Atatürk Perıod Turkey-Syrıa and Relationships (1923-1938)

Abstract

The Syrian territory, which was included in the Ottoman borders during the reign of Yavuz Sultan Selim, was occupied by the British and then the French in the First World War, and the Ottoman government lost the this territory in 1918 Mondros ceasefire agreement. This territory was left to the French mandate by The secret agreement between entente states Sykes-Picot. This region remained under the influence of the French until it gained independence in 1946. After the Liberation War, border problems with Syria was occured, such as the Turks in Syria. The most important problem is Hatay issue. Turkey, have kept the issue on the agenda of Hatay, Turkey has continued to struggle to be given to Turkey.In this study, Atatürk Period Turkish-Syrian relations and the agreements with Syria and is especially more widely discussed issue of Hatay.

Keywords

• Atatürk Period,Turkey-Syria Relations,Hatay

ATATÜRK DÖNEMİ TÜRKİYE-SURİYE İLİŞKİLERİ VE HATAY SORUNU (1920-1938)

Öz

Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı sınırları içerisine dahil edilen Suriye bölgesi, 1. Dünya savaşında önce İngilizler, sonra da Fransızlar tarafından işgal edilirken, 1918 Mondros ateşkes anlaşması ile Osmanlı bu bölgeyi kaybetmiştir. İtilaf devletleri arasında yapılan gizli anlaşma Sykes-Picot ile Fransız mandasına bırakılmıştır. 1946 yılında bağımsızlığını kazanana kadar Fransızların himayesinde kalmıştır. Kurtuluş savaşından sonra Suriye ile Sınır meseleleri, Suriye’de kalan Türkler gibi sorunlar meydana gelmiştir. En önemli Sorun ise Hatay Sorunu’ dur. Türkiye, Hatay meselesini sürekli gündemde tutmuş,  Hatay’ın Türkiye’ye verilmesi için mücadelesini sürdürmüştür. Bu çalışmada, Atatürk Döneminde Türkiye- Suriye ilişkileri daha çok Suriye ile yapılan anlaşmalar ve özellikle Hatay meselesi geniş olarak ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye- Suriye İlişkileri,Atatürk Dönemi,Hatay

Kaynakça

1. Akşam, 1 Haziran 1938.
2. Akşam, 2 Haziran 1938.
3. Akşam, 3 Haziran 1938.
4. Akşam, 5 Haziran 1938.
5. Akşam, 6 Haziran 1938.
6. Akşam, 11 Haziran 1938.
7. Akşam, 13 Haziran 1938.
8. Akşam, 14 Haziran 1938.

9. Akşam, 18 Haziran 1938.
10. Akşam, 19 Haziran 1938.
11. Akşam, 21 Haziran 1938.
12. Akşam, 27 Haziran 1938.
13. Cumhuriyet, 2 Ekim 1936.
14. Cumhuriyet, 2 Ekim 1936.
15. Cumhuriyet, 4 Ekim 1936.
16. Cumhuriyet, 4 Ekim 1936.
17. Cumhuriyet, 10 Ekim 1936.
18. Cumhuriyet, 16 Ekim 1936.
19. Cumhuriyet, 18 Ekim 1936.
20. Cumhuriyet, 18 Ekim 1936.
21. Cumhuriyet, 20 Ekim 1936.
22. Cumhuriyet, 4 Kasım 1936.
23. Cumhuriyet,15 Kasım 1936.
24. Cumhuriyet, 15 Kasım 1936.
25. Cumhuriyet,19 Kasım 1936.
26. Cumhuriyet,19 Kasım 1936.
27. Cumhuriyet,19 Kasım 1936.
28. Cumhuriyet,28 Kasım 1936.
29. Cumhuriyet, 4 Aralık 1936.
30. Cumhuriyet,7 Aralık 1936.
31. Cumhuriyet,13 Aralık 1936.
32. Cumhuriyet,13 Aralık 1936.
33. Cumhuriyet, 13 Aralık 1936.
34. Cumhuriyet, 15 Aralık 1936.
35. Cumhuriyet, 18 Aralık 1936.
36. Cumhuriyet, 23 Aralık 1936.
37. Cumhuriyet, 23 Aralık 1936.
38. Cumhuriyet, 24 Aralık 1936.
39. Cumhuriyet, 25 Aralık 1936.
40. Cumhuriyet, 4 Ocak 1937.
41. Cumhuriyet, 4 Ocak 1937.
42. Cumhuriyet, 10 Ocak 1937.
43. Cumhuriyet, 10 Ocak 1937.
44. Cumhuriyet, 25 Ocak 1937.
45. Cumhuriyet, 25 Ocak 1937.
46. Cumhuriyet, 30 Ocak 1937.
47. Cumhuriyet, 30 Ocak 1937.
48. Cumhuriyet, 31 Ocak 1937.
49. Cumhuriyet, 1 Şubat 1937.
50. Cumhuriyet, 2 Şubat 1937.
51. Cumhuriyet, 3 Şubat 1937.
52. Cumhuriyet, 5 Şubat 1937.
53. Cumhuriyet, 6 Şubat 1937.
54. Cumhuriyet, 8 Şubat 1937.
55. Cumhuriyet, 8 Şubat 1937.
56. Cumhuriyet, 9 Şubat 1937.
57. Cumhuriyet, 10 Şubat 1937.
58. Cumhuriyet, 11 Şubat 1937.
59. Cumhuriyet, 12 Şubat 1937.
60. Cumhuriyet, 13 Şubat 1937.
61. Cumhuriyet, 14 Şubat 1937.
62. Cumhuriyet, 15 Şubat 1937.
63. Cumhuriyet, 16 Şubat 1937.
64. Cumhuriyet, 17 Şubat 1937.
65. Cumhuriyet, 17 Şubat 1937.
66. Cumhuriyet, 18 Şubat 1397.
67. Cumhuriyet, 19 Şubat 1937.
68. Cumhuriyet, 21 Şubat 1937.
69. Cumhuriyet, 21 Şubat 1937.
70. Cumhuriyet, 22 Şubat 1937.
71. Cumhuriyet, 26 Şubat 1937.
72. Cumhuriyet, 27 Şubat 1937.
73. Cumhuriyet, 28 Şubat 1937.
74. Cumhuriyet, 21 Mart 1937.
75. Cumhuriyet, 24 Mart 1937.
76. Cumhuriyet, 25 Mart 1937.
77. Cumhuriyet, 29 Mart 1397.
78. Cumhuriyet, 31 Mart 1937.
79. Ulus, 13 Ocak 1937.
80. Ulus, 13 Ocak 1937.
81. Ulus, 27 Ocak 1937.
82. Ulus, 27 Ocak 1937.
83. Ulus, 28 Ocak 1937.
84. Ulus, 30 Ocak 1937.
85. Ulus, 31 Ocak 1937.
86. Ulus, 14 Şubat 1937.
87. Ulus, 15 Şubat 1937.
88. Ulus, 16 Şubat 1937.
89. Ulus, 27 Şubat 1937.
90. Ulus, 28 Şubat 1937.
91. Resmi Gazete, Sayı: 2994, Kararname No: 2293, 5 Mayıs 1935.
92. Resmi Gazete, Kararname No: 6987, Sayı: 3650, 7 Temmuz 1937.
93. Akçora, E. (1995). Hatay’ın ilhakının Türk dış politikasındaki yeri. Atatürk araştırma merkezi dergisi, 11(32), Temmuz-1995, ss.379-405.
94. Akın, N. (2016). Celal Bayar’ n başbakanlığı döneminde Türk dış politikası. Tarih ve gelecek dergisi, 2(1), Yıl:2
95. Armaoğlu F. (1992). Siyasi tarih (1914-1980), c.1, Türkiye iş bankası kültür yayınları, 8. Baskı, Ankara
96. Atabey, F. (2015). Türk-İngiliz siyasi ilişkileri (1936-1939). History studies, 7(1).
97. Ateş S. (2018a). Türkiye’de din politikaları ve din-siyaset ilişkisi-cumhuriyet döneminde din politikaları ve din-siyaset ilişkisi (1946-1960), Ötüken Neşriyat, İstanbul.
98. Ateş, S. (2018b). 12 Eylül 1980 darbesi ile 28 Şubat 1997 Darbesi arasında din-siyaset ilişkileri ve din eğitimi politikaları. Avrasya uluslararası araştırmalar dergisi, 6(13).
99. Aydoğan, E. (2007). Kliment Yefromoviç Voroşilov'un Türkiye'yi ziyareti ve Türkiye-Sovyet Rusya ilişkilerine katkısı. Ankara üniversitesi Türk inkılâp tarihi enstitüsü Atatürk yolu dergisi, 39, Ankara
100. Ayrancı, Z. Ş. (2006) Türkiye-Suriye ilişkileri. (Basılmamış yüksek lisans tezi), Eskişehir: Anadolu üniversitesi,
101. Bıyıklı M. (2006). Batı işgalleri karşısında Türkiye’nin Ortadoğu politikaları: Atatürk Dönemi, Gökkubbe yay, İstanbul
102. Bıyıklı M. (2008). Türk dış politikası; Cumhuriyet dönemi-2, Gökkubbe yayınları, İstanbul
103. Bıyıklı, M. (2008). Kemal Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti devletinin Ortadoğu’ya yönelik siyasi ve askeri yaklaşımları ve politikaları (1917-1938). Türk dış politikası: cumhuriyet dönemi-2, Editör: Mustafa Bıyıklı, Gökkubbe yay, İstanbul
104. Birlik, G. K. (2010). Celal Bayar’ın başbakanlığı İsmet İnönü’den devralması ve bunun siyasi müsteşarlık üzerine etkisi. Ankara üniversitesi Türk İnkılâp tarihi enstitüsü Atatürk yolu dergisi, 12(46), Ankara
105. Birsel, Haktan & Özkaya Duman, O. (2012). Le Sandjak Est Turc (Sancak Türk’tür) broşüründe İskenderun sancağı sorunsalı. Ankara üniversitesi Türk inkılâp tarihi enstitüsü Atatürk yolu dergisi, 50, Ankara
106. Bozkurt, G. (2013). Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası(Türkiye cumhuriyetinin 80. Yılı Özel Sayısı). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt:19, sayı:56, Ankara
107. Budak M. (2003). İdealden gerçeğe: Misak-ı milliden Lozan’a dış politika, Küre yay, 2.Baskı, İstanbul.
108. Çağdaş Türkiye tarihi, Mersin üniversitesi yayınları, Mersin, 2002.
109. Çelenk S. (1997). Hatay’ın kurtuluş mücadelesi Anıları, yay. Haz: Günay Çelenk, Antakya gazeteciler cemiyeti yay, Antakya
110. Çelik, M. E. (2017) İngiliz Büyükelçilik Raporlarında Türk dış Politikası(1933-1937). Tarih ve Gelecek Dergisi, Cilt:3, Sayı:2
111. Çelik, M. E. (2018). Türkiye’nin Sadabad Paktı ekseninde şekillenen Ortadoğu politikası. History studıes, 10(8).
112. Çeliker, İ. (2018). Atatürk’ün Ortadoğu politikası. Tarih okulu dergisi (TOD), XXXIV
113. Çoker F. (1996). Türk parlamento tarihi (1931-1935) 5. Dönem, c.1, TBMM Vakfı yayınları, Ankara
114. Dağıstan A. & Sofuoğlu, A. (2008). İşgalden katılıma Hatay, Phoenix yayınevi, Ankara
115. Dağıstan, A. &Sofuoğlu, A. (2005). Arşiv belgeleri ışığında sancak (Hatay)’ın bağımsızlık sürecinin ilk aşaması ve Türkiye. Atatürk araştırma merkezi dergisi, 21(61), Ankara.
116. Eroğlu, H. (1982). Türk inkılap tarihi, MEB basımevi, İstanbul
117. Gönlübo, L, M. & Sar, C. (1997). Atatürk ve Türkiye’nin dış politikası, Atatürk araştırma merkezi yayınları, Ankara
118. Gönlübol, M. & Kürkçüoğlu, Ö. (2000). Atatürk Dönemi Türk dış politikasına genel bir bakış. Atatürk dönemi Türk dış politikası(makaleler), yay. Haz: Berna Türkdoğan, Ankara
119. Güneş, İ. (2003). Türk parlamento tarihi 5. dönem (1935-1939), c. 1, TBMM Vakfı yayınları, Eskişehir.
120. Hatipoğlu, S. (2001). Türk-Fransız mücadelesi (orta Toros geçitleri, 1915-1921), AAM yayınları, Ankara
121. Hatipoğlu, S. (2001b). Hatay’ın kurtuluşunun fikri temelleri. Anavatana katılışının 60.yıldönümünde Hatay, Atatürk araştırma merkezi yayınları, Ankara
122. İleri, İ. (2005). Türkiye'nin dış politikası. Ankara üniversitesi Türk inkılâp tarihi enstitüsü Atatürk yolu dergisi, s:35-36, Ankara
123. İnan, A. (1998). Türkiye cumhuriyeti ve Türk devrimi, TTK, 4.Baskı, Ankara
124. İnönü'nün Söylev ve Demeçleri 1919–1946, TİTE Yayınları, İstanbul, 1946.
125. Kınross, L. (1973). Atatürk; bir milletin yeniden doğuşu. (Çev. Ayhan Tezel) 5.Baskı, Sander yay, İstanbul
126. Kızılırmak, A. (2012). Askeri ve siyasi yönleriyle Kazım Özalp, TBMM Kültür, Sanat ve yayın kurulu yayınları, Ankara
127. Kocabaş, S. (2007). Atatürk dönemi (1932-1938), c. 2, İstanbul
128. Konuralp, N. A. (1996) Hatay’ın kurtuluş ve kurtarılış mücadelesi tarihi, İskenderun, 1996.
129. Korkmaz, S. (2015). Türkiye-Suriye ilişkileri (1946-1960). (Basılmamış doktora tezi) Kahramanmaraş: Sütçü İmam üniversitesi,
130. Köni, H. (1989). Hatay sorununa yeni bir bakış. Atatürk Yolu, 3, Ankara
131. Melek, A. (1991). Hatay nasıl kurtuldu, TTK, Ankara
132. Meriç, Ö. (2009). Türkiye’nin doğu politikası ve Bağdat Paktı, (Basılmamış yüksek lisans tezi), Ankara: Ankara üniversitesi.
133. Mursaloğlu, M. (2001). “Misak-ı Milli ve bağımsızlığa doğru Hatay tarihi”, Anavatana katılışının 60.yıldönümünde Hatay, Atatürk araştırma merkezi yayınları, Ankara
134. Pehlivanlı, H. (1998). Atatürk dönemi milli emniyet hizmetleri teşkilatı istihbarat raporlarında Hatay meselesi. Atatürk araştırma merkezi dergisi, 14(40), Ankara
135. Sandıklı, A. (2008). Atatürk’ün dış politika stratejisi ve Avrupa birliği, Beta yay, 1.Baskı, İstanbul
136. Sarınay, Y. (1996). Atatürk’ün Hatay politikası-1 (1936-1938). Atatürk araştırma merkezi dergisi, 12(34), Ankara
137. Sarınay, Y. (2001). Atatürk dönemi Türk dış politikası ve Hatay. Anavatana katılışının 60.yıldönümünde Hatay, Atatürk araştırma merkezi yayınları, Ankara
138. Saygı, T. (2015). Lozan Antlaşması’nda Musul sorunu ve Hatay meselesi. Yalova üniversitesi sosyal bilimler dergisi, 10, Yalova
139. Serhan, A. (2013). Türk-Fransız ilişkilerinde Hatay sorunu (1918-1939), İstanbul bilgi üniversitesi yayınları, 2.Baskı, İstanbul
140. Sonyel, S. (1995). Türk kurtuluş savaş ve dış politika, c.1, TTK, Ankara
141. Soylu, P. Ü. (2017). Kaostan barışa köprü: balkan Paktı’nın inşası(1928-1934). Tarih okulu dergisi (TOD), XXIX.
142. Soysal, İ. (1985). Hatay sorunu ve Türk-Fransız ilişkileri. Belleten, XLX(193).
143. Soysal, İ. (2000). Türkiye’nin siyasal andlaşmaları, c.1 (1920-1945), TTK, 3.Baskı, Ankara
144. Sökmen, T. (1992). Hatay’ın kurtuluşu için harcanan çabalar, TTK, Ankara
145. Şimşir, B. N. (1981) “Atatürk’ün Yabancı Devlet Adamlarıyla Görüşmeleri”, Belleten, Cilt: XLVII, Sayı:177
146. Tekin, M. (2000) Hatay tarihi (Osmanlı dönemi), Atatürk kültür merkezi yayınları, 1.Baskı, Ankara.
147. Tekin, M. (2009). Hatay devleti millet meclisi zabıtları, Atatürk araştırma merkezi yayınları, Ankara.
148. Tunçay, M. (1976). Hatay Sorunu ve TBMM. Türk Parlamentoculuğunun ilk Yüzyılı (1876-1976), Haz: Siyasi İlimler derneği, Ankara
149. Turan, Ş. (1996). Türk devrim tarihi-3: yeni Türkiye’nin oluşumu (1932-1938), Bilgi yay, 1.Baskı, Ankara.
150. Turan, Tufan-Turan, Esin Tüylü. (2011). Cumhuriyet Ve Ulus Gazetelerinde Saadâbad Paktı’nın İmzalanmasının Yansımaları. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume:6/3
151. Türkiye Cumhuriyeti tarihi-2, AAM yayınları, Sekreterya: Hüseyin Tosun, Ankara, 2005.
152. Türkmen, İ. (2014). Türkiye Cumhuriyeti’nin Ortadoğu Politikası. Editörler: Atilla Sandıklı-Erdem Kaya, Ortadoğu’da değişim ve Türkiye, Bilgesam Yayınları, İstanbul
153. Ulusan, Ş. (2008). Türkiye’nin Milletler Cemiyeti’ne (cemiyet-i akvam) Girişi -Öncesi Ve Sonrası. Çağdaş Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, VII/16-17
154. Umar, Ö. O. (2004). Osmanlı yönetiminde ve Fransız mandası döneminde Suriye’de Arap bağımsızlık hareketleri (1908-1938), ATAM yayınları, Ankara.
155. Umar, Ö. O. (2010). Cumhuriyet Döneminde Atatürk’ün Ortadoğu Politikası (1923-1938). FÜ Ortadoğu Araştırmaları Dergisi, cilt:6, sayı:2, Elazığ
156. Ünal, T. (2001) Türk siyasi tarihi, c.2, yay. Haz: Ali Güler- Suat Akgül, Berikan yay, 1.Baskı, Ankara
157. Yavuz, C. (2005). Geçmişten geleceğe Türkiye-Suriye ilişkileri, Ankara ticaret odası yayınları, Ankara
158. Yerasimos, S. (1994). Milliyetler ve sınırlar; Balkanlar, Kafkasya ve Ortadoğu. (Çev. Şirin Tekeli) İletişim yay, 1.Baskı, İstanbul.
159. Yorulmaz, Ş. (1999). Fransız manda yönetimi döneminde İskenderun sancağı (Hatay)'nın sosyo-ekonomik ve siyasal durumuna ilişkin bazı kayıtları (1918-1939). Ankara üniversitesi Türk inkılap tarihi enstitüsü Atatürk yolu dergisi,6(22), Ankara
160. Atatürk Araştırma Merkezi, Atatürk dönemi Türk Dış Politikası, http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-56/ataturk-donemi-turk-dis-politikasi, 30.04.2018.
161. Sofuoğlu, Adnan. Belgeler Işığında Bağımsız Hatay Devleti’nin Kuruluşu ve Türkiye, http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-62/belgeler-isiginda-bagimsiz- hatay-devletinin-kurulusu-ve-turkiye, 27.02.2018.