Osmanlı Yahudilerinin Askerliğe Katılımı
Öz
Osmanlı Devleti'nde askerlik sistemi inanç esasına göre şekillenmiştir. Klasik düzende askerlik hizmetinden muaf tutulan gayrimüslim tebaa, bu muafiyetin mali karşılığı olarak cizye vergisi ödemekle yükümlü tutulmuştur. Fakat Kırım Savaşı'nın yarattığı asker ihtiyacıyla birlikte gayrimüslimlerin de orduya katılması gerekli görülmüş ve 1855'te cizye kaldırılmıştır. Savaş içinde gayrimüslimlerin orduya dahil edilmesi girişimleri büyük ölçüde başarısızlıkla sonuçlandığından, 1856 Islahat Fermanı ile gayrimüslimlere bedel ödeme imkânı tanınmış ve bu kesim vergi ödeyerek ordu dışında kalmayı sürdürmüştür. II. Abdülhamid döneminde 1893 yılında Yahudilerin askerlik hizmetine dahil edilmesine yönelik girişimler gündeme gelmiş, ancak bu teşebbüsler uygulamaya geçirilememiştir. Gayrimüslimlerin zorunlu askerlik kapsamına alınması ancak II. Meşrutiyet’in ilanından sonra mümkün olmuş ve 7 Ağustos 1909 tarihli düzenlemeyle askerlik yükümlülüğü tüm Osmanlı tebaasını kapsayacak şekilde genişletilmiştir. İmparatorluktaki gayrimüslim cemaatler arasında askerlik hizmetine en olumlu yaklaşan kesim Osmanlı Yahudileri olmuştur. Yahudi basını ve aydınları askerliği vatandaşlık kimliğinin bir gereği olarak sunmuş; cemaat kura törenlerine coşkuyla katılırken gönüllü askerlik başvuruları basında geniş yer bulmuştur. Hahambaşı Hayim Nahum, askeri düzenleme henüz resmiyet kazanmadan önce harekete geçerek hükümete Yahudi askerlerin dinî ihtiyaçlarına yönelik talepleri içeren bir muhtıra sunmuştur. Fakat askeri alımların resmi olarak başlamasıyla Yahudi cemaatinin de diğer gayrimüslim cemaatler gibi çeşitli yollarla askerlikten kaçınmaya çalıştığı görülmüştür. Bu çalışmada, II. Meşrutiyet sonrası Osmanlı Yahudilerinin zorunlu askerlik meselesine yaklaşımı; Yahudi basını ve aydınlarının söylemleri, Hahambaşılık makamının girişimleri ve cemaatin bu sürece yönelik tutumu (gönüllüler ve firariler) üzerinden ele alınmıştır. Çalışmanın temel kaynaklarını Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin Yahudi ve Osmanlı basını ile modern araştırma eserleri oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler
The Participation of Ottoman Jews in Military Service
Öz
In the Ottoman Empire, the military system was structured on the basis of religious affiliation. Under the classical system, non-Muslim subjects were exempt from military service but were required to pay the jizya tax as a financial substitute. However, due to the need for soldiers created by the Crimean War, the jizya was abolished in 1855. Since efforts to incorporate non-Muslims into the army during the war largely failed, the 1856 Reform Edict granted non-Muslims the option to pay a substitute fee, allowing them to remain outside the army. During the reign of Abdulhamid II, efforts to include Jews in military service were brought to the agenda in 1893, but these initiatives were never implemented. The inclusion of non-Muslims in compulsory military service became possible only after the Second Constitutional Period, and with the regulation dated August 7, 1909, military service was expanded to cover all Ottoman subjects. Among the non-Muslim communities, Ottoman Jews took the most positive stance toward military service. The Jewish press and intellectuals presented military service as a requirement of citizenship; voluntary enlistment applications received extensive coverage in the press. Chief Rabbi Hayim Nahum submitted a memorandum to the government outlining the religious needs of Jewish soldiers before the regulations were officially enacted. However, once official conscription began, the Jewish community, like other non-Muslim communities, sought to avoid military service through various means. This study examines Ottoman Jews' approach to compulsory military service following the Second Constitutional Period, focusing on the discourse of the Jewish press and intellectuals, the initiatives of the Chief Rabbinate, and the community's stance (volunteers and deserters). The primary sources consist of Ottoman archival documents, the Jewish and Ottoman press, and modern scholarly works.
Anahtar Kelimeler
