Okçuluk imgesinin Türkiye posta pullarındaki temsilleri: 1965-2025 dönemi üzerine bir inceleme

Öz

Çalışmanın amacı, Türkiye’de 1965-2025 yılları arasında yayımlanan okçuluk temalı posta pullarını inceleyerek okçuluk imgesinin tarihsel süreç içerisindeki görsel ve ideolojik dönüşümünü ortaya koymaktır. Araştırma, filatelik materyallerin yalnızca estetik nesneler değil, aynı zamanda kültürel bellek, ulusal kimlik ve temsil üretimi açısından önemli görsel iletişim araçları olduğunu göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Araştırma nitel yöntem kapsamında yürütülmüş olup veriler doküman analizi yaklaşımıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler görsel içerik analizi ve göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde Roland Barthes’ın düz anlam ve yan anlam kavramları temel alınmış; Stuart Hall’un temsil kuramı ile John Berger ve arkadaşlarının görsel okuma yaklaşımından yararlanılmıştır. Bulgular, erken dönem pullarda okçuluğun savaş, askerî güç ve ulusal kimlik bağlamında temsil edildiğini; sonraki dönemlerde ise bireysel kahramanlık, modern spor, kültürel miras ve küresel kapsayıcılık söylemleriyle yeniden üretildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, okçuluk temalı pulların dönemsel ideolojileri ve kültürel dönüşümleri yansıtan çok katmanlı görsel metinler olduğu belirlenmiştir. Gelecek araştırmalarda farklı ülkelere ait okçuluk temalı pulların karşılaştırmalı olarak incelenmesi ve izleyici algısına odaklanan çalışmaların yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Okçuluk
• Görsel Kültür
• Posta Pulu
• Spor

Representations of the image of archery in Turkish postage stamps: A study of the period 1965–2025

Öz

The aim of this study is to examine archery-themed postage stamps issued in Türkiye between 1965 and 2025, in order to reveal the visual and ideological transformation of the image of archery throughout the historical process. The study is significant in demonstrating that philatelic materials are not merely aesthetic objects, but also important visual communication tools in the production of cultural memory, national identity, and representation. The research was conducted within a qualitative methodological framework, and the data were collected through document analysis. The obtained data were evaluated using visual content analysis and semiotic analysis methods. During the analytical process, Roland Barthes’ concepts of denotation and connotation were employed as a theoretical foundation; additionally, Stuart Hall’s theory of representation and John Berger et al.’s approach to visual reading were utilized. The findings indicate that in early-period stamps, archery was predominantly represented in relation to warfare, military power, and national identity. In later periods, however, it was re-signified through discourses of individual heroism, modern sport, cultural heritage, and global inclusivity. As a result, it was determined that archery-themed stamps constitute multilayered visual texts reflecting periodic ideological and cultural transformations. Future research is recommended to conduct comparative analyses of archery-themed stamps from different countries and to undertake studies focusing on audience perception.

Anahtar Kelimeler

• Archery
• Visual Culture
• Postage Stamp
• Sport

Kaynakça

1. Barthes, R. (1977). Image, music, text. Fortana Press.
2. Barthes, R. (1993). Göstergebilimsel serüven. (M. Rifat ve S. Rifat, Çev.). Yapı Kredi Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1965)
3. Berger, J., Blomberg, S., Fox, C., Dibb, M., ve Hollis, R. (1972). Ways of seeing. Penguin Books.
4. Çakı, C. (2018). Nazi Almanyası döneminde basılan posta pullarının propaganda amaçlı kullanımı. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 1568-1595. https://doi.org/10.19145/e-gifder.421540
5. Çelik, H., Baykal, N. B., ve Memur, H. N. K. (2020). Nitel veri analizi ve temel ilkeleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 379-406. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.8c.1s.16m
6. Ergun Kocaili, B. (2024). Architecture in the post: Communication and propaganda of the state via architectural-themed postage stamps of 1950s’ Turkey. [Unpublished doctoral thesis, Middle East Technical University]. Metu
7. Gasımova, S., ve Ehmedov, R. (2013). Azerbaycan’ın ilk posta pulları. İRS Tarih, 7, 40-43.
8. Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. SAGE Publications.

9. Karakartal, O. (2013). Kıbrıs Türk var oluş mücadelesi konulu belgeler ve nesneler üzerine. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 6(12), 105-112. https://izlik.org/JA45JW68RE
10. On Altı Türk Devleti-2. (1985, 20 Haziran). Pulhane. Erişim 5 Şubat, 2026, https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k198507.html
11. PTT. (2021). Pul emisyon tanıtım kağıtları ve özelgün, özel tarih damgalı zarflar. Değerli Kâğıtlar Daire Başkanlığı.
12. PTT. (2022). Pul emisyon tanıtım kağıtları ve özelgün, özel tarih damgalı zarflar. Değerli Kâğıtlar Daire Başkanlığı.
13. PTT. (2023). Pul emisyon tanıtım kağıtları ve özelgün, özel tarih damgalı zarflar. Değerli Kâğıtlar Daire Başkanlığı.
14. PTT. (2024). Pul emisyon tanıtım kağıtları ve özelgün, özel tarih damgalı zarflar. Değerli Kâğıtlar Daire Başkanlığı.
15. PTT. (2025). Pul emisyon tanıtım kağıtları ve özelgün, özel tarih damgalı zarflar. Değerli Kâğıtlar Daire Başkanlığı.
16. Pulhan, A. N. (1973). Türk pulları kataloğu XII. Fen Fakültesi Basımevi.
17. Staruss, A. L., ve Corbin, J. (1990). Basic of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques. Sage Publication.
18. Stoetzer, C. (1953). Postage stamps as propaganda. Public Affairs Press.
19. Şahin, H. (2022). Gömülü teoride dijital teknolojilerin kullanımı. Medya ve Kültür, 2(2), 130-151. https://izlik.org/JA37HR75MS
20. Türk çizgi kahramanları. (2006, 20 Nisan). Pulhane. Erişim 12 Ocak, 2026, https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k200605.html
21. Yirmi Altıncı Yaz Olimpiyat Oyunları. (1996, 19 Temmuz). Pulhane. Erişim 26 Mart, 2026, https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k199610.html
22. Yirmi Yedinci Yaz Olimpiyatları. (2000, 15 Eylül). Pulhane. Erişim 17 Şubat, 2026, https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k200012.html