC

All site content, except where otherwise noted, is licensed under a Creative Common Attribution Licence. (CC-BY-NC 4.0)

by-nc.png