Antik ve Orta Çağ Kaynakları, Modern Kaynaklarla Yorumlayarak İskitlerin Kökeni Üzerine İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 32, 339 - 366, 25.06.2025

Elvin Huseynov

https://doi.org/10.31455/asya.1652766

Öz

İskitler tarih sahnesine M.Ö. 1000 çıkmış ve adeta bir kasırga misali kendilerinden söz ettirmişlerdi. İskitler konusunu ise İskitlere ait ilk buluntular çarlık sarayına gelince başlamış çar Büyük I. Petro (Pyort Romanov) derhal bölgeye bazı bilim insanlarını göndererek bu buluntuların kime ait olduğunun bulunmasını ve buluntuların Çarlık Bilimler Akademisine gönderilmesini istemiştir. İşte İskit çalışmaları böyle bir ortamda başlamış daha sonra İskitlerin kökeni tartışması hız kazanmıştır. Antik kaynaklarda kültürleri ve yaşam biçimleri anlatılan bu kavmin kültürel ve yaşam biçimi olarak Türk-Moğol kanını taşıyanlara benzemesi dikkati çekerken, antik kaynaklarda geçen isimlerin kökeni ise tartışmalara neden olmuş kimi bir İrani dil ailesine ait görürken kimileri Turani bir aile mensup olacağını savunmuştur. Özellikle Heredot, Strabo, Ephorus, Hippocrates gibi önemli yazarların aktardığı bilgilere İskitlere ait derin veriler sunmaktadır. Biz de Antik ve Ortaçağ kaynakların kökenlerini bulmaya işaret edecek bütün delilleri ve bu delilleri inceleyen bilim insanları ele alarak bu makale kapsamında İskitlerin Türk-Moğol kökenli bir boy-kabile konfederasyonu oldukları ortaya koymaya çalıştık. Özellikle İskit kelimesini kullanana Ortaçağ kaynaklarında Got, Ostrogot ve Vizigot’lara da İskit denildiğini söyleyen bilim insanlarını görüşlerinin ise doğru olmadığını bu kroniklerde her kavme kendi isimleriyle seslendiği tespit ettik. Verilen tüm bilgileri hem tarihi, hem filolojik, hem coğrafi hem de arkeolojik buluntular ışığında yorumlayarak ele aldığımız için bir bilginin yanlış olup olmadığını kolayca anlaşılmıştır. Bunun sonucunda kökenlerinin ve dillerinin Ural-Altay dil ailesine mensup olduğu görülmüş fakat zamanla parçalanan İskitlerin din, dil ve kültürel açıdan asimle oldukları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İskit , Saka , Kimmer , Massaget , Antik

Ancient and Medieval Sources, Interpreting with Modern Sources Study on the Origin of the Scythians

Öz

The Scythians appeared on the stage of history in 1000 BC and made a name for themselves like a hurricane. The first finds of Scythians came to the tsarist palace and the tsar Peter I (Pyort Romanov) immediately sent some scientists to the region to find out who these finds belonged to and to send them to the Tsarist Academy of Sciences. It was in such an environment that Scythian studies began, and then the debate on the origin of the Scythians gained momentum. While it is noteworthy that this tribe, whose cultures and lifestyles are described in ancient sources, resembles those who carry Turkish-Mongolian blood in terms of culture and lifestyle, the origin of the names mentioned in ancient sources caused controversy, while some saw them as belonging to an Iranian language family, others argued that they would belong to a Turanian family. Especially the information provided by important authors such as Herodotus, Strabo, Ephorus, Hippocrates provides deep data on the Scythians. Within the scope of this article, we have tried to reveal that the Scythians were a tribe-tribe confederation of Turkic-Mongolian origin by considering all the evidence that will point to finding the origins of ancient and medieval sources and the scholars who examined these evidence. We have determined that the views of the scholars who say that the medieval sources, especially those who use the word Scythian, are called Goths, Ostrogoths and Visigoths are also called Scythians, are not correct, and that these chronicles call each tribe by their own names. As a result, it was seen that their origins and languages belonged to the Ural-Altaic language family, but it was determined that the Scythians, who disintegrated over time, were assimilated in terms of religion, language and culture

Anahtar Kelimeler

Scythian , Saka , Cimmerian , Massaget , Ancient

Kaynakça

• Aelianus C. (1666). Varios History. Thomas Dring at Geoge Press.
• Agathias. (1975). The Histories. Josephn D. Frendo.
• Ahmetbeyoğlu, A. (2017). Attilanın Sarayında Bir Romalı.Yeditepe Press.
• Arrian. (1986). The Campaigns of Alexander. Panteon.
• Artomonov M.İ. (2020). Kimmerler ve İskitler: Başlangıçtan M.Ö. IV. Yüzyıla Kadar. Selenge Press.
• Aşmarin, N. İ. (1994). Slovarʹ Chuvashskogo İazyka = Chăvash Sămakhĕsen Kĕneki (A). Cheboksary.
• Aşmarin, N. İ. (1999). Slovarʹ Chuvashskogo İazyka = Chăvash Sămakhĕsen Kĕneki (Н-Н-П). Cheboksary.
• Aydın, A. (2021). Theophannes Confessorun Kroniğinde Türkler. Kronik Press.
• Bayram, B. (2007). Çuvaş Türkçesi ve Türkiye Türkçesi Sözlüğü. Tablet Press.
• Ctesias. (2010). History of Persia (Trans.: Llyod Llewellyn Jones, Jmaes Robson). Roudledge Press.
• Dennis, G. T. (2011). Strategikon. Kırmızı Kedi Press.
• Diodorus Siculus. (1933). Diodorus of Sicily (Trans.: C. H. Oldfather, Vols. 1–2). Harvard University Press.
• Durmuş, İ. (2007). İskitler. Kaynak Press.
• Dyakonov, I. (1956). İstoriya Midii. Akademii Nauk SSSR.
• Eratosthenis. (1789). Geographicorum fragmenta (Ed.: Seidel, G. C. F.). Vandenhoeck et Ruprecht.
• Esin, E. (1973). Türk ul-Acem'lerin eseri Samarra'da Cavsak Ul-Hakani’nin duvar resimleri. Sanat Tarihi Yıllığı, 5, 309-358.
• Gershevitch, I. (2007). The Cambridge History of Iran. Cambridge Press.
• Geybullayev, G. (1994). Azerbaycan Türklerinin teşekkülü tarihinden. Azerbaycan Devlet Press.
• Grousset, R. (1980). Bozkır İmparatorluğu. Ötüken.
• Heredot. (1993). Tarih. İş Bankası.
• Herodotus. (2004). The histories. (Trans.: G.C. Macaulay, D. Lateiner). Barnes & Noble Classics.
• Herrmann, A. (1933). “Die Saken und der Skythenzug des Dareios”. Beihefts zur Archiv für Orientforschung, I, 157- 170.
• Hippocrates. (1881). On airs, waters, and places (Ed.: Littre). Messrs. Wyman & Sons.
• Jones, W. H. S. (1957). Hippocrates Vol.1. Cambridge Press.
• Jordanes. (1915). The Gothic history of Jordanes (Trans.: C. C. Mierow). Princeton University Press.
• Kasumova, S. Y. (1992). Azerbaycan v III-VII vv. Elm Press.
• Khoniates Niketas. (1995). Historia. Türk Tarih Kurumu.
• Kim, H. J. (2017). The huns. Roudledge Press.
• Kretschmer, K. (1921). Skythe. pauly real encyclopaedie der classischen altertumswissenschaft (C II A I, 923- 942). Hansebooks Press.
• Ksenophon. (2011). Anabasis: Onbinlerin dönüşü (Trans.: O. Yarlıgaş). Kabalcı.
• Lehfeldt, W. (2023). Daniel gottlieb messerschmidt 1685-1735. Göttigen University Press: Göttigen.
• Luckenbill, D. D. (1968). Ancient records of Assyria and Babylonia. Grengood Press.
• Manaster, RA, & Sidwell, P. (1997). Strahlenberg'in Kuzeydoğu Avrasya dillerini sınıflandırması hakkındaki gerçek. Journal de la Société Finno-Ougrienne, (87), 139-160.
• Mansel, A. M. (1971). Ege ve Yunan tarihi. Türk Tarih Kurumu.
• McPhail, C. (2011). Reconstructing Eratosthenes’ map of the world: A study in source analysis [Master’s thesis, University of Otago]. University of Otago.
• Menander, P. (1985). The History of Menander the Guardsman. Francis Cairns Press.
• Mikhlukho, İ. D. (1954). Geografiçeyskoe Soçinenie XIV v. na Persidckom Yazıke. Uç Zapiski İn-Ta Vostokovedeniya.
• Miller, W. (1903). Die sprache der Osseten. Grundriss der Iranischen Philologie.
• Minns, E. H. (1913). Scythian and Greek. Cambridge Universtity Press.
• Nadelyaev, V. M., Nasilov, D. M., Tenişev, Y. R., Şerbak, A. M. (1969). Drevnay Turkskiy Slovar. Akademiya Nauk SSCB.
• Nemeth, G. (1982). Atilla ve Hunları (Trans.: Ş. Baştav). Ankara Üniversitesi Yayınları.
• Photios. (1920). The Library of Photius Volume. Society For Promoting Christian Knowledge.
• Pownall, F. (2003). Lessons from the past: The moral use of history in fourth-century prose. University of Michigan Press.
• Priscus. (2020). Fragmenta ET Excerpta- Attila ve Bizans tarihi. Alfa Press.
• Procopius. (2006). History of the Wars. I-VII. Harvard University Press.
• Ptolemy. (1562). Geographia Cl. Ptolemaei Alexandrini (Ed.: J. Moletius). Vincentium Valgrisium.
• Ptolemy. (2017). Klaudios Ptolemaios: Codex Seragliensis Gi 57. Boyut Press.
• Radloff, W. (1898). Opıt Slovarya Turkskiy Nareçniy 1-4. Tipografiya İmperatorskoy Akademie.
• Radloff, W. (1956). Sibirya’dan I-II. Türk Tarih Kurumu.
• Rostovtzeff, M. İ. (1969). Iranian & Greeks in South Russia. Facsimile Publisher.
• Scholastıcus, E. (2000). The Ecclesiastical History of Evagrius Scholasticus. Liverpool University Press.
• Simocatta, T. (1986). The History of Theophylact Simocatta (Trans.: M. Whitby & M. Whitby). Oxford University Press.
• Späth, A., Meyer, M., Huthwelke, T., Borca, C.N., Meßlinger, K., Bieber, M., Barkova, L.L., Fink, R.H. (2021). “X‑ray microscopy revealsthe outstanding craftsmanshipof Siberian Iron Age textile dyers”, Scientific Reports Journal, 11, 1-7.
• Starbo. (1964). Geografiya. Sovyet Bilimler Akademisi Yayınları.
• Strabo. (1969). The Geography of Strabo. Harvard University Press.
• Tarhan, T. (1979). (11-15 Ekim 1976). Eskiçağ’da Kimmerler problemi (Tam Metin Bildiri). In VIII. Türk Tarih Kongresi, Ankara, Türkiye.
• Theophannes, C. (1997). The Chronicle of Theophanes Confessor. Oxford University Press.
• Ustinova, Y. (1999). The supreme gods of the Bosporan Kingdom: Celestial Aphrodite and the Most High God. Tuta Sub Aegide Pallas.
• Wheeler, J. T. (1855). The life and travels of Herodotus in the fifth century: before Christ: an imaginary biography founded on fact, illustrative of the history, manners, religion, literature, arts, and social condition of the Greeks, Egyptians, Persians, Babylonians, Hebrews, Scythians and Other Ancient Nations, In the Days of Pericles and Nehemiah. A. And G. A. Spottiswoode.