Ebeveynlerin Suçlu Kişilik Üzerindeki Etkisi (Jeffrey Dahmer Örneği)

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 32, 367 - 392, 25.06.2025

Handan Filinte

https://doi.org/10.31455/asya.1648718

Öz

Makalenin amacı, insanlık tarihi boyunca varlık gösteren suç eğilimli bireylerin ve suç davranışının gelişiminde aile içi dinamiklerin belirleyici rolünü inceleyerek bir tespit ortaya koymak ve derin bir farkındalık sağlamaktır. Bu bağlamda birey kişiliği; bio-psiko-sosyal-spiritüel yönleriyle ele alınmış ve bu yapıların bir seri katilin örneği üzerinden analizi yapılmıştır. Araştırmada, kişilik gelişiminde biyolojik etmenler olarak beden ve beyin gelişimi, psikolojik etmenler olarak ebeveyn ilgisi, özellikle anne sevgisi ve rolü; sosyolojik etmenler olarak ebeveyn-çocuk iletişimi; spiritüel yönüyle ise ebeveynin çocuğun manevi dünyasındaki etkisi değerlendirilmiştir. Betimleyici vaka analizi deseninin kullanıldığı bu çalışmada, literatür taramasına dayalı açıklayıcı yorumlama yaklaşımı benimsenmiştir. Bu vakanın seçilme gerekçesi, çocukluk döneminde yaşanan duygusal ihmal, ebeveyn çatışmaları ve aile içi travmaların birey kişiliği üzerindeki yıkıcı etkilerini somut biçimde yansıtmasıdır. Araştırma bulgularına göre suçlu kişilik özelliklerinin doğuştan değil, sonradan gelişen yapılar olduğu ve aile sistemi içindeki kırılmaların bu süreci şekillendirdiği anlaşılmıştır. Çalışma, suç psikolojisi alanına katkı sağlamanın yanı sıra, aile temelli önleyici müdahale stratejilerinin geliştirilmesine de bilimsel bir zemin sunmaktadır. Günümüzde çoğu ebeveynlerin, kendi beklentilerine göre çocuklarını yetiştirmesi, bireyselleşmelerini engellemektedir. İhmal edilmek ve şımartılmak gibi birçok faktörün etkisiyle duygusal gelişim olumsuz etkilenerek zarar verici kişilik yapılarına yol açabilmektedir. Bu durum, toplumsal düzeyde ciddi psikososyal sorunlara zemin oluşturması günümüzün önemli problemlerinden biridir.

Anahtar Kelimeler

İnsan , Eğitim , Kişilik , Seri Katil , Suçlu

The Impact of Parents on Guilty Personality (The Case of Jeffrey Dahmer)

Öz

This study aims to explore the significant role of intra-family dynamics in shaping criminal behavior and the development of crime-prone personalities throughout human history. Using the case of a serial killer as a focal point, the research analyzes personality through a bio-psycho-social-spiritual framework. It examines biological factors such as brain and body development; psychological factors including parental attention and, notably, maternal affection; sociological aspects such as parent-child communication; and spiritual influences related to the child's inner world. Employing a descriptive case study design, the study adopts an interpretive approach based on a comprehensive literature review. The selected case effectively illustrates how emotional neglect, parental conflict, and childhood trauma can severely impact personality development. Findings suggest that criminal personality traits are not innate but are shaped by adverse environmental and familial conditions. The study contributes to the field of criminal psychology and underscores the importance of family-based preventive strategies. It also highlights the psychosocial consequences of neglectful or overly indulgent parenting, which may hinder emotional development and foster maladaptive personality traits in individuals.

Anahtar Kelimeler

Human Beings , Education , Personality , Serial Killer , Guilty

Kaynakça

• Adler, A. (1994). İnsan tabiatını tanıma (Çev. Dr. Ayda Yörükan). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Akdağ, F. (2015, 11-13 Mayıs). Çocukta beyin gelişimi ve erken müdahale [Tam metin bildiri]. Hacettepe Unıversity Faculty of Health Sciences Journal. Hacettepe Kültür Merkezi, Ankara, Türkiye.
• Ankay, A. (1992). Ruh sağlığı ve davranış bozuklukları. Turhan Kitabevi Yayınları.
• Ankay, A. (2020). Psikopatlar ve kurbanları. Pegem Akademi Yayınları.
• Aronson, E., Wilson T., & Akert, R. (2020). Sosyal psikoloji. Kaknüs Yayınları.
• Ateşağaoğlu, P., Mete, M., Gökçay, G., Tamay, Z., & Yetim, A. (2013). Anne sütü ile beslenmenin çocuk ruh sağlığına etkileri, Çocuk Dergisi 13(3), 101-108. https://doi.org/10.5222/j.child.2013.101
• Ayten, A. (2021). Psikoloji ve din. İz Yayıncılık.
• Bakar, E. (2023). İrade terbiyesi. Ketebe Yayınları.
• Bee, H., & Boyd, D. (2020). Çocuk gelişim psikolojisi. Kaknüs Yayınları.
• Berksu, B., Şişman, Z., Cilmeli, E., Sarıga, Ç., Yalçıntaş, Z., & Acar, İ.H. (2021, 13 Kasım). Doğum öncesi gelişim. Özyeğin Üniversitesi, Çocuk Gelişimi ve Öğrenme Çalışmaları Laboratuvarı. https://labs.ozyegin.edu.tr/cdll/2021/11/13/dogum-oncesi-gelisim
• Berlinger, J. (Yönetmen). (2022). Bir katilin ifadeleri: Jeffrey Dahmer. [Belgesel] Netflix. https://www.netflix.com/tr/title/81173345
• Bilgin, B. (1980). Eğitimin imkânı ve sınırları üzerine. Ankara Üniversitesi İslam İlimleri Enstitüsü Dergisi 4, 211-217. https://isamveri.org/pdfdrg/D00004/1980_4/1980_4_BILGINB.pdf
• Bilici, A. R. (2012). Çocukta dini duygunun teşekkülü. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 14, 189-219. https://isamveri.org/pdfdrg/D02042/2012_1/2012_1_BILICIAB.pdf
• Burger, J. M. (2016). Kişilik. Kaknüs Yayınları.
• Canatan, B. (tarih yok). Ruh sağlığı. Ülkü Basımevi.
• Cerrahoğlu, İ. (1975). Kur’an’da insanın yaratılış sahnesinin düşündürdükleri. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 20(1), 85-95. https://dergipark.org.tr/tr/pub/auifd/issue/71392/1148236
• Cilacı, O. (1994). Dua. Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi İçinde (s.529-530). Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/dua#1 adresinden 14 Nisan 2023 tarihinde erişildi.
• Cirhinlioğlu, F. G. (2001). Çocuk ruh sağlığı ve gelişimi okul öncesi dönem. Nobel Yayın.
• Copoglu, Ü. S., Kokacya, M. H., & Demircan, C. (2015). Gebelik ve laktasyon döneminde ruhsal bozukluklar ve tedavisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi 6 (24), 43-53.
• Csikszentmihalyi, M. (2022). Akış. Buzdağı Yayınları.
• Çapuk, H. (2022). Gelişim dönemlerine göre karakter gelişimi. Anatolıan Journal of Health Research, 3(3), 157-162.
• Dahmer, L. (1995). Bir babanın hikayesi (A Father’s Story), PDF: Echo Point Books&Media. https://www.scribd.com/document/599714508/A-Fathers-Story-Lionel-Dahmer adresinden 4 Temmuz 2024 tarihinde erişildi.
• Dietz, P. (1992). Jeffrey Dahmer. Court TV [Video] Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=fbX-R0LMQsk&t=101s adresinden 6 Ağustos 2024 tarihinde erişildi.
• Düzgün, A. Ş. (2007). İnsan onuru ve toplumsal yaşam için etik. Kelam Araştırmaları Dergisi 5(1), 1-12.
• Düzgün, A. Ş. (2017). Sarp yokuşun eteğinde insan. Otto Yayınları.
• El-Attas, M. N. (2017). İslam, sekülerizm ve geleceğin felsefesi. (Çev.: M. Erol Kılıç). İnsan Yayınları.
• Er-Rûdanî. (2009). Büyük hadis külliyatı, cem’ul-fevaid. (3.Cilt). İz Yayıncılık.
• Ergeshkyzy, A. (2012). Aile içi roller ve manevi yaklaşım (Tez No.: 312503) [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Ergür, G. (2025). Babaları eve geri çağırmak. Yaşam Kültürü Dergisi Lacivert, Mayıs, 124, 26-27.
• Ezgin, F., & Dilmaç, B. (2018). Uyum ve davranış problemi gösteren çocukların ebeveynlerinin değer algılarına ilişkin görüşleri. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 8(15), 719-774. https://doi.org/10.26466/opus.447988
• Fazlıoğlu, İ. (2023). Kendini aramak. Ketebe Yayınları.
• Filinte, H. (2018). Mekki surelerde kişilik inşası. (Tez No.: 529480) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Forsyth, J. (2017). Mustafa Ulu (Ed.) Psikolojik din kuramları (s. 81-149). Kimlik Yayınları.
• Göka, E., & Beyazyüz, M. (2022). Geçimsizler. Kapı Yayınları.
• Gruen, A. (2005). İçimizdeki yabancı, (Çev.: İlknur Igan). Çitlembik Yayınları.
• Gruen, A. (2005). Normalliğin deliliği, (Çev.: İlknur Igan). Çitlembik Yayınları.
• Gürel, N. (2011). Kişilik psikolojisi, önyargının psikolojisi ve kamuoyu: Gordon Allport ve Walter Lippman’ın görüşleri çerçevesinde bir değerlendirme. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 101-134.
• Hacıkeleşoğlu, H. (2020). Ebeveyn tutumları ve kişilik özelliklerinin Tanrı tasavvuru ile ilişkisi üzerine bir araştırma. (Tez No.: 624697) [Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Holm, N. G. (2018). Din psikolojisine giriş (Çev.: Abdulkerim Bahadır). İnsan Yayınları.
• Hökelekli, H. (1998). Din psikolojisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Hökelekli, H. (2020). Din psikolojisine giriş. Dem Yayınları.
• Kalaycıoğulları, S. (2016). Roma yazınında emzirme: Anne sütünün bebeğin bedensel ve zihinsel gelişimine etkisi, DTCF Dergisi 56(2), 319-331.
• Karaçoşkun, M. D. (2012). Din psikolojisi. Grafiker Yayınları.
• Kasapoğlu, A. (2007). Kur’an’da anne çocuk ilişkisi. Ekev Akademi Dergisi, 11/30, 85-102. https://isamveri.org/pdfdrg/D01777/2007_30/2007_30_KASAPOGLUA.pdf
• Kennedy, Det. P. (1992). Jeffrey Dahmer. Court TV [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=CPjJ0jNFyVo adresinden 5 Şubat 2023 tarihinde erişildi.
• Kılavuz, M. A. (2005). Anne baba örnek davranışlarının çocukların ve ergenlerin dini kişiliğinin oluşumuna etkileri. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(2), 41-58.
• Kısa, C. (2015). Filozofların, teologların ve psikanalistlerin tanrısı:Tanrı kavramı ve tanrı tasavvuru. Journal of Turkish Studies, 10(10), 639-654.
• Koç, B. (2008). Çocuğun dini gelişiminde rol model olarak anne ve baba. Dini Araştırmalar Dergisi, 11(31), 49-60.
• Köknel, Ö. (1983). Alkolden-eroine kişilikten kaçış. Altın Kitaplar Yayınevi.
• Köknel, Ö. (1989). Depresyon ruhsal çöküntü. Altın Kitaplar Yayınevi.
• Köknel, Ö. (1982). Kaygıdan mutluluğa kişilik. Altın Kitaplar Yayınevi.
• Köse, A., & Ayten, A. (2012). Din psikolojisi. Timaş Yayınları.
• Kulaksızoğlu, A. (2003). Farklı gelişen çocuklar. Epsilon Yayınları.
• Kuzucu, Y. (2011). Değişen babalık rolü ve çocuk gelişimine etkisi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(35), 79-91.
• Lök, N., Başoğul, C., & Öncel, S. (2016). Aile içi şiddetin çocuk üzerindeki etkileri ve psikososyal desteğin önemi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar Dergisi 8(2), 155-161. http://www.cappsy.org/archives/vol8/no2/cap_08_02_06.pdf
• Maden, C. (2022). İslam dünyasında din psikolojisi çalışmaları. Türk Din Psikolojisi Dergisi, 5, 103-129.
• Maslow, A. H. (1996). Dinler, değerler, doruk deneyimler (Çev.: H. K. Sönmez). Kuraldışı Yayınları.
• Murphy, R., & Brennan I. (Yönetmenler). (2022). Dahmer. Canavar: Jeffrey dahmer’ın hikayesi. [Film]. https://www.netflix.com/tr/title/81287562 adresinden 10 Ocak 2023 tarihinde erişildi.
• Özalp, H. (2015). Kur’an-ı Kerim’de kozmik tarih ve biyolojik gelişim. International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 10/1, 535-552. https://isamveri.org/pdfdrg/D03262/2015_1/2015_1_OZALPH.pdf
• Özdemir, N., & Düzgüner, S. (2020). Psikolojik açıdan suçluluk, pişmanlık ve günahkarlığın kapsamı ve yakın kavramlar arasındaki yeri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 49, 497-529. https://doi.org/10.17120/omuifd.798703
• Özdemir, O., Özdemir, P. G., Kadak, M. T., & Nasıroğlu, S. (2012). Kişilik gelişimi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(4), 566-589.
• Özel, A. (1993). Cihad. Diyanet vakfı islam ansiklopedisi içinde (s.527-531). Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/cihad#1 adresinden 11 Haziran 2024 tarihinde erişildi.
• Özsungur, B. (2010). Cinsel kimlik gelişimi ve cinsel kimlik bozukluğunda psikososyal değişkenler. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 17(10),163-174.
• Öztürk, N., & Aydın, N. (2018). Maternal prenatal stresin gelişmekte olan fetüse etkileri. Şar V (Ed.), Stres ve Bedensel Hastalıklar: Günümüzde Psikosomatik Tıp. Ankara: Türkiye Klinikleri. 16-21. https://nazanaydin.com.tr/2018/09/45d-perinatal-maternal-stres.pdf
• Peker, H. (2000). Din psikolojisi. Samsun.
• Perry, B. D., & Szalavıtz, M. (2022). Köpek gibi büyütülmüş çocuk (Çev.: Belgin Selen Haktanır). Koridor Yayıncılık.
• Raine, A. (2009, 13 Nisan). A Killer’s Brain: Scans look for clues to violence. University of Pennsylvania [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=wzqmbZ3gZ9E adresinden 13 Haziran 2023 tarihinde erişildi.
• Soysal, A. Ş., Bodur, Ş., İşeri, E., & Şenol, S. (2005). Bebeklik dönemindeki bağlanma sürecine genel bir bakış. Klinik Psikiyatri 8, 88-99. https://jag.journalagent.com/kpd/pdfs/KPD_8_2_88_99.pdf
• Şahin, H., & Demiriz, S. (2014). Beş altı yaşında çocuğu olan babaların, babalık rolünü algılamaları ile aile katılım çalışmalarını gerçekleştirmeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 18(1), 273-294.
• Stalker On Youtube. (2021, 21 Kasım). Jeffrey Dahmer Mahkeme Konuşması. [Youtube Kanalı] Erişim: 3 Şubat 2024. https://www.youtube.com/watch?v=DtBf5rfDY5M&t=51s adresinden 13 Eylül 2023 tarihinde erişildi.
• Stalker on Youtube. (2022, 18 Ocak). A serial killer is born-Part 1 Jeffrey Dhamer’s Chilhood. [Youtube Kanalı]. Erişim: 12 Ocak 2024. https://www.youtube.com/watch?v=YBL5KsA2gX0 adresinden 13 Eylül 2023 tarihinde erişildi.
• Satlker on Youtube. (2022, 11 Nisan). A serial killer is born- Part 2 Jeffrey Dahmer’s Chilhood. [Youtube Kanalı]. Erişim: 13 Ocak 2024. https://www.youtube.com/watch?v=Qbuk6VsPkdo 13 Eylül 2023 tarihinde erişildi.
• Stalker on Youtube. (2022, 6 Temmuz). A serial killer is born- Part 3 Jeffrey Dahmer’s Chilhood. [Youtube Kanalı]. Erişim: 14 Ocak 2024. https://www.youtube.com/watch?v=Qbuk6VsPkdo adresinden 14 Eylül 2023 tarihinde erişildi.
• Şar, A. H. (2008). Son çocukluk çağı depresyonlarının (7-11 yaş) bazı değişkenler açısından incelenmesi. SAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 15, 1-15.
• Şirin, T. (2018). Manevi danışmanlıkta ihsan modeli. Kaknüs Yayınları.
• Tarhan, N. (2011). İnanç psikolojisi. Timaş Yayınları.
• Tarhan, N. (2022, 12 Ağustos). Çocuğun cinsel kimliği annesi ve babası tarafından öğretilmelidir. Üsküdar Üniversitesi. https://uskudar.edu.tr/tr/icerik/8233/cocugun-cinsel-kimligi-annesi-ve-babasi-tarafindan-ogretilmelidir#
• Tarhan, N. (2023, 17 Ocak). Epigenetik eğilim anne ve babanın sorumluluğunda. Dünya çocuk ve aile koruma platformu (ÇAKOP). https://dunyacakop.com/prof-dr-nevzat-tarhan-epigenetik-egilim-anne-babanin-sorumlulugunda
• Tarlacı, S. (2021, 31 Mayıs). Eşcinsellik biyolojik eğilim mi yönelim mi?” TV 100 [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=e0qR1yFR2uo.
• Temel, Z. F., & Aksoy, A. B. (2001). Ergen ve gelişimi yetişkinliğe ilk adım. Nobel Yayınları.
• Tercanlı, N., & Budak, B. (2012). Çocuğunuz depresyonda olabilir! Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 12-18.
• TLC Suç ve Araştırma. (2022, 14 Ekim). Jeffrey Dahmer-Bir Canavarın Zihni [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=mmBQ-MK3Jd4 adresinden 13 Şubat 2023 tarihinde erişildi.
• Türk, E. (2014). Çocukluk döneminde duygusal gelişim ve din eğitimi. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 4(1), 207-220.
• Ülgen, G., & Fidan, E. (2002). Çocuk gelişimi. İstanbul: Milli Eğitim Basım Evi.
• Wedding, D., & Corsini, R. J. (2012). Modern psikoterapiler. Kaknüs Yayınları.
• Yalom, I. D. (2005). Schopenhaur tedavisi-Bugünü yaşama arzusu (Çev.: Z. Babayiğit), Kaknüs Yayınlar.
• Yalom, I. D. (2018). Varoluşçu psikoterapi (Çev.: Zeliha Babayiğit), Pegasus Yayınları.
• Yapıcı, A. (2025, 12 Mayıs). Çocukluk dönemi bu kadar önemli mi? ASBÜ İlahiyat Fakültesi [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=FAc1LIkh4k0&t=4s.
• Yaşar, V. (2016). Çocuklarda depresyon düzeyi ve bağlanma stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No.: 431470) [Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Yılmaz, H. (2024, Ocak 22). Dua ve önemi. Bizim Sivas. https://www.bizimsivas.com.tr/dua-ve-onemi
• Yörükoğlu, A. (2023). Çocuk ruh sağlığı. İnkılap Kitapevi.