Dijital Oyun Oynayan ve Oynamayan İlkokul Öğrencilerinin Çizdikleri Resimler Üzerinden Arkadaşlık Değerinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 32, 105 - 132, 25.06.2025

Açelya Tetik , Bilal Yorulmaz

https://doi.org/10.31455/asya.1681952

Öz

Bu çalışmada ilkokul öğrencilerinin dijital oyun oynama durumuna göre arkadaşlık değerine bakışı incelenmiştir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden bütüncül tek durum deseni kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu 2024-2025 eğitim öğretim yılının birinci döneminde bir devlet ilkokulunun ikinci sınıfında öğrenim gören 20 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, öncelikle ebeveynlerden “Kişisel Bilgiler Formu” ile; ardından öğrencilerden “Resim Değerlendirme Formu 1” aracılığıyla toplanmıştır. Formda yer alan yönergeler doğrultusunda öğrencilerden “arkadaşlık” temalı resim çizmeleri ve çizdikleri resimleri sözlü olarak açıklamaları istenmiştir. Veriler içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, dijital oyun oynayan erkek öğrencilerin çizimleri, kızların çizimlerine göre daha fazla farklılaşmaktadır. Dijital oyun oynayan kız öğrencilerin çizimlerinde canlı ve cansız varlıklar teması dengedeyken erkek öğrencilerin çizimlerinde cansız varlıklar teması ön plana çıkmaktadır. Dijital oyun oynayıp oynamama durumu, erkek öğrencilerin arkadaşlık algılarını çizimlerine yansıtma biçimlerini daha fazla etkilerken, kız öğrencilerde bu durum daha azdır. Bu farkın oynadıkları oyun türlerinden kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Dijital oyun oynayan ve oynamayan kız ve erkek öğrencilerin çizimlerinde kullandıkları renk dağılımları birbirlerine yakındır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Oyun , İlkokul Öğrencileri , Değerler , Arkadaşlık

Examining the Value of Friendship through Pictures Drawn by Primary School Students Who Play and Who Do Not Play Digital Games

Öz

In this study, primary school students' view of friendship value according to their digital game playing status was examined. The research was conducted using a holistic single case design from qualitative research methods. The study group consisted of 20 students studying in the second grade of a public primary school in the first semester of the 2024-2025 academic year. The data were first collected from the parents through the “Personal Information Form” and then from the students through the “Drawing Evaluation Form 1”. In line with the instructions on the form, the students were asked to draw pictures with the theme of “friendship” and to explain their drawings verbally. The data were analyzed by content analysis method. According to the research findings, the drawings of male students who play digital games differ more than the drawings of female students. While the theme of animate and inanimate beings is balanced in the drawings of female students who play digital games, the theme of inanimate beings stands out in the drawings of male students. Whether they play digital games or not affects the way male students reflect their perceptions of friendship in their drawings more, while this is less the case for female students. It is thought that this difference may be due to the types of games they play. The distribution of colors used in the drawings of boys and girls who play and do not play digital games is close to each other.

Anahtar Kelimeler

Digital Games , Primary School Students , Values , Friendship

Kaynakça

• Akandere, M. (2003). Eğitici okul oyunları (1. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
• Arastaman, G., Öztürk Fidan, İ., & Fidan, T. (2018). Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik: Kuramsal inceleme. YTÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 37-75. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2018.61.
• Atak, F. (2020). 10-14 yaş arasındaki çocukların dijital oyun bağımlılığı ile sosyal becerileri arasındaki ilişkisinin incelenmesi (Tez No.: 624647) [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Ayas, T. (2012). The relationship between internet and computer game addiction level and shyness among high school students. Educational Sciences: Theory and Practice, 12(2), 632-636.
• Aydın, S., & Bayazıt, İ. (2021). M. Çelebi (Ed.). Nitel araştırmalarda geçerlik ve güvenirlik (s. 182-211). Pegem Akademi.
• Ayyıldız, D. (2021). Ortaokul öğrencilerinde dijital oyun bağımlılığı, davranışsal-duygusal sorunlar ve olumsuz bilişsel hatalar arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Tez No.: 697072) [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Bağcı Çetin, B. (2023). 5-6 yaş çocuklarının dijital oyun bağımlılığı eğilimlerinin akran zorbalığı davranışlarını yordayıcı rolü. Hakkari Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 10-25.
• Bassiouni, D. H., & Hackley, C. (2014). Generation z' children’s adaptation to digital consumer culture: A critical literature review. Journal of Customer Behaviour, 13(2), 113-133. https://doi.org/10.1362/147539214X14024779483591.
• Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğü. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
• Bilgi, A. (2005). Bilgisayar oyunu oynayan ve oynamayan ilköğretim öğrencilerinin saldırganlık, depresyon ve yalnızlık düzeylerinin incelenmesi (Tez No.: 188716) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Bilgin, A., & İşler, A. Ş. (2008). Cinsiyet farklılıklarına göre çocukların renk tercihleri. NWSA – e-Journal of New World Sciences Academy, 4, 731-741.
• Burak, Y. (2013). Bilgisayar oyunlarının ilköğretim birinci kademe öğrencilerinin saldırganlık düzeylerine etkisinin incelenmesi (Tez No.: 358328) [Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Burak, Y., & Ahmetoğlu, E. (2015). Bilgisayar oyunlarının çocukların saldırganlık düzeylerine etkisinin incelenmesi. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(11), 363-382. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8430
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi.
• Chou, C., & Tsai, M.-J. (2007). Gender differences in Taiwan high school students’ computer game playing. Computers in Human Behavior, 2(1), 812–824. https://doi.org/10.1016/j.chb.2004.11.011
• Clements, R. (2004). An investigation of the status of outdoor play. Contemporary Issues in Early Childhood, 5(1), 68-80. https://doi.org/10.2304/ciec.2004.5.1.10
• Çakır, H. (2013). Bilgisayar oyunlarına ilişkin ailelerin görüşleri ve öğrenci üzerindeki etkilerin belirlenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 138-150. https://doi.org/10.17860/efd.89744
• Çankaya, G., & Ergin, H. (2015,12 Mayıs). Çocukların oynadıkları oyunlara göre empati ve saldırganlık düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Katılımlı III. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Kongresi “Erken Müdahale”, Ankara, Türkiye.
• Çavuş, S., & Ayhan, B. (2014, Haziran). Computer game addiction: A field study on adolescents. Anadolu Üniversitesi, 12. International Symposium Communication in the Millennium, Eskişehir, Türkiye.
• Çavuş, S., Ayhan, B., & Tuncer, M. (2016). Bilgisayar oyunları ve bağımlılık: Üniversite öğrencileri üzerine bir alan araştırması. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi (43), 265-289.
• Dasen, P. R. (1984). The cross-cultural study of intelligence: Piaget and the Baoulé. International Journal of Psychology, 19(1-4), 407-434. https://doi.org/10.1080/00207598408247539
• Dijital Oyun Raporu. (2019). Güvenli Web. https://www.guvenliweb.org.tr/dosya/RjARy.pdf adresinden 30 Kasım 2024 tarihinde erişilmiştir.
• Dokumacı, C. (2023). Okul öncesi dönemdeki çocukların dijital oyun bağımlılığı eğilimlerinin sosyal becerileriyle ilişkisinin incelenmesi (Tez No.: 777603) [Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Durmaz, Ö. (2023). İlkokul 4. Sınıf öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeyleri ile sosyal beceri düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No.: 791799) [Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Ersoy, A. F., & Türkkan, B. (2010). İlköğretim öğrencilerinin çizdikleri karikatürlere yansıttıkları sosyal ve çevresel sorunların incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 35(156), 96-109.
• Eskili, Y. (2023). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı ile öğrenme ve çalışma sorumluluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No.: 791359) [Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Fleer, M. (2014). The demands and motives afforded through digital play in early childhood activity settings. Learning, Culture and Social Interaction, 3(3), 202-209. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2014.02.012
• Frasca, G. (2001). Rethinking agency and immersion: Video games as a means of consciousness-raising. Digital Creativity, 12(3), 167-174. https://doi.org/10.1076/digc.12.3.167.3225
• Funk, J. B., Buchman, D. D., Jenks, J., & Bechtoldt, H. (2023). Playing violent video games, desensitization, and moral evaluation in children. Journal of Applied Developmental Psychology, 24(4), 413-436. https://doi.org/10.1016/S0193-3973(03)00073-X
• Gökbulut, B. (2020). Ortaokul öğrencilerinin akran zorbalığı ve dijital oyun bağımlılığı arasındaki ilişki. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(1), 89-100.
• Gökçearslan , Ş., & Durakoğlu, A. (2014). Ortaokul öğrencilerinin bilgisayar oyunu bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(419-435).
• Gökçen, A. (2023). Çocukların ekran kullanım özellikleri, dijital oyun bağımlılık eğilimleri sosyal yetkinlik ve davranış durumları ve ebeveyn rehberlik stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No.: 782343) [Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Granic, I., Lobel, A., & Engels, R. C. (2014). The benefits of playing video games. American Psychologist, 69(1), 66-78. https://doi.org/10.1037/a0034857
• Güvenç, E. (2005). İlköğretim birinci basamağı çocuk resimlerinde renk kullanımında okul, aile ve kültürel etkilerin araştırılması (Tez No.: 190536) [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Hastings, E. C., Karas, T. L., Winsler, A., Way, E., Madigan, A., & Tyler, S. (2009). Young children’s video/computer game use: Relations with school performance and behavior. Issues in Mental Health Nursing, 30(11), 638-649. https://doi.org/10.1080/01612840903050414.
• Hazar, Z., & Ekici, F. (2021). Ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı ile zorbalık bilişleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 26(1), 1-15.
• Horzum, M. B. (2011). İlköğretim öğrencilerinin bilgisayar oyunu bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 36(159), 56-68.
• Horzum, M. B., Ayas, T., & Balta Çakır, Ö. (2008). Çocuklar için bilgisayar oyun bağımlılığı ölçeği. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(30), 76-88.
• Huizinga, J. (2017). Homo ludens: Oyunun toplumsal işlevi üzerine bir deneme. (Çev.: M. A. Kılıçbay). Metis Yayınları.
• Jeong, E. J., Kim, D. j., & Lee, D. M. (2017). Why do some people become addicted to digital games more easily? A study of digital game addiction from a psychosocial health perspective. International Journal of Human–Computer Interaction, 33(3), 199-214. https://doi.org/10.1080/10447318.2016.1232908
• Jurovatý, P., Fábry, R., Majer, Š., & Demuthova, S. (2022). Test of human figure drawing: Drawing bizarreness and its relation to some parameters of personality. Postmodern Openings, 13(1 Sup 1), 57-77. https://doi.org/10.18662/po/13.1Sup1/414
• Kıldıran, Y. (2019). Lise öğrencilerinin zorbalıkla baş etme düzeyleri ve zorbalık eğilimi düzeyleri ile bilgisayar oyun bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No.: 555110) [Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Kınay, B. (2019). Ergenlerde oyun bağımlılığının sosyal kaygı, saldırganlık ve sosyal dışlanma ile ilişkisinin incelenmesi (Tez No.: 542943) [Yüksek lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Kirriemuir, J. (2002). Video gaming, education and digital learning technologies. D-lib Magazine, 8(2).
• Korkmaz, Ö., & Korkmaz, Ö. (2019). Ortaokul öğrencilerinin oyun bağımlılık düzeyleri, oyun alışkanlıkları ve tercihleri. Inonu University Journal of the Faculty of Education (INUJFE), 20(3), 798 - 812. https://doi.org/10.17679/inuefd.505200
• Köse, N. (2023). İlkokul öğrencilerinin çocukluk çağı narsisizmi ve yaşam doyumlarının dijital oyun bağımlılıklarını yordama gücünün incelenmesi (Tez No.: 778682) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Köseoğlu, S. A. (2023). Bir iletişim aracı olarak çocuk resmi ve özellikleri. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 137-145. https://doi.org/10.30692/sisad.1248585
• Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2012). Internet gaming addiction: A systematic review of empirical research. International Journal of Mental Health and Addiction, 10(2), 278-296. https://doi.org/10.1007/s11469-011-9318-5
• Lo, S. K., Wang, C. C., & Fang, W. (2005). Physical interpersonal relationships and social anxiety among online game players. Cyberpsychology & Behavior, 8(1), 15-20. https://doi.org/10.1089/cpb.2005.8.15
• Marny, H. R., & Gentile, D. A. (2003, 24-27 April). Video game addiction among adolescents: Associations with academic performance and aggression. Paper presented at a Society for Research in Child Development Conference, Tampa, USA.
• Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (3. baskı). (Çev.: S. Turan). Nobel Yayın Dağıtım.
• Moçoşoğlu, B., & Yorulmaz, B. (2023). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin dijital oyun bağımlılık düzeyleri ile ders çalışma alışkanlıkları arasındaki ilişki: Ümraniye örneği. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 13(2), 459-492. https://doi.org/10.18039/ajesi.1270411
• Moral, R., & Kumcağız, H. (2019). Ergenlerdeki internet bağımlılığı: Anne, baba ve akran ilişkileri açısından bir değerlendirme. Odü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(2), 335-346.
• Ng, B. D., & Wiemer-Hastings, P. (2005). Addiction to the internet and online gaming. Cyberpsychology & Behavior, 8(2), 110-113. https://doi.org/10.1089/cpb.2005.8.110
• Öcal, T., & Metin, S. N. (2022). Okul takımlarına katılan ve katılmayan ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı ve akran ilişkilerinin incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(Özel Sayı 2), 727-737. https://doi.org/10.38021/asbid.1200554
• Per, M. (2010). Resim-iş öğretmenliği öğrencilerinin resimlerinde tercih ettikleri renkler ile kişilik yapıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No.: 279853) [Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Prot, S., Anderson, C. A., Gentile, D. A., Brown, S. C., & Swing, E. L. (2014). A. B. Jordan, & D. Romer (Ed.), The positive and negative effects of video game play (s. 109-128). Oxford University Press.
• Quaiser-Pohl, C. M., Geiser, C., & Lehmann, W. (2006). The relationship between computer game preference, gender and mental-rotation ability. Personality and Individual Differences, 40, 609-619. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.07.015.
• Savcı, M. (2017). Ergenlerin sosyal zekâ, sosyal kaygı, akran ilişkileri, internet bağımlılığı ve sosyal bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkiler (Tez No.: 466365) [Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Sevinç, M. (2005). Erken çocukluk gelişimi ve eğitiminde oyun (1. baskı, 2. cilt). İstanbul Morpa Kültür Yayınları.
• Taş, İ., & Güneş, Z. (2019). 8-12 yaş arası çocuklarda bilgisayar oyunu oynama, aleksitimi, sosyal anksiyete, yaş ve cinsiyetin incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 22(1), 83–92. https://doi.org/10.5505/kpd.2018.17894
• Tsai, Ş. M., Wang, Y. Y., & Weng, C. M. (2020). A study on digital games internet addiction, peer relationships and learning attitude of senior grade of children in elementary school of chiayi county. Journal of Education and Learning, 9(3), 13-26. https://doi.org/10.5539/jel.v9n3p13
• Uğurlu, Ö. (2014). Elektronik dünyanın çocuk dünyasına yansıması: “Temassız oyun” kavramı bağlamında eleştirel bir inceleme. İletişim ve Diplomasi, 2, 51-62.
• Vatandaş, S. (2021). Şiddet ve dijital oyunlar (şiddetin dijital oyunlar üzerinden deneyimlenmesi). Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 399-424. https://doi.org/10.19145/e-gifder.820571
• Vollmer, C., Randler, C., Horzum, M. B., & Ayas, T. (2014). Computer game addiction in adolescents and its relationship to chronotype and personality. SAGE Open, 4(1), 1-9. https://doi.org/10.1177/2158244013518054
• Weinstein, A. M. (2010). Computer and video game addiction a comparison between game users and non-game users. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse, 36(5), 268-276. https://doi.org/10.3109/00952990.2010.491879
• Xu, K., Geng, S., Dou, D., & Liu, X. (2023). Relations between video game engagement and social development in children: The mediating role of executive function and age-related moderation. Behavioral Sciences, 13(10), 833. https://doi.org/10.3390/bs13100833
• Yalaki, Z., & Taşar, M. A. (2019). Ergenlerde çevrimiçi oyun oynama özellikleri akran zorbalığına yol açıyor mu? Ege Tıp Dergisi, 58(4), 336-343. https://doi.org/10.19161/etd.660982
• Yavuzer, H. (2018). Resimleriyle çocuk. Remzi Kitabevi.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yücel, N. (2009). Ergenlerin akran ilişkileri ve yalnızlık düzeylerinde evde internet kullanımının etkisinin incelenmesi (Tez No.: 258600) [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.