Gök Türklerde Teŋri Kültü

Öz

Teŋri (Tengri) kültü tarih boyunca Türk-Moğol halklarının yerel inançları içerisinde en önemli külttür. Bu halklar arasında Gök Türkler (Tujue突厥), kendi dillerinde yazılı kayıtları olan ilk halk olmaları bakımından azımsanmayacak önemde bir konuma sahiplerdir. Bu durum şimdiye kadar pek çok araştırmacının dikkatini çekmiştir, ancak bugüne kadar Gök Türklerdeki Teŋri kültü hakkında yapılan çalışmaların kendi eksiklikleri vardır. Bu makale Gök Türklerdeki Teŋri kültü hakkında Gök Türk, Çin ve Bizans kaynaklarında bulunan mevcut bütün verileri kullanmakta, ayrıca mevcut modern araştırmaları incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Teŋri
• Tengri
• Gök Türkler
• Şamanizm
• Dinî İnançlar

Kaynakça

1. Akar, Ali (2020). Bilge Tonyukuk Yazıtı. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
2. Akar, Ali (2022). Kül Tigin Yazıtı. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
3. Alyılmaz, Cengiz (2024). Bilge Tonyukuk Yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
4. Aydın, Erhan (2017). Orhon Yazıtları (Köl Tegin, Bilge Kağan, Tonyukuk, Ongi, Küli Çor). İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
5. Aydın, Erhan (2018). Uygur Yazıtları. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
6. Aydın, Erhan (2019). Sibirya’da Türk İzleri: Yenisey Yazıtları. İstanbul: Kronik Kitap.
7. Ban Zhao 班昭 (1964). Hanshu 漢書. Shanghai 上海: Zhonghua Shuju 中華書局.
8. Beckwith, Christopher I. (2023). The Scythian Empire: Central Eurasia and the Birth of the Classical Age from Persia to China. Princeton & Oxford: Princeton University Press.

9. Beckwith, Christopher I. (2024). İskitler: Tarihleri, Kültürleri ve Dünyaya Etkileri. Çev. Onur Saygılı. İstanbul: Kronik Kitap.
10. Berta, Árpád (2004). Szavaimat jól halljátok…: A türk és ujgur rovásírásos emlékek kritikai kiadása. Szeged: SZTE BTK Altajisztikai Tanszék.
11. Berta, Árpád (2010). Sözlerimi İyi Dinleyin…: Türk ve Uygur Runik Yazıtlarının Karşılaştırmalı Yayını. Çev. Emine Yılmaz. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Biçurin, N. Ya. (İakinf) (1950-1953). Sobranie svedeniy o narodah, obitavşih v Sredney Azii v drevnie vremena. Moskva-Leningrad: İzdatel’stvo Akademii Nauk SSSR.