Fotoğraf İdeolojisini Göstergebilimsel Olarak Okumak: Annie Leibovitz’in “First Lady” Portreleri Üzerine Bir Çözümleme Örneği

Yıl 2026, Sayı: 10, 32 - 44, 26.03.2026

Şirin Gazialem , Mehmet Toplu

https://doi.org/10.62425/at.1795242

https://izlik.org/JA67LA33ZN

Öz

Başlangıcından beri “gerçekliği temsil etmenin aracı” olarak görünen fotoğraf; politik, ideolojik kodları açık ya da örtük olarak barındırmakta ve bu yüzden de çözümlenmeye ihtiyaç duymaktadır. Göstergebilimsel çözümlemeler, fotoğraf okumasında ve eleştirisinde en fazla başvurulan yöntemlerden biridir. Bununla birlikte göstergebilimsel okumalarda çoğunlukla çerçevenin içindeki görsel kodlar okunmaktadır. Oysa ki çerçevenin dışında kalan kodların ve bağlamın da çözümlemeye dahil edildiği fotoğraf okumalarının etkisi, gücü ve tutarlılığı çok daha yüksek olmaktadır. Bu çalışmada bağlamın da çözümlemeye dahil edildiği göstergebilimsel bir fotoğraf okuması uygulaması yapılması amaçlanmıştır. Bunun için fotoğraflar okunurken; fotoğrafın içinde görünenler kadar fotoğrafçının konumu, fotoğrafın işlenmesi sırasında yapılan müdahaleler, çektiği kişilerle ilgili o dönemde çıkan haberler, fotoğrafçının çektiği kişilerle olan iletişimi gibi olgular da dikkate alınmıştır. Çalışmada Amerikalı ünlü portre ve moda fotoğrafçısı Annie Leibovitz’in çekmiş olduğu, ABD’nin farklı dönemlerinde “First Lady”lik unvanı alan dört kadın portresi incelenmiştir. Bu fotoğraflarda, fotoğrafçı Annie Leibovitz’in tasarladığı görüntülerde estetize etmenin ötesinde bir politik duruş da sergilediği düşünülmektedir. Fotoğrafçı Annie Leibovitz’in kendine has kurgusal tarzı ile çekmiş olduğu bu portre fotoğrafları, Barthes’ın düzanlam/yananlam yaklaşımı ile değerlendirilmiş ve görsel kodların çözümlenmesi ile fotoğrafçının ideolojik yaklaşımı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Böylece sadece belge/haber niteliği taşıyan fotoğrafların değil, kurgusal fotoğrafların da taşıdığı ideolojik anlamlar üzerine bir örnek okuma yapılması amaçlanmıştır. Fotoğrafın ideolojik okuması üzerine alan yazına bir katkı sunması ve fotoğraf okuma pratiğine dair en temel çözümleme yöntemlerinden biri olan göstergebilimsel okumanın uygulama içeren bir çalışma olması, bu çalışmanın önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Göstergebilim , Düzanlam-Yananlam , Fotoğraf Okuma , Fotoğraf İdeolojisi

Etik Beyan

Araştırma anket, derinlemesine görüşme vb. analizler içermemektedir. Yayımlanmış fotoğraf imgeleri üzerinden göstergebilimsel bir analiz bulunmaktadır. Çalışma daha önce herhangi bir yerde sunulmamış ve yayınlanmamıştır; herhangi bir tezden üretilmemiştir.

Destekleyen Kurum

Çalışmada yazarlar dışında bir katılımcı yoktur.

Semiotic Reading The Ideology of Photography: An Example Analysis of Annie Leibovitz's Portrait Photos of “The First Ladies”

https://izlik.org/JA67LA33ZN

Öz

The medium of photography, which has been seen as “a representation of reality” since its inception, contains political and ideological codes explicitly or implicitly and therefore needs to be analyzed. Semiotic analysis is one of the most frequently used methods in the reading and criticism of photography. However, in semiotic readings, the visual codes inside the frame are mostly read. However, the impact, power and consistency of photo readings in which the codes outside the frame and the context are included in the analysis are much higher. In this study, it is aimed to apply a semiotic reading of photographs in which the context is also included in the analysis. For this purpose, while reading the photographs, facts such as the position of the photographer, the interventions made during the processing of the photograph, the news published at the time about the people photographed, and the photographer's communication with the people photographed were taken into consideration as well as what is seen in the photograph. In this study, four portraits of women who were awarded the title of “First Lady” in different periods of the USA, taken by the famous American portrait and fashion photographer Annie Leibovitz, were analyzed. In these photographs, it is thought that photographer Annie Leibovitz exhibits a political stance beyond aestheticization in the images she designed. These portrait photographs taken by photographer Annie Leibovitz with her unique fictional style were evaluated with Barthes' plain meaning/meaning approach and the ideological approach of the photographer was tried to be revealed by analyzing the visual codes. Thus, it is aimed to make a sample reading on the ideological meanings carried not only by documentary/news photographs but also by fictional photographs. The importance of this study lies in the fact that it contributes to the literature on the ideological reading of photography and that it is a study involving the application of semiotic reading, which is one of the most basic analysis methods regarding the practice of reading photography.

Anahtar Kelimeler

Semiotics / Semiology , Denotation - Connotation , Reading Photography , Ideology of Photography

Etik Beyan

In this research, there is no evidence of any ethics committee approval as no study has been conducted not taken. The study has not been previously presented or published anywhere; it is not derived from any thesis.

Destekleyen Kurum

There were no participants other than the authors in the study.

Kaynakça

• Althusser, L. (2000). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları (Y. Alp & M. Özışık, Çev.). İletişim Yayınları.
• Aslan, E. (2008). Tarih öğretiminde fotoğraf kullanımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 24, 82–91.
• Barrett, T. (2017). Fotoğrafı eleştirmek (Y. Harcanoğlu, Çev.). Hayalperest Yayınları.
• Barthes, R. (1999). Göstergebilimsel serüven (M. Rifat & S. Rifat, Çev.). Kaf Yayınları.
• Barthes, R. (2000). Camera lucida (R. Akçakaya, Çev.). Altıkırkbeş Yayın.
• Barthes, R. (2002). S/Z (S. Öztürk Kasar, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
• Berger, J. (2003). Görme biçimleri (Y. Salman, Çev.). Metis Yayınları.
• Berger, J. (2013). Bir fotoğrafı anlamak (G. Dyer, Ed. ; B. Eyüboğlu, Çev.). Metis Yayınları.
• Berk, E. (2024). Postmodern fotoğraf eleştirisi ve bağlam ilişkisi: Napalm Girl (1972) fotoğrafı örneği. Kültür ve İletişim Dergisi, 27(54), 353–376. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1295433
• Bouzida, F. (2014). The semiology analysis in media studies: Roland Barthes approach. In Proceedings of SOCIOINT14—International Conference on Social Sciences and Humanities (pp. 1001–1008).
• Burton, G. (1995). Görünenden fazlası (N. Dinç, Çev.). Alan Yayıncılık.
• Çağlar, B. (2012). Bir iletişim biçimi olarak göstergebilim. Lefke Avrupa Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 22–34.
• D’Armenio, E. (2016). The semiotics debate on photography beyond the cinema: Notes for an intermedia rhetoric. Comunicazioni Sociali/Journal of Media, Performing Arts and Cultural Studies, 1, 34–46.
• Değerli, A. S. (2021). Göstergebilimsel çözümleme yöntemi ile sosyal ağ konulu afişlerin incelenmesi. Asya Studies – Academic Social Studies Journal, 5(18), 179–188. https://doi.org/10.31455/asya.933833
• Eagleton, T. (2009). Eleştiri ve ideoloji: Marksist edebiyat teorisi üzerine bir çalışma (S. Kılıç, Çev.). İletişim Yayıncılık.
• Ege, G., & Oschwald, S. (2013). Semiotics concerning audio and visual elements: Signs in music and photography. Sosyoloji Dergisi / Journal of Sociology, 28, 19–31.
• Fiske, J. (1996). İletişim çalışmalarına giriş (S. İrvan, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
• Freund, G. (2007). Fotoğraf ve toplum (Ş. Demirkol, Çev.). Sel Yayıncılık.
• Işıksal, A. (2020). Fotoğraf analizinde studium ve punctum kavramları. İnönü University Journal of Culture and Art (IJCA), 6(2), 165–175. https://doi.org/10.22252/ijca.788447
• Knoblauch, H., Baer, A., Laurier, E., Petschke, S., & Schnettler, B. (2008). Visual analysis: New developments in the interpretative analysis of video and photography. Forum: Qualitative Social Research (FQS), 9(3).
• Mutlu, E. (1998). İletişim sözlüğü. Bilim ve Sanat Yayınları.
• Parsa, A. F. (2016). Fotoğraf ve göstergebilim üzerine. Kontrast Dergi, 50, 1–10.
• Parsa, A. F., & İşbilen, D. (2022). Görünen imge kılavuz istemez: Tasarım çalışmalarında imgelerin renk kodları üzerinde incelenmesi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1171824
• Phillips, D. M. (2009). Fixing the image: Rethinking the “mind-independence” of photographs. Postgraduate Journal of Aesthetics, 6(2).
• Sonesson, G. (2011a). Semiosis beyond signs: On two or three missing links on the way to human beings. In T. Schilhab, F. Stjernfelt, & T. Deacon (Eds.), The symbolic species evolved (pp. 95–122). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-2336-8_5
• Sonesson, G. (2011b). Semiotics inside-out and/or outside-in: How to understand everything and (with luck) influence people. Signata: Annales des sémiotiques, 2, 315–348. https://doi.org/10.4000/signata.742
• Sontag, S. (2008). Fotoğraf üzerine (R. Akçakaya, Çev.). Altıkırkbeş Yayın.
• Toksoy, N. G. (2019). Fotoğraf aslında neyin belgesi? Fotoğrafın toplumsallığı ve medya ve gerçeklik tartışmalarında değişmeyen rolü. Mediterranean Journal of Humanities, 9(2), 491–505. https://doi.org/10.13114/MJH.2019.504
• Yavuz, O. (2020). Türkiye’de fotoğraf eleştirisi ve fotoğrafın temsil krizi üzerine bir inceleme. Journal of Arts, 3(4), 333–352. https://doi.org/10.31566/arts.3.022