TÜRK EDEBİYATINDA DOĞA/ÇEVRE/ EKOELEŞTİRİ ÜZERİNE YAPILMIŞ ÇALIŞMALAR BİBLİYOGRAFYASI

Öz

Son yıllarda çevre sorunlarının artması, insan-doğa ilişkilerinin farklı boyutlarda tartışılması ve ekolojik krizlerin gündelik yaşamı doğrudan etkilemesi, edebiyat araştırmalarında yeni yönelimlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bunlardan biri olan ekoeleştiri; çevre ve doğa temsillerini, insan dışı varlıkların anlatıdaki konumunu ve ekolojik duyarlılıkları inceleyen disiplinlerarası bir yaklaşımdır. Türk edebiyatında da ekoeleştiri, 2010 yılından itibaren dikkat çekmekte ve bu alanda yapılan akademik çalışmaların sayısı artmaktadır. Bu makalenin amacı da Türk edebiyatında doğa/çevre/ekoeleştiri konusunda yazılmış kitap, kitap bölümü, lisansüstü tezler, makaleler, sempozyum bildirilerini bir araya getirmek ve bu alanda oluşan birikimi ortaya koymaktır. Bibliyografya için taramalar yapılırken tabiat, doğa, çevre, çevreci eleştiri, ekoeleştiri kelimelerinden yola çıkılmıştır. Ancak ekoeleştiri çalışmalarının yeni yaklaşımlarla zenginleştiği de göz önünde bulundurularak bu kelimelere hayvan çalışmaları, posthümanizm, iklim-kurgu, Antroposen de eklenmiştir. Bu bibliyografya, yalnızca mevcut çalışmaların bir envanterini sunmakla kalmamakta, aynı zamanda Türk edebiyatında çevre odaklı yorumların gelişim seyrini ortaya koymaktadır. Bu sayede, alanda çalışacak yeni araştırmacılara kolaylık sağlanmış ve ekoeleştiri alanındaki literatürün bir haritası çıkarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Edebiyatı
• Doğa
• Çevre
• Ekoeleştiri
• Bibliyografya

BİBLİOGRAPHY OF STUDİES ON NATURE / ENVİRONMENT / ECOCRİTİCİSM İN TURKİSH LİTERATURE

Öz

The growing environmental challenges in recent years, the multifaceted discussions surrounding human-nature relationships, and the direct impact of ecological crises on daily life have led to new directions in literary studies. One such approach is eco-criticism, an interdisciplinary methodology that focuses on representations of the environment and nature, the role of non-human entities in narratives, and ecological sensibilities. Since 2010, eco-criticism has been gaining attention in Turkish literature, and the number of academic studies in this field has been on the rise. The present article aimed to compile books, book chapters, graduate theses, articles, and symposium papers concerning nature/environment/eco-criticism in Turkish literature and to present the accumulated knowledge in this field. For the bibliography, searches were conducted using the keywords nature, environment, environmental criticism, and eco-criticism. However, taking into account that eco-criticism studies have been expanded with new approaches, the keywords animal studies, posthumanism, climate fiction, and Anthropocene were also included. The bibliography not only presents an inventory of existing studies but also demonstrates the development of environmentally focused interpretations in Turkish literature. Thus, it provides convenience for new researchers working in the field and serves as a map of literature in the field of eco-criticism.

Kaynakça

1. Ayaydın Cebe, G. Ö. (2016). Cervantes’ten Tilkiyan’a Osmanlı edebiyatında pastoralin sergüzeşti. Ankara: Grafiker Yayınları.
2. Balta, Ş. C. (2023). 1950 sonrası Türk hikâyesinde çevre vurgusu-ekoeleştirel değini ve duyumsayıcı bilinç. Ankara: Nobel.
3. Bozyer, H. (ed.) (2025). Edebiyat ve ekoloji. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
4. Buran, S. (ed.) (2020). Edebiyatta posthümanizm. London: Transnational Press London.
5. Çelik, A.- Ortakçı, A. (ed.) (2019). Ekoeleştiri-folklor ve edebiyat incelemeleri. Konya: Kömen Yayınları.
6. Deveci, Ü. (2017). Dede Korkut anlatılarında doğa ve kültür. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
7. Elçin, Ş. (1993). Türk edebiyatında tabiat. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
8. Erbay, N. K. (2002). Cengiz Aytmatov’un eserlerinde tabiat. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

9. Ergin, M. (2017). The ecopoetics of entanglement in comtemporary Turkish and American literatures. Switzerland: Palgrave Macmillan.
10. Ergin, M. (2024). Ecocriticism and Turkey. London: Bloomsbury Academic.
11. Fortuny, K. (2019). Animals and the environment in Turkish culture-ecocriticism and transnational Literature. London: Bloomsbury Publishing.
12. Gürses, H.- Ertuna Howisan, I. (ed.) (2019). Animals, plants, and landscapes-an ecology of Turkish literature and film. New York: Routledge.
13. İnce Samur, A. Ö. vd. (2024). Çocuk edebiyatı ve çevre bilinci-deprem gibi doğal afetler ekseninde. Ankara: Nobel Yayınları.
14. Kefeli, E. (2006). Edebiyat coğrafyasında Akdeniz. İstanbul: 3F Yayınları.
15. Namlı, T. (2022). Tabiatın şarkısı, hafızanın şiiri-Ahmet Muhip Dıranas. Ankara: Sonçağ Akademi.
16. Oppermann, S. (ed.) (2012). Ekoeleştiri: çevre ve edebiyat. Ankara: Phoenix Yayınları.
17. Oppermann, S.-Akıllı, S. (ed.) (2020). Turkish ecocriticism: from neolithic to contemporary timescapes. London: Lexington Books.
18. Oppermann, S. (ed.) (2014). New ınternational voices in ecocricism (ecocritical theory and practice). London: Lexington Books.
19. Oppermann, S. (2023). Blue humanities: storied waterscapes in the anthropocene. Cambridge: Cambridge University Press.
20. Oppermann, S. (2023). Ecologies of a storied planet in the anthropocene. ABD: West Virginia University Press.
21. Özdağ, U. (2005). Edebiyat ve toprak etiği-Amerikan yazınında Leopold’cu düşünce. Ankara: Ürün Yayınları.
22. Özdağ, U. (2017). Çevreci eleştiriye giriş-doğa, kültür, edebiyat. Ankara: Ürün Yayınları.
23. Özdağ, U.-Gökalp Alpaslan, G. G.-Üstün, K. (ed.) (2024). Türkoloji çalışmalarında çevreci eleştiri-insan çağında doğa merkezli olmak. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
24. Siyavuşgil, S. E. (1943). Türk halk şiirinde tabiat. İstanbul: Kenan Matbaası.
25. Somuncuoğlu Özot, G. (2019). Ekoeleştirel yaklaşımdan kültürel bellek sorgulamasına Melisa Gürpınar metinleri. Ankara: Sonçağ Akademi Yayınları.
26. Toska, S. (2017). Ekokurgu: ekolojik sorunların çözüm yolu olarak edebiyat. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
27. Ünser, H. İ. (ed.) (2022). Türk edebiyatında çevreci düşünce. İstanbul: İdeal Kültür Yayınları.
28. Yavuz, M. (2023). Türk kültüründe ekoeleştirel bakışın temel kaynakları ve Yaşar Kemal. İstanbul: Akademisyen Kitabevi.
29. Yazıcı, N. (2002). Halikarnas Balıkçısı’nın eserlerinde tabiat. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
30. Yılmaz, H.-İnce, M. S. (ed.) (2023). Çocuk edebiyatında mekân, doğa ve şehir. İstanbul: Erdem Yayınları.