Mavisel Yener’in Eserlerinin Hayal Gücü Kriterleri Açısından İncelenmesi: Kıvırcık ile Pıtırcık Serisi

Öz

İlk okuma-yazma döneminde edebî nitelikli çocuk kitapları, bireyin düşünsel ve düşsel gelişiminde önemli bir sorumluluk üstlenir. Nitelikli bir çocuk eserinde hayal gücü, sadece soyut bir kurgu değil; bilişsel ve duyuşsal süreçleri tetikleyen temel bir yapı taşıdır. Alan yazında çocuk edebiyatının hayal dünyasıyla bütünleştiği ve bu sürecin sağlıklı bir psikolojik yapının inşasında belirleyici olduğu vurgulanmaktadır. Ancak çocuk edebiyatı eserlerinde hayal gücünün hangi somut bileşenlerden oluştuğu ve metinlerde nasıl yapılandırıldığına dair kuramsal temelli analiz modelleri oldukça sınırlıdır. Günümüz eğitim yaklaşımları, sezgilerini ve yaratıcı potansiyelini etkin kullanabilen bireyler yetiştirmeyi öncelikli hedefleri arasına alırken; edebî metinlerin bu gelişimi hangi analitik çerçevede desteklediğinin somutlaştırılması bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Bu araştırma, hayal gücü kavramını genel bir tema olmaktan çıkarıp dokuz temel kriter üzerinden somutlaştırmaktadır. Araştırmanın temel amacı, Mavisel Yener’in Kıvırcık ile Pıtırcık serisindeki “Sağım Solum Kedi” ve “Kuş Doktoru” kitapları üzerinden bu kriterlerin hikâye metinlerindeki yansımalarını çözümlemek ve çocuk edebiyatı alanına özgün bir inceleme modeli sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk Edebiyatı
• Hayal Gücü Kriterleri
• Hikâye Kitabı

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurum tarafından destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma doküman incelemesine dayalı olduğu için etik kurul onayı gerekmemektedir.

An Analysis of Mavisel Yener's Works in Terms of Imagination Criteria: The Kıvırcık and Pıtırcık Series

Öz

Literary children's books in the initial reading and writing period undertake a significant responsibility in the individual's intellectual and imaginative development. In a qualified children's work, imagination is not merely an abstract fiction; it is a fundamental building block that triggers cognitive and affective processes. In the literature, it is emphasized that children's literature integrates with the world of imagination and that this process is decisive in the construction of a healthy psychological structure. However, theoretical-based analysis models regarding which concrete components imagination consists of in children's literature works and how it is structured in texts are quite limited. While contemporary educational approaches prioritize raising individuals who can effectively use their intuitions and creative potential, the necessity of concretizing the analytical framework through which literary texts support this development emerges as a requirement. This research takes the concept of imagination out of being a general theme and concretizes it through nine fundamental criteria. The primary aim of the research is to analyze the reflections of these criteria in story texts through Mavisel Yener’s "Sağım Solum Kedi" and "Kuş Doktoru" books in the "Kıvırcık ile Pıtırcık" series and to offer an original analysis model to the field of children's literature.

Anahtar Kelimeler

• Children’s Literature
• Criteria for Imagination
• Storybook

Etik Beyan

As this study is based on document analysis, ethics committee approval is not required.

Kaynakça

1. Adler, A. (2022). Yaşama sanatı, (Çev: Kamuran Şipal). Say Yayınları.
2. Alphen, P. V. (2011). Imagination as a transformative tool in primary school education. Research on Steiner Education, 2(2), 16-34.
3. Anaz, Z. (2018). Mavi̇sel Yener’i̇n çocuk ki̇taplarında sözlü edebi̇yat ürünleri̇. Asya Studies, 5(5), 21-35.
4. Aubusson, P. (2006). Can analogy help in science education research? Peter J. Aubusson, Allan G. Harrison & Stephen M. Ritchie (Eds.). In Metaphor and Anology in Science Education (pp. 165-175). Springer.
5. Avşar, H. (2022). Hayal gücünün sınıf öğretmenliği mesleğinde kullanılmasına ilişkin bir öz inceleme. [Yayımlanmış Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
6. Aydın, S. (2006). Türkçe derslerinde mizah kullanımının öğrenci tutum ve başarısına etkisi (İzmir ilköğretim 8. sınıf örnekleminde). [Yayımlanmış Doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
7. Aydın, Y. (2022). İlkokul ve ortaokullarda hayal gücü: Öğretmenler ne düşünüyor? Temel Eğitim Dergisi, 0(16), 42-51.
8. Aytaş, G. (2003). Okuma gelişiminde çocuk edebiyatının rolü. Türklük Bilimi Araştırmaları, 0(13), 155-160.

9. Bağcı, H. & Salman, S. D. (2023). Mavisel Yener’in “Sonsuzluk Kütüphanesi” adlı romanının sözvarlığı açısından incelenmesi. Kocatepe Beşeri Bilimler Dergisi, 2(2), 207-225.
10. Bakırcı, Ş., Yıldız, D. & Ceran, D. (2019). 2019 yılında yayımlanan çocuk kitapları üzerine bir inceleme. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 0(46), 153-176.
11. Budak, S. (2000). Psikoloji sözlüğü. Bilim ve Sanat Yayınları.
12. Bulut, S. & Yumuşak, M. (2024). Sınıf öğretmeni adaylarının çocuk edebiyatı ve çocuk kitaplarına yönelik metaforik algıları. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(43), 529-547.
13. Can, D. T. (2014). Çocuk edebiyatı kuramsal yaklaşım. Eğitim Yayınevi.
14. Çankaya, İ., Yeşilyurt, E., Yörük, S. & Şanlı, Ö. (2012). Öğretmen adaylarında yaratıcı düşünmenin yordayıcısı olarak değişime açıklık ve hayal gücü. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 46-62.
15. Descartes, R. (2014). Aklın yönetimi için kurallar, (Çev.: Engin Sunar). Say Yayınları.
16. Doğan, Ç. (2015). Sevim Ak’ın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ögeleri yönünden incelenmesi ve Türkçe eğitimine katkısı. [Yayımlanmış Yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Kayseri.
17. Eckhoff A. & Urbach J. (2008). Understanding imaginative thinking during childhood: Sociocultural conceptions of creativity and imaginative thought. Springer, 0(36), 179-185.
18. Egan, K. (1992). Imagination in teaching and learning [e-book].
19. Egan, K. (2005). An Imaginative Approach to Teaching. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
20. Er Bıyıklı, N. & Gülen, L. A. (2018). Hayal gücü ve yaratıcılık kavramlarının tasarım sürecine etkisi. İdil Dergisi, 7(50), 1273-1277.
21. Gentner, D. (1983). Structure mapping: A theoretical framework for analogy. Cognitive Science, 0(7), 155- 170.
22. Girard, R. (2001). Romantik yalan ve romansal hakikat / edebi yapıda ben ve öteki, ( Çev: Arzu Etensel ildem). Metis Yayınları.
23. Griffiths, M. (2014). Encouraging imagination and creativity in the teaching profession. European Educational Research Journal, 13(1), 117- 129.
24. Gündoğan, A. (2024). Hayal veya hayal gücü konusunda yazılmış okul öncesi resimli hikâye kitaplarının içerik analizi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 9(1), 1-15.
25. Hummel, J. E. & Holyoak, K. J. (2003). A symbolic-connectionist theory of relational inference and generalization. Psychological Review, 0(110), 220–264.
26. Işıldak, R. S. (2008). Yaratmada ilk adım: İmge ve imgelem. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 2(1), 64-69.
27. Karabulut Temel, E. (2018). Yaratıcılık. Akademisyen Yayınevi.
28. Karagül, S. (2018). Çocuk edebiyatı ve bibliyoterapi. Çocuk ve Medeniyet, 3(6), 43-55.
29. Karakuş, N. & Işık, N. (2015). Masal türünün eğitimdeki yeri ve Türkçe ders kitaplarındaki kullanılabilirliği. Avrasya Eğitim ve Literatür Dergisi, 1(1), 31-42.
30. Kim, J. & Wiehe Beck, A. (2016). Understanding “the other” through art: Fostering narrative imagination in elementary students. International Journal of Education and the Arts, 17(2), 1-33.
31. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
32. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology, (4th Ed.). SAGE Publications.
33. Kucirkova, N. (2019). The digital reader: Investigating how children read in a digital age. Routledge.
34. Küçükali, R. & Akbaş H. (2017). Bilimsel bilginin elde edilmesinde yaratıcı zekâ ve hayal gücünün etkisi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(3), 779-792.
35. Liang, C., Chang C., Chang Y., & Lin, L. (2012). The exploration of indicators of imagination. Turkish Online Journal of Education Technology, 11(3), 366-374.
36. Miles, M.B. & Huberman, A.M. (1994). Qualitative data analysis: an expanded sourcebook. Sage Publications.
37. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı. Ankara.
38. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni. Ankara.
39. Morgan, H. (2022). Conducting a qualitative document analysis. The Qualitative Report, 27(1), 64-77.
40. Nielsen, T. W. (2006). Towards a pedagogy of imagination: A phenomenological case study of holistic education. Ethnography and Education, 1(2), 247-264.
41. Nikolajeva, M. (2009). The rhetoric of character in children's literature. Scarecrow Press.
42. O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project. SAGE Publications Inc.
43. Özkan, U. B. (2021). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi. Pegem Akademi.
44. Öztürk, S. & Gündoğdu, F. N. (2025). Mavisel Yener’in “Masal Sevenler Bulutlara Baksın” isimli çocuk kitabının göstergebilimsel çözümlemesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (44), 377–396.
45. Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods. Newbury Park: Sage Publications.
46. Parlakyıldız, H. (2021). Türkçe öğretimi kitabında ders plâları etkinlikleri üzerine. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 6(2), 168-177.
47. Parsons, JD. & Davies, J. (2022). Benzerlik bileşeni süreçlerinin sinirsel ilişkileri. Bilişsel Bilim, 46(3), e13116.
48. Pelaprat, E., & Cole, M. (2011). Minding the gap: Imagination, creativity and human cognition. Springer, 45, 397-418.
49. Perdue, K. (2003). Imagination. the Chicago school of media theory.
50. Ribot, T. (1906). Essay on the creative imagination. Chicago, IL: Open Cour.
51. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç. & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250.
52. Segun, M. (1988). The importance of illustrations in children’s books. S. Mabel (Ed.). In Illustrating for children: Report of the first training workshop for illustrators of children's books (pp. 25–27). Children's Literature Association of Nigeria.
53. Sena, C.( 1972). Estetik, sanat ve güzelliğin felsefesi. Remzi Kitabevi.
54. Sezik, N. (2002). Sınırsız beyin gücü. Hayat Yayıncılık.
55. Şeker, P. T. & Yıldız, F. E. (2021). Türkiye’de erken çocukluk dönemi çocuk edebiyatı alanında yapılan makale çalışmalarının içerik analizi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 104-116.
56. Şirin, M. R. (2007). Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış- çocuk edebiyatı nedir ne değildir?-. Kök Yayıncılık.
57. Turhan, O. & Baş, B. (2019). Kurgusal çocuk edebiyatının mesleki boyutu. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(1), 1-10.
58. Uygur, N. (1975). İnsan açısından edebiyat. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
59. Vygotsky, L. S. (2004). Imagination and creativity in childhood. Journal of Russian and East European Psychology, 42(1), 7-97.
60. Wood, M. M. (1981). Fantasy and make-believe. Wood, M. M. (Ed.). In Developmental therapy sourcebook, (Vol. II.). (pp. l-1 2). Baltimore: University Park Press.
61. Wu, J.-J. & Albanese, D. (2010). Asian creativity, chapter one: Creativity across three Chinese societies. Thinking Skills and Creativity, 5(3), 150–154.
62. Yalçın, A. & Aytaş, G. (2003). Çocuk edebiyatı. Akçağ Yayınları.
63. Yegen, Ü. (2013). Estetik ve çocuk edebiyatı ilişkisi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 2(1), 240-252.
64. Yener, M. (2023). Kuş doktoru (Kıvırcık ve Pıtırcık). Ankara: Tudem Yayınları.
65. Yener, M. (2023). Sağım solum kedi (Kıvırcık ve Pıtırcık). Ankara: Tudem Yayınları.
66. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
67. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods, (6. Baskı). Sage Publications.