From Cubism to Abstract Art in Turkish Painting: Artistic Approaches of Women Artists

Öz

The modernization process of Turkish painting underwent a significant transformation as new artistic approaches that emerged in the West gradually found resonance within the Turkish art milieu. One of the fundamental stages of this transformation was the Cubist approach, which enabled a reconsideration of objective appearance, followed by emerging tendencies toward abstraction. At the beginning of the twentieth century, artists’ questioning of traditional notions of form paved the way for the development of new possibilities of artistic expression. Paul Cézanne’s approach to nature through a geometric order, Cubism as developed by Pablo Picasso, and the works of Wassily Kandinsky, who evaluated color and form independently of objective reality, were among the major developments that contributed to the emergence of abstract art. In Turkey, the development of art education and the practice of sending painters to Europe following the proclamation of the Republic accelerated the dissemination of modern artistic approaches. Turkish painters who studied under artists such as André Lhote, Fernand Léger, and Hans Hoffmann contributed to the development of Cubist approaches upon their return to Turkey. The relationship between Cubism and abstraction also manifested itself in various forms within Turkish painting: while some artists continued to pursue a Cubist approach, others gradually turned toward abstract expression. This study examines the position of women artists within this transformation by analyzing the artistic approaches of Fahrünnisa Zeyd, Hale Asaf, Eren Eyüboğlu, Maide Arel, Şükriye Dikmen, and Güzin Duran in relation to Cubism and abstract art. Within the framework of qualitative research, the study employs a literature review and descriptive analysis. The findings indicate that women artists contributed to the modernization of Turkish painting by synthesizing influences derived from Western art with their own cultural backgrounds and artistic experiences.

Anahtar Kelimeler

• Abstract Turkish painting
• cubism
• Turkish painting
• women artists

Türk Resim Sanatında Kübizmden Soyut Sanata: Kadın Sanatçıların Sanatsal Yaklaşımları

Öz

Türk resim sanatının modernleşme süreci, Batı’da ortaya çıkan yeni sanat anlayışlarının zaman içerisinde Türk sanat ortamında karşılık bulmasıyla önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Bu dönüşümün temel aşamalarından biri, nesnel görünüşün yeniden ele alınmasını sağlayan Kübist yaklaşım ve bunun ardından gelişen soyutlama eğilimleridir. 20. yüzyılın başlarında sanatçıların geleneksel biçim anlayışını sorgulamaya başlaması, farklı ifade olanaklarının ortaya çıkmasına ortam hazırlamıştır. Paul Cézanne’ın doğayı geometrik bir düzen içerisinde ele alan yaklaşımı, Pablo Picasso ile gelişen Kübizm ve Wassily Kandinsky’nin renk ile biçimi nesnel gerçeklikten bağımsız değerlendiren çalışmaları, soyut sanatın oluşumunda etkili olan başlıca gelişmeler arasında yer almaktadır. Türkiye’de ise Cumhuriyet’in ilanından sonra sanat eğitiminin geliştirilmesi ve ressamların Avrupa’ya gönderilmesi, çağdaş sanat anlayışlarının yayılmasını hızlandırmıştır. André Lhote, Fernand Léger ve Hans Hoffmann gibi sanatçılardan eğitim alan Türk ressamlar, yurda döndüklerinde Kübist anlayışın gelişmesine katkı sağlamışlardır. Kübizm ile soyutlama arasındaki ilişki, Türk resminde de farklı biçimlerde görülmüş, bazı sanatçılar Kübist anlayışı sürdürürken bazıları giderek soyut anlatıma yönelmiştir. Bu araştırmada, söz konusu dönüşüm içerisinde kadın sanatçıların konumu ele alınarak Fahrünnisa Zeyd, Hale Asaf, Eren Eyüboğlu, Maide Arel, Şükriye Dikmen ve Güzin Duran’ın Kübizm ve soyut sanatla ilişkili sanatsal yaklaşımları incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kapsamında literatür taraması ve betimsel değerlendirmeden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, kadın sanatçıların Batı sanatından edindikleri etkileri kendi kültürel birikimleriyle harmanlayarak Türk resminin modernleşmesine katkı sunduklarını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Soyut Türk resmi
• kübizm
• Türk resim sanatı
• kadın sanatçılar

Kaynakça

1. Antik A.Ş. (2003). Çağdaş Türk resmi müzayede kataloğu (Müzayede No. 218). Antik Palace Yayınları.
2. Antmen, A. (2021). 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar. Sel Yayıncılık.
3. Avşar Karabaş, P. (2016). Çağdaş Türk sanatında Şükriye Dikmen’in yeri ve önemi. idil, 5(19), 267-291. https://doi.org/10.7816/idil-05-19-15
4. Bal, A. A. (2015). Mihri Müşfik İle Hale Asaf; Bedeli Ödenmiş Bohem Sanat Yaşamları. Route Educational and Social Science Journal, 2(2), 378-388.
5. Bayır, A., & Kurt, Ş. (2025). Handling Traditional Arts with Abstract Art in Turkish Painting. Art and Interpretation, 45, 157-163. https://doi.org/10.47571/sanatyorum.1512222
6. Cabrera, Hashim. (2017). İslam ve Çağdaş Sanat. çev. İbrahim. Ayberk. Hece Yayınları.
7. Devrim, Ş. (1994). Şakir Paşa ailesi: Harika çılgınlar. Milliyet Yayınları.
8. Eroğlu, G. (2017). Cumhuriyet Dönemi Kadın Hakları Işığında Öncü Türk Kadın Ressamlar. İstanbul: Doğuş Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.

9. Eroğlu, Ö. (2015). Türkiye’de Resim Sanatı: “Tarih, Yorum, Eleştiri”. Tekhne.
10. Gültepe, G. (2019). Subjeden Objeye Görsel Plastik Bağlamında Mitolojik Tahayyül. Turkish Studies - Social Sciences, 14(4), 1489–1498.
11. Gültepe, G., & Berkli, Y. (2024). The Mythological Connections of The Four Sacred Elements and Four Directions in The Old Turkish Belief System: The Miracle Motives in Velâyetnames Four-Doors Forty Stations. Sanat Ve Yorum, 44, 68-78. https://doi.org/10.47571/sanatyorum.1509587
12. Güray, E. (2020). Fahrelnissa Zeid’e ışık, renk ve şeffaflık bağlamında yeniden bir bakış: Paleokrystal serisi ve vitrayları. Kocaeli Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 8, 46-56. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gorunum/issue/54703/746968
13. Gürçay Yılmaz, C., & Pazarlıoğlu, M. (2024). Türk resim sanatı tarihinde öncü kadın ressamlar. Sanat ve Tasarım Dergisi, 34, 121-139. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sanatvetasarim/issue/88235/1478136
14. Gece, Ş. (2020). Modern ve Postmodern Dönemlerde Soyut Sanat Felsefesi. Cem Yayınevi.
15. Hodge, S. (2019). Sanatın Kısa Öyküsü. çev. Deniz Öztok. Hep kitap.
16. İstanbul Modern. (2017). https://www.istanbulmodern.org/en/press-releases/istanbul-modern-presents-a- selection-of-fahrelnissa-zeid-s-works Retrieved on 17.03.2026.
17. Oto, A. (2023). Cumhuriyet Döneminde yetişmiş iki öncü sanatçı, Mihri Rasim ve Hale Asaf. Yedi, (Cumhuriyet Özel Sayısı), 43-52. https://doi.org/10.17484/yedi.1332730
18. Özyonar Çırak, B. (2022). Çağdaş Türk resim sanatında iki kız kardeş: Şükriye Dikmen ve Tiraje Dikmen. Sanat ve İnsan Dergisi, özel sayı, 116-124. https://sanatveinsan.com/wp-content/uploads/2022/03/Cagdas-Turk- Resim-Sanatinda-Iki-Kiz-Kardes-Sukruye-Dikmen-ve-Tiraje-Dikmen-Burcu-Ozyonar-Cirak.pdf
19. Şahin, S. (2019). Türk baskıresim sanatında öncü kadın sanatçılar ve baskıresim sanatına katkıları. idil, 8(55), 403-413. https://doi.org/10.7816/idil-08-55-14
20. Şahin Karadal, M. (2018). Türk resminde geleneksel motifler. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries, 2(3), 247-264.
21. Şen, E., & Zerey Koç, Şirin. (2021). Fahrelnisa Zeid’in Türk Resim Sanatina etkisi. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 4(7), 671–687. https://doi.org/10.26677/TR1010.2021.792
22. Şirin, N. (2020). Çalışmalarında Türk Kültürünü İşleyen Sanatçılar. idil, 70, 960–972. doi: 10.7816/idil-09-70-05
23. Tansuğ, Ç. (1997). Çağdaş Türk Sanatına temel yaklaşımlar. Bilgi Yayınevi.
24. Internet References
25. İstanbul Modern. (2017). https://www.istanbulmodern.org/en/press-releases/istanbul-modern-presents-a- selection-of-fahrelnissa-zeid-s-works Retrieved on 17.03.2026. 17 No.lu Mozaik Pano, Eren Eyüboğlu”, Kültür Envanteri, December 9, 2025, https://kulturenvanteri.com/?p=137047
26. Image References
27. Image 1. Fahrünnisa Zeyd, İstanbul Modern (istanbulmodern.org) (Accessed: 25.07.2023).
28. Image 2. Asaf, H. (1931). Burhan Toprak. https://www.slideserve.com/viveka/hale-asaf-d-1905-stanbul-kad-k-y-1938-paris-montparnasse(Accessed: 23.07.2023).
29. Image 3. Eren EYÜBOĞLU - Sanatçı Detayı - Turkish Paintings | Sanatçılar, Türk sanatı, Ilham veren sanat (pinterest.com) (Accessed: 23.07.2023).
30. Image 4. Arel, M. (n.d.). Maide Arel Kadın. İstanbul Sanat Evi. https://www.istanbulsanatevi.com/wp-content/uploads/2018/05/maide-arel-kadin.jpg
31. Image 5. Portreler. Şükriye Dikmen her ne kadar Türk… | by Burak Yaman | Medium (Accessed: 24.07.2023).
32. Image 6. Şahin Karadal, M. (2018). Türk resminde geleneksel motifler. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries, 2(3), 247-264.