Yükseköğretimde İnsan Hakları Kültürünün Yaygınlaştırılmasında Öğrenci Topluluklarının Rolü ve Hak Temelli İletişim

Öz

Bu çalışma, yükseköğretim kurumlarında faaliyet gösteren öğrenci topluluklarının insan hakları kültürünün yaygınlaştırılmasındaki rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, gönüllü öğrenci topluluklarının insan hakları farkındalığı, toplumsal sorumluluk ve hak temelli iletişim açısından taşıdığı potansiyel ele alınmıştır. Bu doğrultuda, öğrenci topluluklarının gerçekleştirdiği eğitim, seminer, atölye, sosyal sorumluluk ve gönüllülük faaliyetlerine ilişkin akademik ve kurumsal belgeler incelenmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi insan hakları kültürü, aktif vatandaşlık ve demokratik katılım yaklaşımlarına dayanmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve veri toplama yöntemi olarak doküman analizi kullanılmıştır. İncelenen dokümanlar, öğrenci topluluklarının insan hakları farkındalığı, sosyal sorumluluk, demokratik katılım ve hak temelli iletişim açısından öğrenme ve katılım ortamları oluşturma potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, araştırmanın doküman analiziyle sınırlı olması nedeniyle öğrenci topluluklarının öğrenciler üzerinde doğrudan bir etki oluşturduğu sonucuna ulaşılmamıştır. Çalışma, öğrenci topluluklarının yükseköğretimde insan hakları kültürünün geliştirilmesi açısından tamamlayıcı bir öğrenme ve katılım alanı olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İnsan Hakları
• Öğrenci Toplulukları
• Gönüllülük
• Demokratik Katılım
• Hak Temelli İletişim

Etik Beyan

Bu araştırma, doküman analizi şeklinde yapıldığı için etik kurul onayı gerektirmemektedir.

The Role of Student Communities and Rights-Based Communication in Disseminating Human Rights Culture in Higher Education

Öz

This study aims to examine the role of student communities in promoting a human rights culture in higher education institutions. The main objective of the study is to explore the potential contributions of voluntary student communities to students’ human rights awareness, sense of social responsibility, and rights-based communication skills. In this context, the aims, content, and functions of educational activities, seminars, workshops, and social responsibility initiatives carried out by student communities, as reflected in academic and institutional documents, were examined. The theoretical framework of the study is based on the concepts of human rights culture, active citizenship, and democratic participation. A qualitative research approach was adopted, and literature review and document analysis were used as data collection methods. The studies and institutional documents examined indicate that student communities can provide learning and participation environments that support skills such as empathy, critical thinking, and social awareness. The findings suggest that student communities can serve as a means of promoting a human rights culture within higher education institutions and highlight the importance of institutional support for such initiatives.

Anahtar Kelimeler

• Human Rights
• Student Organizations
• Volunteering
• Democratic Participation
• Rights-Based Communication

Etik Beyan

As this research was conducted using document analysis, it does not require ethics committee approval.

Kaynakça

1. Akçay, P., & Güler, G. (2021). Hak arama tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(2), 529–548. https://doi.org/10.18039/ajesi.809356
2. Akın, S. (2021). Toplum hizmeti: Aktif vatandaşlık ile hizmet öncesi öğretmen eğitimini birleştirmek. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 53, 21–59. https://doi.org/10.9779/pauefd.764545
3. Astin, A. W. (1999). Student involvement: A developmental theory for higher education. Journal of College Student Development, 40(5), 518–529.
4. Avşar, F. S. (2026). Türkiye’deki uluslararası öğrencilerin yükseköğrenim hakkındaki algıları / International students’ perceptions of higher education in Turkey [Yüksek lisans tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. İstanbul Medipol Üniversitesi.
5. Avşar, F. S., & Beşe, G. G. (2023). Bir liderlik örneği: İstanbul Medipol Üniversitesi ayrımcılığı önleme ve eşitlik ombudsmanlığı ofisi. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 6(3), 214–226. https://doi.org/10.52848/ijls.1407296
6. Beşe, G. G., & Avşar, F. S. (2024). Uluslararasılaşma politikalarında uluslararası öğrenciler: İstanbul Medipol Üniversitesi. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 7(3), 179–197. https://doi.org/10.52848/ijls.1529232
7. Beşe, G. G., & Avşar, F. S. (2025). The right of international students to access healthcare in practice and Turkish legal legislation. Journal of Health Systems and Policies, 7(1), 19–40. https://doi.org/10.52675/jhesp.1723717
8. Bilkent Üniversitesi. (2014). Öğrenci kulüpleri ve toplulukları yönergesi. Bilkent Üniversitesi.

9. Boyer, E. L. (1990). Scholarship reconsidered: Priorities of the professoriate. Princeton University Press.
10. Chung, C. J. (2015). University social responsibility and student engagement. International Journal of Educational Development, 44, 16–25.
11. Council of Europe. (2016). Compass: Manual for human rights education with young people. Council of Europe Publishing.
12. Donnelly, J. (2013). Universal human rights in theory and practice (3rd ed.). Cornell University Press.
13. Dündar-Coecke, S. (n.d.). Lisans öğrencilerinin insan hakları duyarlılığı üzerine ampirik çalışma. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi.
14. Encyclopædia Britannica. (2026). University. https://www.britannica.com/topic/university
15. Eyler, J., & Giles, D. E. (1999). Where’s the learning in service-learning? Jossey-Bass.
16. Gül, Z., & Avşar, F. S. (2024). Yükseköğretimde küresel bir perspektif: Türkiye ve ABD’deki uluslararası öğrenciler. Uluslararası Gelişim Akademi Dergisi, 1(6), 60–71. https://izlik.org/JA22CF89LG
17. Healey, N. M. (2014). Linking research and teaching: Exploring disciplinary spaces and the role of university social responsibility. Studies in Higher Education, 39(6), 1030–1046.
18. Ishay, M. R. (2008). The history of human rights: From ancient times to the globalization era (2nd ed.). University of California Press.
19. Işık, T., & Ata, A. (2021). Yeni medya iletişim süreçleri bağlamında insan hakları. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27, 220–250. https://izlik.org/JA78EG29RJ
20. İnce, O. M., Ulusoy, A., Armutlu, A., Çelenk, M. H., & Atabek, B. T. (2024). İnsan hakları eğitiminin üniversite öğrencileri üzerindeki etkileri: Algı ve bilinç düzeyleri. Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi, 7(1), 87–103. https://doi.org/10.51763/uid.1497883
21. Kamu Denetçiliği Kurumu. (2024). 2024 yıllık raporu. Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu. Knight, J. (2004). Internationalization remodeled: Definition, approaches, and rationales. Journal of Studies in International Education, 8(1), 5–31.
22. Kuh, G. D. (2009). The National Survey of Student Engagement: Conceptual and empirical foundations. New Directions for Institutional Research, 2009(141), 5–20.
23. Neely, H. (2023). Access does not guarantee inclusion: An exploration of student organizations fostering belonging for Black and minority students at a faith-based institution [Doctor of Education dissertation, Doctor of Education Dissertations, 156].
24. Orta Doğu Teknik Üniversitesi. (2023a). Öğrenci kültür toplulukları çerçeve yönergesi. ODTÜ.
25. Orta Doğu Teknik Üniversitesi. (2023b). Öğrenci toplulukları yönetmeliği ve uygulama esasları. ODTÜ.
26. Pascarella, E. T., & Terenzini, P. T. (2005). How college affects students: A third decade of research. Jossey-Bass.
27. TDV İslâm Ansiklopedisi. (n.d.). Üniversite. https://islamansiklopedisi.org.tr/universite Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. (2022). İnsan Hakları ve Eşitlik Kampüsü Projesi. TİHEK.
28. UNESCO. (2012). World programme for human rights education. UNESCO.
29. United Nations. (1948). Universal Declaration of Human Rights. United Nations.
30. United Nations. (2011). Human rights education and training: A guide to implementation. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights.
31. Yıldıran, G. (2023). Eğitim ve insan hakları. Bogazici University Journal of Education, 40(2), 337–385. https://izlik.org/JA42BG44CG
32. Yükseköğretim Kurulu. (n.d.). Türkiye’de yükseköğretim reformu: Tarihçe. https://www.yok.gov.tr/page/tarihce-EvY7m
33. Yükseköğretim Kurulu. (2026). 2547 sayılı yükseköğretim kanunu. https://www.yok.gov.tr