Ortaokul Öğrencileri Arasında Ekran Süresi ile Zorbalığa Maruz Kalma Arasındaki İlişkide Dijital Bağımlılığın Aracı Rolü

Öz

Bu araştırma, ortaokul öğrencilerinde ekran süresi ile zorbalığa maruz kalma arasındaki ilişkide dijital bağımlılığın aracı rolünü aracılık analizi yaklaşımıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Nicel ilişkisel tarama deseninde yürütülen araştırmanın çalışma grubunu, Alanya ilçesindeki 5–8. sınıf düzeyindeki 541 ortaokul öğrencisi (270 kız, 271 erkek oluşturmaktadır. Veriler Ergenler için Dijital Bağımlılık Ölçeği, Çocuk-Ergen Zorbalık Ölçeği-9 ve Ergenler için Fiziksel Aktivite Anketi ile toplanmış, aracılık analizi çerçevesinde BCa bootstrap yöntemi (5.000 tekrar) kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, ekran süresinin dijital bağımlılığı anlamlı düzeyde ve dijital bağımlılığın da zorbalığa maruz kalmayı anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir. Dolaylı etkinin anlamlı, doğrudan etkinin ise anlamsız bulunması, dijital bağımlılığın söz konusu ilişkide tam aracılık rolü üstlendiğine işaret etmektedir. Ekran süresi ve dijital bağımlılık erkek öğrencilerde daha yüksek bulunurken zorbalığa maruz kalmada cinsiyete bağlı anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Sınıf düzeyi arttıkça ekran süresi ve dijital bağımlılık artış, fiziksel aktivite ise azalış göstermiştir. Bulgular, ekran süresi ile zorbalığa maruz kalma arasındaki ilişkinin dijital bağımlılık mekanizması üzerinden işleyebileceğini düşündürmektedir. Önleyici müdahalelerde dijital bağımlılığın öncelikli hedeflerden biri olarak ele alınması ve cinsiyet ile sınıf düzeyine duyarlı okul temelli programların geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• dijital bağımlılık
• ekran süresi
• fiziksel aktivite
• zorbalığa maruz kalma

The Mediating Role of Digital Addiction in the Relationship Between Screen Time and Exposure to Bullying Among Middle School Students

Öz

This study examined the mediating role of digital addiction in the relationship between screen time and bullying exposure among 541 middle school students (270 girls, 271 boys) in grades 5–8 in Alanya district, using a mediation analysis approach. Data were collected with the Digital Addiction Scale for Adolescents, the Child-Adolescent Bullying Scale-9, and the Physical Activity Questionnaire for Adolescents, and analyzed using the BCa bootstrap method (5,000 resamples). Screen time significantly predicted digital addiction, which in turn significantly predicted bullying exposure; the indirect effect was significant while the direct effect was non-significant, indicating full mediation. Screen time and digital addiction were higher among male students, whereas bullying exposure did not differ by gender. As grade level increased, screen time and digital addiction increased while physical activity decreased. These findings suggest that digital addiction may explain the relationship between screen time and bullying exposure, supporting its prioritization in preventive interventions and gender- and grade-sensitive school-based programs.

Anahtar Kelimeler

• bullying exposure
• digital addiction
• middle school students
• screen time.

Kaynakça

1. Arslan, A., & Bardakçı, S. (2021). Üniversite öğrencilerinin dijital bağımlılıklarının sosyal kaygı düzeyleri üzerindeki etkisinin incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 50(230), 899-922. https://doi.org/10.37669/milliegitim.710703
2. Aygun Polat, E., Güzel, N. A., & Kafa, N. (2021). Reliability, validity and cross-cultural adaptation of the Turkish version of the Physical Activity Questionnaire for Adolescents. Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation, 32(2), 132-140. https://doi.org/10.21653/tjpr.735276
3. Biswas, T., Scott, J. G., Munir, K., Thomas, H. J., Huda, M. M., Hasan, M. M., De Vries, T. D., Baxter, J., & Mamun, A. A. (2020). Global variation in the prevalence of bullying victimisation amongst adolescents: Role of peer and parental supports. EClinicalMedicine, 20, 100276. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2020.100276
4. Brand, M., Wegmann, E., Stark, R., Müller, A., Wölfling, K., Robbins, T. W., & Potenza, M. N. (2019). The Interaction of Person-Affect-Cognition-Execution (I-PACE) model for addictive behaviors: Update, generalization to addictive behaviors beyond internet-use disorders, and specification of the process character of addictive behaviors. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 104, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2019.06.032
5. British Educational Research Association [BERA]. (2018). Ethical guidelines for educational research (4. bs.). https://www.bera.ac.uk/researchers-resources/publications/ethical-guidelines-for-educational-research-2018
6. Bulut Şahin, M. (2025). Ergenlerde dijital bağımlılık ve zihinsel dayanıklılık ilişkisi [Tıpta uzmanlık tezi, Hitit Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
7. Burnell, K., George, M. J., & Underwood, M. K. (2025). Examining measurement discrepancies in adolescent screen time research. Psychological Science, 36(1), 3-16. https://doi.org/10.1177/09567976241298739
8. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. bs.). Lawrence Erlbaum Associates. Çelik, E., & Çelik, O. T. (2023). Çocuklarda dijital bağımlılığın öncülleri ve ardılları: Bir metasentez çalışması.Milli Eğitim Dergisi, 52(239), 1203-1228. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1065261

9. Çelik, O. T., Tunç, Y., Candemir, B., Kapkın İçen, B., & Açar, D. (2023). Validity and reliability study of the Turkish adaptation of the Digital Addiction Scale for Teenagers (DAST). İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 11(3), 1715-1728. https://doi.org/10.33715/inonusaglik.1288302
10. Demirtaş Madran, H. A., & Ferligül Çakılcı, E. (2014). Çok oyunculu çevrimiçi video oyunu oynayan bireylerde video oyunu bağımlılığı ve saldırganlık. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 15(2), 99-107. https://doi.org/10.5455/apd.39828
11. Ding, N., & Zhang, X. (2022). Bullying victimization and quality of life among Chinese adolescents: The mediating effects of internet addiction and social withdrawal. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(24), 16973. https://doi.org/10.3390/ijerph192416973
12. Doğan, N. M. (2025). Ortaokul öğrencilerinde dijital bağımlılığın incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
13. Ertürk, O. (2025). İlköğretim öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeyleri, akran zorbalığı seviyeleri, sevgi ve saygı değerlerine sahip oluş düzeyleri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
14. Ganson, K. T., Pang, N., Nagata, J. M., Jones, C. P., Mishna, F., Testa, A., Jackson, D. B., & Hammond, C. J. (2024). Associations between screen time and bullying victimization among children in the United States. Academic Pediatrics, 24(3), 407-415. https://doi.org/10.1016/j.acap.2023.10.005
15. Gökbulut, B. (2020). Ortaokul öğrencilerinin akran zorbalığı ve dijital oyun bağımlılığı arasındaki ilişki. Karaelmas Journal of Educational Sciences, 8(1), 89-100. https://dergipark.org.tr/en/pub/kebd/article/1049174
16. Hayes, A. F. (2022). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (3. bs.). The Guilford Press.
17. Hazar, Z., & Ekici, F. (2021). Ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı ile zorbalık bilişleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 26(1), 1-15. https://dergipark.org.tr/en/pub/gbesbd/issue/59393/787712
18. Hazar, Z., Tekkurşun Demir, G., & Dalkıran, H. (2017). Ortaokul öğrencilerinin geleneksel oyun ve dijital oyun algılarının incelenmesi: Karşılaştırmalı metafor çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(4), 179-190. https://dergipark.org.tr/tr/pub/spormetre/issue/46282/580899
19. Imai, K., Keele, L., & Yamamoto, T. (2010). Identification, inference and sensitivity analysis for causal mediation effects. Statistical Science, 25(1), 51-71. https://doi.org/10.1214/10-STS321
20. Karakoç, H. (2025). Ortaokul öğrencilerinde siber zorbalık/mağduriyetin problemli internet kullanımı ve dijital okuryazarlık ile ilişkisinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
21. Karasar, N. (2019). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler (33. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
22. Khantzian, E. J. (1997). The self-medication hypothesis of substance use disorders: A reconsideration and recent applications. Harvard Review of Psychiatry, 4(5), 231-244. https://doi.org/10.3109/10673229709030550
23. Kırıcı, Ş., & Ekşi, H. (2022). Çocuk-Ergen Zorbalık Ölçeği-9 Kısa Form: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. H. Çiftçi ve M. Y. Dörtbudak (Ed.), 9. Uluslararası GAP Zirvesi Bilimsel Araştırmalar Kongresi Tam Metin Bildiriler içinde (s. 406-416). IKSAD Yayınları.
24. Kowalski, K. C., Crocker, P. R. E., & Donen, R. M. (2004). The physical activity questionnaire for older children (PAQ-C) and adolescents (PAQ-A) manual. College of Kinesiology, University of Saskatchewan.
25. Kowalski, R. M., Giumetti, G. W., Schroeder, A. N., & Lattanner, M. R. (2014). Bullying in the digital age: A critical review and meta-analysis of cyberbullying research among youth. Psychological Bulletin, 140(4), 1073-1137. https://doi.org/10.1037/a0035618
26. Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory (2. bs.). McGraw-Hill.
27. Öğüt, N., & Karakoç, E. (2024). Dijital bağımlılık ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişki.Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (46), 1-18. https://doi.org/10.31123/akil.1537615
28. Öncel, M., & Tekin, A. (2015). Ortaokul öğrencilerinin bilgisayar oyun bağımlılığı ve yalnızlık durumlarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(4), 7-17. https://dergipark.org.tr/tr/pub/inujgse/article/288615
29. Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879-903. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.5.879
30. Qi, J., Yan, Y., & Yin, H. (2023). Screen time among school-aged children of aged 6-14: A systematic review. Global Health Research and Policy, 8(1), 12. https://doi.org/10.1186/s41256-023-00297-z
31. Ren, Y., Liu, Y., Jin, C., Zhou, X., Chen, Y., Ma, Y., Chen, Z., & Zhang, T. (2024). The chain mediating effect of anxiety and inhibitory control between bullying victimization and internet addiction in adolescents. Scientific Reports, 14(1), 23350. https://doi.org/10.1038/s41598-024-74132-x
32. Seema, R., Heidmets, M., Konstabel, K., & Varik-Maasik, E. (2022). Development and validation of the Digital Addiction Scale for Teenagers (DAST). Journal of Psychoeducational Assessment, 40(2), 293-304. https://doi.org/10.1177/07342829211056394
33. Sert, M. (2025). Dijital çağda rekreasyon kaygısı: Yalnızlık ve dijital bağımlılık arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Eskişehir Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
34. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. bs.). Pearson.
35. Talu, E., & Gümüş, G. (2022). Türkiye'de akran zorbalığının ergenler arasında yaygınlığının incelenmesi: Bir meta analiz çalışması. Türkiye Eğitim Dergisi, 12(3), 1673-1682. https://doi.org/10.24315/tred.1030602
36. Tingley, D., Yamamoto, T., Hirose, K., Keele, L., & Imai, K. (2014). mediation: R package for causal mediation analysis. Journal of Statistical Software, 59(5), 1-38. https://doi.org/10.18637/jss.v059.i05
37. Twenge, J. M., & Campbell, W. K. (2018). Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study. Preventive Medicine Reports, 12, 271-283. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2018.10.003
38. Vessey, J. A., Strout, T. D., DiFazio, R. L., & Ludlow, L. H. (2019). Identifying bullied youth: Re-engineering the Child-Adolescent Bullying Scale into a brief screen. Journal of Applied Measurement, 20(4), 367-383.
39. Vollmer, C., Randler, C., Horzum, M. B., & Ayas, T. (2014). Computer game addiction in adolescents and its relationship to chronotype and personality. SAGE Open, 4(1). https://doi.org/10.1177/2158244013518054
40. Wang, J., Wang, N., Qi, T., Liu, Y., & Guo, Z. (2025). The central mediating effect of inhibitory control and negative emotion on the relationship between bullying victimization and social network site addiction in adolescents. Frontiers in Psychology, 15, 1520404. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1520404
41. Wolke, D., & Lereya, S. T. (2015). Long-term effects of bullying. Archives of Disease in Childhood, 100(9), 879-885. https://doi.org/10.1136/archdischild-2014-306667
42. Zhao, X., Lynch, J. G., & Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: Myths and truths about mediation analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197-206. https://doi.org/10.1086/651257