Atatürk Devri Ordu Milletvekilleri ve Meclis Faaliyetleri (1923 – 1938)

Öz

Türk Demokrasi Tarihinde ilk parlamento çalışmaları 1876’da Kanuni Esasi’nin kabulüyle başlamıştır. 1920’de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1923 Nisan’ında tekrar seçim kararı almış, yapılan seçimlerle de TBMM’nin II. dönemi başlamıştır. 1921 yılında “liva” ve 1923 yılında “vilayet” statüsü alan Ordu, ilk defa bu dönemde beş milletvekiliyle mecliste temsil edilmiştir. III ve IV dönemlerde 6’şar ve V. dönemde 7 milletvekili Ordu’yu TBMM’de temsil etmiştir. Bu dört dönem içerisinde Ordu’dan toplam on iki farklı vekil seçilmiştir. Bu çalışmada, Atatürk Devri (1923 - 1938) Türkiye Büyük Millet Meclisi Ordu Milletvekilleri ve bu vekillerin meclis çatısı altındaki faaliyetleri incelenmiştir. Milletvekillerinin doğum yerleri, doğum ve ölüm tarihleri, eğitim durumları, mesleki bilgileri gibi kişisel veriler de çalışma dâhilindedir. Seçilen 12 Ordu vekilinin ikisi dört, biri üç, dördü iki ve beşi bir dönem Atatürk devrinde milletvekilliği yapmıştır. Ordu milletvekilleri mecliste çeşitli konularla görüşlerini belirtmişler, takrirlerini sunmuşlar ve kanun teklifleri yapmışlardır. Bu faaliyetleriyle de meclisin çalışmalarında doğrudan katkıda bulunmuşlardır.

Anahtar Kelimeler

• Atatürk Devri
• Türkiye Büyük Millet Meclisi
• Ordu Milletvekilleri

Ordu Deputies and Parliamentary Activities in the Atatürk Period (1923 - 1938)

Öz

The first parliamentary work in the history of Turkish democracy began in 1876 with the adoption of the Kanun-i Esasi. The GNAT, which opened in 1920, decided to hold new elections in April 1923, and the 2nd term of the GNAT began. Ordu, which received the status of “liva” in 1921 and “vilayet” in 1923, was represented in the parliament with five deputies for the first time during this term. In the 3rd and 4th terms, 6 and in the 5th term, 7 deputies represented Ordu. During these four terms, a total of twelve different deputies were elected from Ordu. In this study, the GNAT Ordu Deputies of the Atatürk Period (1923-1938) and their parliamentary activities were examined. The study also includes birthplaces, birth and death dates, education status, and professional information of the deputies. Of the 12 Ordu deputies elected during the Atatürk period, two served for four, one served for three, four served for two and five served for one term. Ordu deputies expressed their views on many issues, submitted motions and proposed laws. With these activities, they have directly contributed to the work of the parliament.

Anahtar Kelimeler

• Atatürk Period
• Grand National Assembly of Türkiye
• Ordu Deputies

Kaynakça

1. Balcı, M. (2008). Demokrat Parti’yi İktidara Taşıyan Seçim Sistemi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 17 (2), 691 - 700 https://doi.org/10.21547/jss.391159.
2. Bozkurt, C. (2015). Millî Mücadele Döneminde Muhittin Baha Pars. Atatürk Yolu Dergisi, 14 (56), 11 - 32.
3. Çamaş, H., Özel, H., & Kızılkaya, H. (2015). Çamaş Ailesi Kültür Platformu Şecere ve Bülteni. Ordu: Çamaş Ailesi Tanıtma ve Birlik Platformu Kültür Yayınları.
4. Çoker, F. (1994). Türk Parlamento Tarihi Millî Mücadele ve T.B.M.M. I. dönem 1919 - 1923. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları.
5. Çoker, F. (1996). Türk Parlamento Tarihi TBMM IV. dönem 1931 - 1935 (Cilt 2). Ankara: Türkiye Büyük Millet MEclisi Vakfı Yayınları.
6. Erkmen, A. (2019). İki Dereceli Gemel Seçimlerden Tek Dereceli Demoktarik Seçimlere Yaşanan Süreç. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi (JSHSR), 6 (33), 608 - 622 https://doi.org/10.26450/jshsr.1094.
7. Güneş, İ. (2000). Türk Parlamento Tarihi TBMM V. dönem 1935 - 1939. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları.
8. Güneş, İ. (2017). Atatürk Dönemi Türkiye’sinde Milletvekili Genel Seçimleri (1919-1935). İstanbul: İş Bankası Kültür YAyınları.

9. Kanun No: 2525. (1934). Resmî Gazete ile Neşir ve İlânı : 2/VII/1934 - Sayı : 2741. 05 29, 2025 tarihinde Kabul tarihi: 21.VI.1934: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc013/kanuntbmmc013/kanuntbmmc013 02525.pdf adresinden alındı
10. Öztürk, K. (1994). Türk Parlamento Tarihi : TBMM III. dönem 1927-31. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları.
11. Öztürk, K. (1994). Türk Parlamento Tarihi TBMM II. dönem 1923 - 1927. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları.
12. Sarıkaya, M. (2008). Selim Sırrı Tarcan ve Gürbüz Türk Çocuğu. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 24 (70), 113 - 126.
13. T.B.M.M. Kavanin Mecmuası. (1943). Ordu Müstakil Livası Teşkiline Dair Kamın. Ankara: T.B.M.M. Matbaası.
14. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1937). Cilt: 15, Devre: V, İçtima: 2. Ankara: T.B.M.M. Matbaası.
15. T. B. M. M. Zabıt Ceridesi. (1937). Cild: 16, Devre: 5, İçtima: 2. Ankara: T. B. M. M. Matbaasi.
16. T. B. M. M. Zabıt Ceridesi. (1938). Cild: 27, Devre: V, İçtima: 4. Ankara: T. B. M. M. Matbaası.
17. T. B. M. M. Zabıt Ceridesi. (1968). Cilt: 6, Devre: 2, İçtimaı: 2. Ankara: T. B. M. M. Matbaası.
18. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1931). Cilt: 3, Dördüncü Devre, Fekalâde İçtima. Ankara: T.B.M.M. Matbaası.
19. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1934). Cilt: 23, Devre: IV, İçtima: 3. Ankara: T.B.M.M. Matbaası.
20. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (1968). Cilt: 6, Devre: II, İçtima: 1. Ankara: T.B.M.M. Matbaası.
21. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi. (t.y.). Cilt: I, Devre: III, İçtima Senesi: 1. Ankara: TBMM Matbaası.
22. TBMM. (2025). 2. dönem Tutanak Dergisi. 05 29, 2025 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi: https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2.sorgu_ekrani adresinden alındı
23. TBMM. (2025). 3. dönem Tutanak Dergisi. 06 02, 2025 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi: https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2.sorgu_ekrani adresinden alındı
24. TBMM. (2025). 4. dönem Tutanak Dergisi. 05 29, 2025 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi: https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2.sorgu_ekrani adresinden alındı
25. TBMM. (2025). 5. dönem Tutanak Dergisi. 05 29, 2025 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi: https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/td_v2.sorgu_ekrani adresinden alındı
26. TBMM. (2025). Tüm Dönem Milletvekilleri Listesi. 05 28, 2025 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi: https://www.tbmm.gov.tr/milletvekili-arama/liste adresinden alındı
27. TBMM Genel Sekreterliği. (2010). TBMM Albümü 1920 - 2010 (Cilt 1). Ankara: TBMM Basın ve Halkla Iliskiler Müdürlügü Yayınları.
28. Tetik (Ed.), A. (2024). 1925 - 1926 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Salnâmesi. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları.
29. TÜİK. (2012). Milletvekili Genel Seçimleri. Ankara: TÜİK Matbaası.