Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabının Okunabilirlik Açısından İncelenmesi

Öz

Okuma alışkanlığı, bireyin erken yaşlarda edindiği temel becerilerden biridir. Bu becerinin gelişebilmesi için çocuğun okuduğu metinlerin ilgi alanlarına hitap etmesi ve gelişim düzeyine uygun olması gerekmektedir. Bir kitabın içerik bakımından hedef yaş grubuna uygunluğunu belirlemede kullanılan yöntemlerden biri de metnin okunabilirlik düzeyinin hesaplanmasıdır. Bu çalışmada Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2025 yılında yayınlanan Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabında (1. ve 2. Kitap) yer alan metinlerin okunabilirlik düzeyleri incelenmiştir. Okunabilirlik tümce sayısına, sözcük sayısına ve seslem sayısına dayanmaktadır. Bu sayılarla elde edilen ortalama tümce ve sözcük uzunlukları ortaya çıkarılarak okunabilirlik puanı hesaplanmaktadır. Bu çalışmada Türkçe ders kitabında yer alan metinlerin öğrencilerin okuma-anlama seviyelerine ne kadar uygun olduğunu belirlemek için Türkçeye uyarlanmış olan Ateşman (1997) ve Çetinkaya-Uzun (2010)’un okunabilirlik formülleri kullanılmış ve karşılaştırılmıştır. Bu bağlamda çalışmada Türkçe 6. sınıf ders kitabında yer alan 26 okuma metni incelenmiş; şiirler ve serbest okuma metinleri çalışma sınırlılıkları içinde ele alınmamıştır. Elde edilen veriler tablolar halinde verilmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Yapılan çalışmanın sonucuna göre metinlerin okunabilirlik düzeylerinin öğrencilerin seviyelerine uygun olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe Eğitimi
• Okunabilirlik
• Metin
• Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı
• Okunabilirlik Araştırmaları

Etik Beyan

Araştırmamız doküman incelemesine dayalı olduğu için etik kurul izni gerekmemektedir.

An Analysis of the Readability of the Turkish 6th Grade Textbook

Öz

Reading habits are one of the fundamental skills an individual acquires at an early age. For this skill to develop, the texts a child reads must appeal to their interests and be appropriate to their developmental level. One method used to determine the suitability of a book's content for the target age group is to calculate its readability level. This study examined the readability levels of the texts in the 6th Grade Turkish Language Textbook (Books 1 and 2) for Middle Schools and Imam Hatip Middle Schools, published by the Ministry of National Education in 2025. Readability is based on the number of sentences, words, and syllables. The average sentence and word lengths obtained from these numbers are used to calculate the readability score. This study used and compared the readability formulas of Ateşman (1997) and Çetinkaya-Uzun (2010), adapted into Turkish, to determine how suitable the texts in the Turkish textbook were for the reading comprehension levels of the students. In this context, 26 reading texts from the 6th grade Turkish textbook were examined; poems and free reading texts were not included within the scope of the study. The data obtained are presented in tables. This study utilized document analysis, a qualitative research method. According to the results of the study, the readability levels of the texts were found to be appropriate for the students' levels.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Education
• Readability
• Text
• Turkish 6th Grade Textbook
• Readability Studies

Etik Beyan

Our research is based on document review, therefore ethics committee approval is not required.

Kaynakça

1. Acar, S., & Karakuş, N. (2022). Türkçe ve Türk Kültürü 5-8. Seviye Ders Kitaplarındaki Metinlerin Okunabilirlik Yönünden İncelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(1), 189-203. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1112789
2. Ateşman, E. (1997). Türkçede Okunabilirliğin Ölçülmesi. Dil Dergisi, Sayı 58, 71-74.
3. Bağcı, H., & Ünal, Y. (2013). İlköğretim 8. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Metinlerin Okunabilirlik Düzeyi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1(3), 12-28. https://doi.org/10.16916/aded.15997
4. Baki, Y. (2019). Türkçe Dersi 8. Sınıf Kitabındaki Metinlerin Okunabilirliği. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 5(1), 30-46. https://doi.org/10.31464/jlere.528298
5. Baş, B., & İnan Yıldız, F. (2015). 2. Sınıf Türkçe Ders Kitabındaki Metinlerin Okunabilirlik Açısından İncelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1). https://doi.org/10.17860/efd.28285
6. Bolat, K. K. (2016). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik ve anlaşılabilirliği. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
7. Bora, A., & Arslan, M. A. (2021). Türkçe ders (5, 6, 7, 8) kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(1), 222-236. https://izlik.org/JA44ZU77XW
8. Bulut, S. & Bilgiç, N. (2024). Çocuk edebiyatı yazarı Gülten Dayıoğlu’nun Fadiş ve Dört Kardeştiler adlı öykü kitaplarının okunabilirlik açısından değerlendirilmesi. Turkish Studies - Language, 19(4), 1417-1432. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.78942

9. Ceylan, M., & Kırcı, A. (2024). Türkçe ders kitaplarının okunabilirlik ve okuduğunu anlama açısından öğrenme güçlüğü bağlamında incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 13(3), 1090-1112. https://doi.org/10.7884/teke.1485761
10. Çakıroğlu, O. (2015). İlkokul Türkçe Ders Kitaplarındaki Metinlerin Okunabilirlik Düzeylerinin Öğrenme Güçlüğü Olan Öğrenciler Açısından Değerlendirilmesi. İlköğretim Online, 14(2), 671-681. https://doi.org/10.17051/io.2015.31984
11. Çarkıt, C., & Bahadır, H. İ. (2022). Ortaokul Türkçe Ders Kitapları Millî Mücadele ve Atatürk Teması Metinlerinin Okunabilirlik Düzeyleri Üzerine Bir İnceleme. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(1), 103-111. https://doi.org/10.30703/cije.949768
12. Çetinkaya, G. (2010). Türkçe metinlerin okunabilirlik düzeylerinin tanımlanması ve sınıflandırılması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
13. Çıplak, G., & Balcı, A. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik özelliğinin incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 30, 170-187. https://doi.org/10.29000/rumelide.1193033
14. Çiftçi, Ö., Çeçen, M. A., & Melanlıoğlu, D. (2007). Altıncı sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik açısından değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6(22), 206-219. https://izlik.org/JA39HG23PD
15. Divrik, D., & Ceran, D. (2022). Mustafa Orakçı'nın “Ünlülerle Bir Gün” Serisinin Okunabilirlik Düzeyi Açısından İncelenmesi. Asya Studies, 6(19), 33-42. https://doi.org/10.31455/asya.1018747
16. Durukan, E. (2014). Metinlerin Okunabilirlik Düzeyleri ile Öğrencilerin Okuma Becerileri Arsındaki İlişki. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(3), 68-76. https://doi.org/10.16916/aded.26659
17. Erdem, C. (2011). Dil ve anlatım ders kitaplarındaki metinlerin kelime-cümle uzunlukları ve okunabilirlik düzeyleri üzerine bir değerlendirme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
18. İskender, E. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kelime ve cümle yapılarıyla okunabilirlik düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
19. Kalyoncu, R., & Memiş, M. (2024). Türkçe İçin Oluşturulmuş Okunabilirlik Formüllerinin Karşılaştırılması ve Tutarlılık Sorgusu. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(2), 417-436. https://doi.org/10.16916/aded.1434650
20. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi (35. Baskı). Nobel Yayıncılık.
21. Karatay, H., Bolat, K. K., & Güngör, H. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik ve anlaşılabilirliği. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(6), 603-623. https://doi.org/10.9761/JASSS1770
22. Kavun, M., & Maden, S. (2024). Türkiye'de okunabilirlik ile ilgili yayımlanmış makalelerin araştırma eğilimleri. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2024, 18(48), 58-96. https://doi.org/10.29329/mjer.2024.
23. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı ortaokul ve imam hatip ortaokulu ders kitabı Türkçe 6. sınıf 1. ders kitabı. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
24. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı ortaokul ve imam hatip ortaokulu ders kitabı Türkçe 6. sınıf 2. ders kitabı. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
25. Mirzaoğlu, V., & Akın, E. (2016). 5.sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin okunabilirliği üzerine bir inceleme. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5, 146-155. https://izlik.org/JA33KK23MG
26. Ogur, E. (2022). 2021-2022 öğretim yılında okutulan 6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 11(4), 1647-1664. https://izlik.org/JA85YX28PE
27. Okur, A., & Arı, G. (2013). 6, 7, 8. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Metinlerin Okunabilirliği. İlköğretim Online, 12(1), 202-226. https://izlik.org/JA25MK32RL
28. Solmaz, E. (2009). İlköğretim 4. ve 5. sınıf düzeylerindeki Türkçe metinlerde cümle uzunluğu, kelime uzunluğu ve kelime hazinesinin okunabilirlik üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
29. Şakiroğlu, Y. (2020). Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarındaki Öykülerin Kelime–Cümle Uzunlukları ve Okunabilirlik Düzeyleri Üzerine Bir İnceleme. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(6), 1827-1834. https://izlik.org/JA67DS27UP
30. Temur, T. (2002). İlköğretim 5. Sınıf Türkçe ders kitaplarında bulunan metinler ile öğrenci kompozisyonlarının okunabilirlik düzeyleri açısından karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
31. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemi. Seçkin Yayınları.
32. Zorbaz, K. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki masalların kelime – cümle uzunlukları ve okunabilirlik düzeyleri üzerine bir değerlendirme. Journal of Theory and Practice in Education, 3(1), 87-101. https://izlik.org/JA99PA58KH