SOSYAL MEDYADA ANNELİK İMAJININ DÖNÜŞÜMÜ: FENOMEN ANNELER

Öz

Bu araştırma, dijital çağda sosyal medyanın annelik kimliği üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Instagram platformunda aktif içerik üreten beş fenomen annenin paylaşımları nitel yöntemle analiz edilmiştir. Araştırmada amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmış; Kasım 2023 – Kasım 2024 tarihleri arasında yapılan gönderiler, “mükemmel annelik”, “destekleyici annelik”, “çocuk gelişimiyle ilgili öneriler”, “çocuk mahremiyeti” ve “çocuk üzerinden yapılan reklamlar” olmak üzere beş ana tema altında değerlendirilmiştir. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve uzman görüşüyle geçerliği sağlanan Dijital İçerik İnceleme Formu aracılığıyla toplanmıştır. Görsel ve metinsel içeriklerin yanı sıra, en çok etkileşim alan gönderilere yapılan yorumlar da içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Elde edilen bulgular, fenomen annelerin sosyal medyada annelik kimliğini çoğunlukla idealize edilmiş anlatılar ve çocuk merkezli görsellerle sunduklarını göstermektedir. Mükemmel annelik temsilleri yaygın olarak paylaşılırken, destekleyici annelik içerikleri takipçilerle duygusal bağ kurulmasında etkili olmuştur. Öte yandan, çocukların kişisel bilgilerinin ve mahrem anlarının reklam içeriklerinde kullanılması etik sorunları gündeme getirmiştir. Araştırma, sosyal medyanın annelik deneyimini yeniden yapılandırdığını, ancak bu süreçte dijital mahremiyetin ve bilgi güvenilirliğinin sıklıkla ihlal edildiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, dijital ebeveynlik, medya etiği ve çocuk hakları konularında toplumsal farkındalık geliştirilmesine katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital annelik rolleri
• fenomen anne
• inflencer
• instagram
• sosyal medya

THE TRANSFORMATİON OF THE REPRESENTATİON OF MOTHERHOOD ON SOCİAL MEDİA: MOM INFLUENCERS

Öz

This study aims to examine the influence of social media on the construction of maternal identity in the digital age. The research analyzes the Instagram posts of five content-producing “phenomenon mothers” using a qualitative research design. Purposeful sampling was employed to select public Instagram accounts, and posts shared between November 2023 and November 2024 were examined under five main themes: "intensive mothering," "supportive mothering," "child development-related advice," "child privacy," and "advertising through children." Data were collected using the Digital Content Review Form, developed by the researchers and validated through expert opinion. In addition to the visual and textual content, user comments on the most interacted posts were also analyzed through content analysis. The findings reveal that the mothers predominantly construct maternal identity on social media through idealized narratives and child-centered visuals. While representations of intensive mothering are widely shared, supportive mothering content appears to foster emotional engagement with followers. However, the use of children’s personal information and private moments in sponsored content raises significant ethical concerns. The study concludes that social media platforms play a central role in reshaping motherhood experiences by transforming them into publicly displayed performances. At the same time, it highlights the frequent violations of digital privacy and the lack of information accuracy in these representations. Accordingly, the research underscores the need for increased public awareness regarding digital parenting, media ethics, and children’s rights in online spaces.

Anahtar Kelimeler

• Digital motherhood roles
• influencer
• Instagram
• mom influencer
• social media

Kaynakça

1. Aktaş, G. (2019). Günümüz toplumlarında anneliğin değişen biçimlerini sosyal medya kullanıcıları üzerinden değerlendirmek. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 36(2), 253-271.
2. Baloğlu, E. (2023). Instagram çağının dijital ebeveynleri: Sharenting bağlamında bir inceleme. Trt Akademi, 8(19), 766-785.
3. Bauer, D. J. (2023). How the media communicates ideals of motherhood to real life mothers. UWL Journal of Undergraduate Research, 26.
4. Baxter, K., & Czarnecka, B. (2025). Sharing images of children on social media: British motherhood influencers and the privacy paradox. PloS One, 20(1), e0314472.
5. Bogdan, R., & Biklen, S. K. (1997). Qualitative research for education (Vol. 368). Allyn & Bacon.
6. Boyd, D. M., & Ellison, N. B. (2007). Social network sites: Definition, history, and scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), 210–230. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x
7. Burç, P. E. (2015). Popüler kültür ve annelik: Anneliğin farklı görünümleri. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi. http://www.sdergi.hacettepe.edu.tr/makaleler/Pinar-Ezgi-Burc-14Eylul2015.pdf
8. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (29. baskı). Pegem Akademi.

9. Datareportal. (2024). Digital 2024: Turkey. https://datareportal.com/reports/digital-2024-turkey
10. Davis, M. M., Clark, S. J., Singer, D. C., Matos-Moreno, A., & Kauffman, A. D. (2015). Parents on social media: Likes and dislikes of sharenting (C.S. Mott Children’s Hospital National Poll on Children’s Health, 23(2)). University of Michigan.
11. Demir, E. Y. (2018). Mükemmel annelik mümkün mü? Klinik Tıp Bilimleri, 6(1), 14–18.
12. Djafarova, E., & Trofimenko, O. (2017). Exploring the relationships between self presentation and self esteem of mothers in social media in Russia. Computers in Human Behavior, 73, 20–27. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.03.021
13. Douglas, S., & Michaels, M. (2005). The mommy myth: The idealization of motherhood and how it has undermined all women. Simon and Schuster.
14. Duggan, M., Lenhart, A., Lampe, C., & Ellison, N. B. (2015). Parents and social media. Pew Research Center. Dutton, W. H. (2004). Social transformation in an information society: Rethinking access to you and the world (Vol. 13). Citeseer.
15. Duygulu, S. (2019). Sosyal medyada çocuk fotoğrafları paylaşmanın mahremiyet ihlali ve çocuk istismarı açısından değerlendirilmesi. Trt Akademi, 4(8), 428-487.
16. Egmose, I., Krogh, M. T., Stuart, A. C., Haase, T. W., Madsen, E. B., & Væver, M. S. (2022). How are mothers negatively affected and supported by following parenting-related Instagram profiles? A mixed-methods study. Acta Psychologica, 227, Article 103593. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2022.103593
17. Ergül, G., & Yıldız, S. (2021). Sosyal medyada sosyal annelik: Instagram anneliği. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 611–627.
18. Fishbein, R. (2022). Growing up viral: "Kidfluencers" as the new face of child labor and the need for protective legislation in the United Kingdom. George Washington International Law Review, 54, 127.
19. Gözen, Ö., & Şaldırdak, G. A. (2023). Çocuk işçiliğinin yeni yüzü: Kidfluence. Çocuk ve Medeniyet, 8(14), 113-135.
20. Günay, G., & Bener, Ö. (2011). Kadınların toplumsal cinsiyet rolleri çerçevesinde aile içi yaşamı algılama biçimleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(1), 153-171.
21. Güngör, A. (2021). Sosyal medyada çocuk hakları ihlali ve çocuk istismarı: Instagram anneleri. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 2021(54), 1-24.
22. Hachisuka, R. (2018). Sosyal medyada anneliğin yansıyan halleri [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Hays, S. (1996). The cultural contradictions of motherhood. Yale University Press.
24. Karakurt, R. B. (2019). Ergenlerin benlik saygıları ile beden imajlarının sosyal medya kullanımı ve çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
25. Kirkpatrick, C. E., & Lee, S. (2022). Comparisons to picture perfect motherhood: How Instagram’s idealized portrayals of motherhood affect new mothers’ well being. Computers in Human Behavior, 137, Article 107417.
26. Laney, E. K., Hall, M. E. L., Anderson, T. L., & Willingham, M. M. (2015). Becoming a mother: The influence of motherhood on women's identity development. Identity, 15(2), 126–145. https://doi.org/10.1080/15283488.2015.1023440
27. Leahy-Warren, P., McCarthy, G., & Corcoran, P. (2012). First-time mothers: Social support, maternal parental self-efficacy and postnatal depression. Journal of Clinical Nursing, 21(3-4), 388–397. https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2011.03701.x
28. Nelson, A. M. (2003). Transition to motherhood. Journal of Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing, 32(4), 465-477.
29. Orton Johnson, K. (2017). Mummy blogs and representations of motherhood: “Bad mummies” and their readers. Social Media + Society, 3(2), 1–10. https://doi.org/10.1177/2056305117707186
30. Ouvrein, G. (2022). Mommy influencers: Helpful or harmful? The relationship between exposure to mommy influencers and perceived parental self-efficacy among mothers and primigravida. New Media & Society, 26(4), 2295-2314. https://doi.org/10.1177/14614448221086296
31. Özbay, O. (2016, Haziran). İnternetin toplum üzerindeki etkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Akademik Veri Yönetim Sistemi. https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/nevino/133961/Internetin_Toplum_Uzerindeki_Etkisi.pdf
32. Özel, M. (2017). Educational and interactive dimension of motherhood on social media: A research on Instagram. International Journal of Social Sciences and Education Research, 3(5), 1715-1730.
33. Rochimah, H. A. I. N., Utari, P., & Hastjarjo, S. (2020, Kasım). Study of usage social media “Instagram” among milenial mothers. ICSSED 2020: Proceedings of the 4th International Conference of Social Science and Education (p. 107). European Alliance for Innovation.
34. Security.org. (2021). Parents’ social media habits: 2021. https://www.security.org/digital-safety/parenting-social-media-report/
35. Sharevski, F., & Vander Loop, J. (2024). Children, parents, and misinformation on social media. 2024 IEEE Symposium on Security and Privacy (SP), 1536–1553. https://doi.org/10.1109/SP54263.2024.00182
36. Tate, M. K. (2023). The impact of social comparison via social media on maternal mental health, within the context of the intensive mothering ideology: A scoping review of the literature. Issues in Mental Health Nursing, 44(9), 854-870.
37. Tosuntaş, S. B. (2024). Sharenting: A systematic review of the empirical literature. Journal of Family Theory & Review. Erken erişim yayını.
38. Uysal, F. (2023). Türkiye'deki fenomen annelerin Instagram paylaşım pratikleri üzerinden dijital kimlik inşasının incelenmesi: Sharenting. Dijital Çağda Toplum ve İletişim Dergisi, 6(2), 235–256. https://doi.org/10.5281/zenodo.368239390
39. Yardım, G. (2020). Sosyal medyadaki kültürel kimliklerin dönüşümü odaklı “Blogger Anne” kimliklerinin incelenmesi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (33), 129-157.
40. Yavuz, C. (2020). Sosyal medya ebeveynliği ve çocukların unutulma hakkı. İzmir Barosu Dergisi, 85(1), 15-52.
41. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
42. Zeybek Kaplan, M. (2018). Annelik sosyalizasyonu ve sosyal medya: Instagram örneği [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü.