Çankırı kilimlerinden esinlenilmiş yapay zekâ destekli giysi tasarım uygulamaları

Öz

Çankırı’ya ait kilim dokumaları, bölgenin kültürel kimliğini yansıtan önemli bir öge olup dijital teknolojilerin gelişimiyle birlikte çağdaş tasarım süreçlerinde kullanılabilir hâle gelmektedir. Özellikle yapay zekâ tabanlı tasarım araçlarının sunduğu olanaklar, geleneksel kültür ögelerinin modern ürünlere uyarlanmasını kolaylaştırmakta ve tasarım sürecine hem hız hem de yaratıcılık kazandırmaktadır. Bu çalışma, Çankırı kilimlerinin görsel referans olarak kullanılmasıyla Adobe Firefly platformunda giysi tasarımlarının oluşturulmasını amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında öncelikle kapsamlı bir literatür taraması yapılmış; ardından Çankırı Kilim Müzesi’nde gerçekleştirilen saha gezilerinde kilimlerin görselleri incelenerek kayıt altına alınmıştır. Motiflerin estetik görünümü, renk uyumu, yerleşimi ve teknik özellikleri dikkate alınarak beş kilim örneği seçilmiş, bu kilimlere ait veriler tablolaştırılarak motif adı, renk, teknik ve kompozisyon gibi ölçütlere göre sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda seçilen örnekler Firefly’da metinsel yönlendirmelerle işlenmiş ve dijital ortamda on adet giysi tasarımı üretilmiştir. Tasarımlar arasından Çankırı kilimlerini kültürel ve estetik açıdan en iyi yansıtan örnekler değerlendirmeye alınmış, böylece yapay zekânın kültürel mirası çağdaş tasarım uygulamalarına aktarmadaki potansiyeline dair örnek bir yaklaşım sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Kilim
• Yapay Zeka
• Giysi Tasarımı.

Artificial intelligence powered clothing design applications inspired by Çankırı rugs

Öz

Çankırı kilim weavings are an important element reflecting the cultural identity of the region and have become usable in contemporary design processes with the development of digital technologies. In particular, the opportunities offered by artificial intelligence-based design tools facilitate the adaptation of traditional cultural elements to modern products and add both speed and creativity to the design process. This study aims to create clothing designs on the Adobe Firefly platform using Çankırı rugs as visual references. As part of the research, a comprehensive literature review was first conducted; then, during field trips to the Çankırı Rug Museum, the visuals of the rugs were examined and recorded. Five rug samples were selected based on the aesthetic appearance, color harmony, placement, and technical characteristics of the motifs. The data pertaining to these rugs was tabulated and classified according to criteria such as motif name, color, technique, and composition. Based on the findings, the selected samples were processed in Firefly using textual instructions, and ten clothing designs were produced in a digital environment. The designs that best reflected Çankırı rugs from a cultural and aesthetic perspective were evaluated, thus presenting an exemplary approach to the potential of artificial intelligence in transferring cultural heritage to contemporary design applications.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Clothing Design
• Rug.

Kaynakça

1. Akan, M., Hidayetoğlu, M. ve Türktaş, Z. (2010). Çankırı Belediyesi Dr. Rıfkı Kamil Urga Araştırma Merkezi’nde korunan düz dokuma yaygılar. Yeni Gün Ofset Matbaacılık.
2. Balcı A. (2011). Sosyal bilimlerde araştırma. Pegem Yayıncılık.
3. Bayburtlu, Ç., İşgören, A. N., Acar Büyükpehlivan, G., Öznaz, D., Ceviz, N., Sünter Eroğlu, N., Çankaya, Ş., Albayrak, Ö., ve Dinçer, G. (2025). Moda tasarımı ve yapay zekâ. Öneri Dergisi, 20(MX Yaratıcı Endüstriler Çalıştayı 2024: Yapay Zekâ Çağında Yaratıcı Endüstriler Özel Sayısı), e1-49. DOI: 10.14783/maruoneri.1499324
4. Budak V., Öztunç M. ve Taylan M. (2025). Kadının kendini ve yaşamı ifade etme aracı olarak kilim: Pirot ve Anadolu kilimlerinin motif ve kompozisyonları üzerinden karşılaştırmalı bir analiz. Turkish Studies, 20(3), 1921-1942. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.81676.
5. Bulat, F. ve Bozacı, İ. (2025). Kültürel mirasa dayalı tasarımda yapay zekânın kullanımı: Midjourney örneği. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 11(4), 318-327. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.16 452464
6. Göklüberk Özlü, P. ve Ekici Demir, N. (2024). Moda tasarımı sürecinde üretken yapay zekâ destekli sistemler. Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, 5(8), 110-122.
7. Gültekin, A. (2021). Yapay zekânın luditleri kimler olacak? OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(44), 8432-8454. DOI:10.26466/opus. 944914.
8. Oyman, R. N. (2019). Bazı Anadolu kilim motiflerinin sembolik çözümlemesi. ARIŞ Halı, Dokuma ve İşleme Sanatları Dergisi, 14, 4-22.

9. Rathore B. (2023). Integration of artificial intelligence and it’s practices in apparel industry. International Journal of New Media Studies, 10(1), 25-37. ISSN: 2394-4331
10. Sevim, A. ve Pehlevan, C. (2005). Dünden bugüne Çankırı: Çankırı’nın tarih öncesi. Geçmişten geleceğe Çankırı içinde (ss. 125-155).
11. Türk Dil Kurumu. (t.y). Kilim. Türk Dil Kurumu Sözlükleri içinde. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim 20 Kasım, 2025, https://sozluk.gov.tr