Antakya Masallarının Erdem-Değer-Eylem Çerçevesinde İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Antakya masallarını Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yer alan erdem–değer–eylem çerçevesi doğrultusunda incelemektir. Sözlü kültürün önemli ürünlerinden biri olan masallar, çocukların bilişsel, duyuşsal ve ahlaki gelişimlerini destekleyen temel anlatı türlerinden biridir. Bunun yanı sıra masallar, toplumsal belleğin korunması, kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması ve evrensel ile millî değerlerin kazandırılması açısından önemli bir işleve sahiptir. Bu doğrultuda araştırmada, Antakya masallarında yer alan değerlerin belirlenmesi, bu değerlerin TYMM’de yer alan erdem–değer–eylem çerçevesiyle ilişkilendirilmesi ve kullanım sıklıklarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemine göre desenlenen çalışmada veriler, içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırmanın örneklemini, erdem–değer–eylem bakımından zengin içerik sunduğu belirlenen 13 hayvan masalı oluşturmaktadır. Masallar; adalet, dürüstlük, yardımseverlik, çalışkanlık, aile bütünlüğü, sabır, özgürlük, sevgi, sorumluluk ve tasarruf gibi değerler açısından sistematik biçimde incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, masallarda en sık yer verilen değerin yardımseverlik olduğu, bunu dürüstlük, adalet ve çalışkanlık değerlerinin izlediği belirlenmiştir. Bazı masallarda birden fazla değerin birlikte işlendiği görülürken duyarlılık ve vatanseverlik değerlerine rastlanmamıştır. Sonuç olarak Antakya hayvan masallarının, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin değerler eğitimi yaklaşımıyla büyük ölçüde örtüşen, öğrencilerin karakter gelişimine katkı sağlayabilecek zengin ve işlevsel bir sözlü kültür kaynağı olduğu değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hayvan masalları
• Antakya Masalları
• Erdem–Değer–Eylem
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli

Etik Beyan

Bu çalışma doküman incelemesine dayalı olduğu için etik kurul onayı gerekmemektedir.

An Examination of Antakya Tales within the Framework of Virtue, Values, and Actions

Öz

The purpose of this study is to examine Antakya folktales within the framework of virtue– value–action as outlined in the Turkish Language Curriculum of the Turkey Century Education Model (TCEM). Folktales, as significant products of oral culture, play an important role in children’s cognitive, emotional, and moral development and function as an effective medium for the transmission of social and cultural values. In this context, the study aims to identify the values present in Antakya folktales and to determine the frequency with which these values are emphasized. The study was designed using a qualitative research approach, and the data were analyzed through content analysis. The sample consists of 13 animal tales, selected from Antakya folktales as they provide the most comprehensive data in terms of virtue, value, and action. The tales were analyzed according to values specified in the TCEM, including justice, honesty, helpfulness, diligence, family unity, patience, freedom, love, responsibility, and thrift. The findings indicate that helpfulness is the most frequently observed value in Antakya animal tales, followed by honesty, while justice and diligence are also commonly emphasized. It was found that several tales incorporate more than one value simultaneously, highlighting the richness and educational potential of folktales in values education. However, the values of sensitivity and patriotism were not identified in the analyzed tales. Overall, the results demonstrate that Antakya animal tales effectively guide children toward moral behavior, promote positive character development, and contribute significantly to the transmission of cultural and social values.

Anahtar Kelimeler

• Antakya Folktales
• Virtue–Value–Action
• Turkey Century Education Model
• Animal Fables

Etik Beyan

As this study is based on document analysis, ethics committee approval is not required.

Kaynakça

1. Akbaş, O. (2008). Değer eğitimi akımlarına genel bir bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9–27.
2. Akyıldız Ercan, C. (2020). Örnek masal çözümlemesi ile halk ve sanatsal masal arasındaki farklılıklar. Doğu Esintileri, 0(12), 175–191.
3. Alptekin, A. B. (2010). Hayvan masalları, (3. Baskı). Akçağ Yayınları.
4. Arslan, A. A. (1998). Kuzey-Doğu Anadolu (Kars) Türk ve Kuzey Britanya halk edebiyatlarında masallar. Atatürk Kültür Merkezi.
5. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388.
6. Bayraktar Özen, C. (2022). Anadolu masalları ve bu masalların Türkçe öğretimindeki yeri üzerine bir inceleme. [Yayımlanmış Yüksek lisans tezi]. Siirt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Boratav, P. N. (1969). 100 soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek Yayınları.
8. Bulut, S. & Demirdöğen, E. (2024). Alanya’da derlenerek yazıya geçirilen çocuk masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(31), 872-896.

9. Bulut, S. & Gögen, R. (2025). Kök değerler eğitimi açısından Ezop masalları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 634-652.
10. Çıblak, N. (2005). V. Propp’un masal çözümleme metodu. Türk Dili Dergisi, 0(638), 127.
11. Çoban, A. (2020). Değerler eğitimi bağlamında Türk destan örneklerinde kök değerler. [Yayınlanmış Yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
12. Dağı, F., Alptekin, M. & Kaplan, T. (2018). Türk dünyası hayvan masallarında tespit edilen değerler. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 0(43), 227-247.
13. Gedik, S. (2020). Masalların eğitimsel işlevleri. Journal of Social Sciences and Education, 3(1), 356–367.
14. Girmen, P. (2013). Türkçe eğitiminde atasözleri ve değer eğitimi. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25) , 117-142.
15. Gözaydın, N. (1985). Çocuk ve folklör. Türk Dili, 34(400), 328.
16. Kaya, N. & Varışoğlu, M. C. (2023). Türkçe dersi öğretim programındaki kök değerler çerçevesinde Sivas masalları. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 0(37), 1524–1537.
17. Koçak, A. & Arun, Ö. (2006). İçerik analizi çalışmalarında örneklem sorunu. Selçuk İletişim, 4(3), 21–28.
18. Kurtoğlu, F. S. (2017). Âşık Veysel’in şiirlerini değerler eğitimi açısından okumak. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 0(83), 101-123.
19. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). TYMM öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr (Erişim Tarihi: 27.02.2026).
20. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı maarif modeli Türkçe dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
21. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Erdem, değer ve eylem çerçevesi. https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/erdem-deger-eylem-cercevesi (Erişim Tarihi: 27.01.2026).
22. Ogur, E. & Taş, H. (2013). Âşık Mevlüt İhsanî’nin halk hikâyelerinde değerler. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(25), 229-244.
23. Özcan, E. (2017). Türk Dünyası masallarının değerler eğitiminde kullanılabilirliği. [Yayımlanmış Yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
24. Özcan, S. (2023). Michael Ende’nin “Momo” isimli eserinin değerler eğitimi bağlamında incelenmesi. Mecmua, 0(15), 106–114.
25. Özkan, P. (2014). Hatay (Antakya) masallarının çocuk eğitimi açısından incelenmesi. [Yayımlanmış Yüksek lisans tezi]. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
26. Sakaoğlu, S. (2002). Gümüşhane ve Bayburt masalları: Metin toplama ve tahlil. Akçağ Yayınları.
27. Somuncu, A. Ş. (2023a). Âşık edebiyatında değerler eğitimi ‘Ozantürk’ün şiirlerinden örneklerle’. N. Özkan (Ed.). Prof. Dr. Bayram Durbilmez’e armağan-55. yaş anısına, (Cilt: 1) İçinde (s.145-162). Kriter Basın Yayın Dağıtım.
28. Somuncu, A. Ş. (2023b). Kök değerler açısından Hakas masalları üzerine bir inceleme. Kesit Akademi Dergisi, 9(35), 207-229.
29. Tezel, N. (1997a). Türk çocuk edebiyatı (Çocuk edebiyatı dizisi). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
30. Tezel, N. (1997b). Türk masalları, (5. Baskı). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
31. Uçar, G. (2007). Ayla Çınaroğlu’nun “Keçimasalı” adlı eserinde toplumsal bilinç eğitimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 0(18), 455–461.
32. Ustaoğlu Çelik, A. (2016). Orhun yazıtlarının sosyal bilgiler öğretim programında yer alan değerler çerçevesinde incelenmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 0(55), 47–61.
33. Uysal, Y. (2014). Hakas masalları (İnceleme–metinler). [Yayımlanmış Doktora tezi]. Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.