The Relationship Between Secondary School Students' Critical Thinking Skills and Reading Culture Element

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 32, 179 - 192, 25.06.2025

Ramazan Eryılmaz , Akif Şimşek

https://doi.org/10.31455/asya.1593170

Öz

This study examines the effects of socioeconomic status on middle school students' critical thinking skills and reading culture, as well as the relationships between these variables. The study group consists of 6th-grade students. Data were collected using the Critical Thinking and Reading Culture scales. The data from the Reading Culture and Critical Thinking scales were found to be normally distributed, and parametric tests were used. The relationship between variables was tested using Pearson correlation analysis, and differences between groups were tested using ANOVA. According to the results of the study, students with a higher socioeconomic status were found to be more successful in terms of critical thinking skills and reading culture. Middle school students with a well-developed reading culture also showed higher success in critical thinking skills. In the context of reading habits, students who regularly read books, read books of different genres, and relate their reading to their academic success were more successful in critical thinking skills. There is a close relationship between basic reading skills and preferences and critical thinking skills. In this context, considering the reading context, adjusting reading speed, relating what they read to their lives, reading critically, and using previous reading experiences provide positive findings for critical thinking skills. Regarding the visual reading sub-dimension of reading culture, it was found that students with high critical thinking skills are sensitive to tables, graphs, and shapes during the reading process. Students who consider the author's background and value their friends' experiences when selecting books tend to have higher critical thinking skills. However, those who prioritize the book's cover, illustrations, or photographs, or choose books based on bestseller lists, are less successful in this regard.

Anahtar Kelimeler

Critical Thinking , Reading Culture , Reading Habits , Socioeconomic Status

Ortaokul Öğrencilerinin Eleştirel Düşünme Becerileri ve Okuma Kültürlerinin İlişkisi

Öz

Bu çalışmada ortaokul öğrencilerinin sosyoekonomik durumlarının eleştirel düşünme becerileri ve okuma kültürlerine etkisi ile bu değişkenlerin birbiriyle olan ilişkileri incelenmiştir. Çalışma grubu, 6. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Eleştirel Düşünme ve Okuma Kültürü ölçekleri ile veriler toplanmıştır. Okuma Kültürü ve Eleştirel Düşünme ölçekleri verilerinin normal dağıldığı tespit edilip, parametrik testler kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişki Pearson korelasyon analizi ile; gruplar arası farklar ANOVA ile test edilmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre, üst sosyoekonomik düzeyde olanların, eleştirel düşünme becerileri ve okuma kültürü açısından daha başarılı oldukları tespit edilmiştir. Okuma kültürü gelişmiş ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri açısından da başarılı oldukları görülmüştür. Okuma alışkanlıkları bağlamında eleştirel düşünme becerisine bakıldığında; düzenli kitap okuyan, farklı türde kitaplar okuyan, okuduğu kitaplarla akademik başarısı arasında ilişki kuran öğrenciler eleştirel düşünme becerileri bakımından daha başarılıdır. Temel okuma beceri ve tercihleri ile eleştirel düşünme becerisi arasında yakın ilişkiler vardır. Bu anlamda okurken bağlamı önemsemek, okuma hızını ayarlamaya çalışmak, okudukları ile yaşamı arasında ilişkiler kurmak, sorgulayıcı okumak ve eski okuma deneyimlerini kullanmayı tercih etmek eleştirel düşünme becerisi açısından olumlu bulgular sunmaktadır. Okuma kültürü görsel okuma alt boyutuna ilişkin olarak, eleştirel düşünme becerileri yüksek öğrencilerin okuma sürecinde tablo, grafik ve şekillere duyarlı olduğu görülmüştür. Kitap seçiminde, kitabın yazarını göz önünde bulunduran ve arkadaşlarının bu konudaki deneyimlerini önemseyen öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri yüksektir. Buna karşın kitap alırken kapağını, resim ve fotoğraflarını önemseyen ya da çok satanlar listesine göre tercihlerini şekillendirenler bu anlamda başarılı değillerdir.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme , Okuma Kültürü , Okuma Alışkanlıkları , Sosyoekonomik Durum

Kaynakça

• Acıyan, A. A. (2008). Ortaöğretim öğrencilerinin okuma alışkanlıkları ve akademik başarı düzeyi arasındaki ilişki (Tez No.: 229653) [Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Akkaş, B. N. (2021). Eleştirel düşünme nedir? Ne değildir? In A. K. E. Kabataş Memiş (Ed.), Eleştirel ve analitik düşünme (s. 45–66). Pegem Akademi.
• Aktaş, E., & Vural, E. (2023). İmam-hatip ortaokulu öğrencilerinin okuma kültürü düzeylerinin okuma profilleri bağlamında incelenmesi: Alanya örneği. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(3), 774–795. https://doi.org/10.16916/aded.1287810
• Ayyıldız, M., Bozkurt, Ü., & Canlı, S. (2006). Okuma kültürü üzerine bir araştırma. Millî Eğitim Dergisi, 34(169). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/470208
• Balcı, A. (2019). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin okuma alışkanlık ve ilgileri üzerine bir araştırma (Tez No.: 562241) [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Bergen, B. K. (2012). How reading comprehension is embodied and why that matters. International Journal of Psychology, 47(3), 243–245. https://doi.org/10.1080/00207594.2011.645484
• Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press.
• Bowell, T., & Kemp, G. (2022). Eleştirel düşünme kılavuzu. TÜBİTAK.
• Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimlerde veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
• Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F., & Çakmak, E. K. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Creswell, J. (2015). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research. Pearson.
• Çevik, E. E. (2021). Üst düzey düşünme becerileri. In E. K. Memiş & A. Kaçar (Eds.), Eleştirel ve analitik düşünme (s. 28–44). Pegem Akademi.
• Çıldır, B., & Türe, E. (2023). Pedagojik formasyon eğitiminde öğrenim gören öğrencilerin okuma kültürünü yordayan değişkenlerin incelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Özel Sayı(1), 854–867. https://doi.org/0.51531/korkutataturkiyat.1369679
• Çıngı, H. (1994). Örnekleme kuramı. Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Yayınları.
• Dehaene, S. (2017). Beyin nasıl okur? Okumanın bilimi ve evrimi. Alfa Bilim.
• Dewey, J. (2022). How we think. DigiCat.
• Eğmir, E., & Ocak, G. (2016). Eleştirel düşünme becerisini ölçmeye yönelik bir başarı testi geliştirme. Turkish Studies, 11(19), 337–360. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9961
• Fraenkel, J., Wallen, N., & Hyun, H. (2011). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill.
• Gebze MEM. (2023). 2019–2023 Stratejik plan. Gebze İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü. https://gebze.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_01/09163338_Stratejik_Plan.pdf
• Görücü, E. (2014). Altıncı, yedinci ve sekizinci sınıf öğrencilerinin okuma alışkanlıkları ile eleştirel düşünme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No.: 368508) [Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Güneş, F. (2021). Düşünme nedir? Nasıl öğretilir? In E. K. Memiş & A. Kaçar (Eds.), Eleştirel ve analitik düşünme (s. 1–26). Pegem Akademi.
• Haladyna, T. (1997). Writing test items to evaluate higher order thinking. Prentice Hall.
• Hossler, D., & Vesper, N. (1999). Going to college: How social, economic, and educational factors influence the decisions students make. JHU Press.
• Karabulut, R. (2019). The historical process of gifted education in Türkiye. Eğiten Kitap.
• Karadağ, Ö. (2013). Okuma kültürüne katkıları bakımından Türkçe ders kitaplarının resimlemeleri (illüstrasyonları). Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(2), 84–93. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/63347
• Karatay, H. (2014). Okuma eğitimi: Kuram, uygulama, ölçme ve değerlendirme. In A. Güzel & H. Karatay (Eds.), Türkçe öğretimi el kitabı (s. 221–264). Pegem Akademi.
• Kaya, S. (2021). Öğrencilerin okuma alışkanlıklarını etkileyen faktörler üzerine bir meta-analiz çalışması (Tez No.: 651916) [Yüksek Lisans Tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Keleş, Ö. (2006). İlköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencilerinde kitap okuma alışkanlığının incelenmesi (Tez No.: 201844) [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Koşer, N. E. (2021). Türkçe öğretmeni adaylarının eleştirel düşünme eğilimlerinin ve kitap okuma alışkanlıklarına ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi (Tez No.: 685857) [Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Nation, K. (2019). The simple view of reading: A review. Reading and Writing, 32(9), 1747–1765. https://doi.org/10.1007/s11145-019-09979-4
• Reay, D. (2005). Degrees of choice: Class, race, gender and higher education. Trentham Books. Şencan, H. (2005). Güvenilirlik ve geçerlilik. Seçkin Yayıncılık.
• Şimşek, A. (2013). Türkçe dersi 6. sınıf öğretim programında okuma becerileri ve okuma alışkanlığı. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1(4), 11–18. https://doi.org/10.16916/aded.61499
• Türkel, A., Özdemir, E. E., & Akbulut, S. (2017). Okuma kültürü ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies, 12(14), 465–490. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.11620