TÜRKİYE VE AZERBAYCAN’DA SERGİLENEN BİR YAĞMUR RİTÜELİNİN KARŞILAŞTIRMALI TAHLİLİ

Öz

İklimlere ve çevresel faktörlere bağlı olarak ortaya konulan ritüel nitelikli gösterilerin bir kısmı zamanla seyirlik oyuna dönüşmüştür. Türk dünyasında yaygın olan bu tür gösterilerden biri de yağmurla ilgili olanıdır. Dodu Dodu, Çömçe Gelin ve Yağmur Gelini gibi adlarla anılan bu oyunun sergilenişi bakımından Azerbaycan ve Türkiye sahalarında büyük bir benzerlik bulunmasına rağmen farklı amaçlarla sergilenmesi dikkat çekmektedir.Anadolu'da genellikle yağmurların yağmadığı, kuraklığın söz konusu olduğu dönemlerde çocukların bir araya gelerek bir süpürgeye elbise giydirip gelin gibi süsledikten sonra kapı kapı dolaşıp yiyecek toplamaları şeklinde gerçekleşen “yağmur gelini” oyununun amacı, yağmurun yağmasını ve kurak günlerin sona ermesini sağlamaktır. Tekerlemeler de oyunun vazgeçilmez bir parçasıdır.Azerbaycan’da ise aynı oyun, benzer bir biçimde sergilenmekle birlikte yağmurun çok yağdığı dönemlerde yağışı önlemek, güneşin çıkmasını sağlamak amacına yöneliktir. Buna bağlı olarak tekerlemelerde de farklılıklar ortaya çıkar.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye, Azerbaycan, yağmur törenleri, halk inançları

Kaynakça

1. ALLAHVERDİYEV, Mahmud: Azerbaycan Halk Teatrı Tarihi, Bakü 1978
2. ALTAYLI, Seyfettin: Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü, 2 cilt, İstanbul 1994
3. ASLANOV, Elçin: El-Oba Oyun Halk Tamaşası, (Elmi redaktoru: Yaşar Garayev, Re’yçi: Bekir Nebiyev), Bakü 1984
4. Azerbaycan Klassik Edebiyyatı Kitabhanası-1. Cild-Halk Edebiyyatı, Bakü 1982
5. BAŞAR, Zeki: Erzurum’da Tıbbi ve Mistik Folklor Araştırmaları, Ankara 1972
6. BAŞGÖZ, İlhan: “Çömçe Gelin-Bir Anadolu Yağmur Töreninin Kökeni ve Dağılı- mı Üzerinde Bir Araştırma”, Folklor Yazıları, İstanbul 1986, s. 17.
7. DAKUKLU, Mehmet Hurşit: “İmam Zeynelabidin Köyünde Yağmur Kesilmesi”, Kardeşlik Dergisi, 1970, yıl: 10, s. 1–2, (Mayıs Haziran), s. 36–37
8. DUYMAZ, Ali: İrfanı Arzulayan Sözler/Tekerlemeler, Ankara [2002]

9. DÜZGÜN, Dilaver: Erzurum Köy Seyirlik Oyunları, Ankara 1999
10. HACILAR, Valeh: Gürcüstanda Türk Halk Edebiyatı Eneneleri, Bakü 2005
11. HACIYEV, Valeh: Azerbaycan Folkloru En’eneleri, (Gürcüstandaki Türkdilli Folk- lor Örnekleri Esasında) Tiflis 1992
12. Özdemir, a.g.e., s. 298-299
13. HEKİMOV, M. İ.: Oğuz-Terekeme Halk Merasimleri ve Meydan Tamaşaları, Bakü 1997
14. İNAN, Abdülkadir, Makaleler ve İncelemeler I, 3.Baskı, Ankara 1999
15. KALAFAT, Yaşar: Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri, 3.Baskı, Ankara 1999
16. MEMMEDOVA, Telli: “Uşag Oyunları Hakkında”, Azerbaycan Şifahi Halk Edebi- yatına Dair Tedkikler-Dördüncü Kitap, (Redaktör: Nureddin Seyidov), Bakü 1973
17. NEBİYEV, Azad: El Neğmeleri Halk Oyunları, Bakü 1988
18. ÖGEL, Bahaeddin: Türk Mitolojisi II, 2. Baskı, 2002
19. ÖZDEMİR, Nebi: Türk Çocuk Oyunları, 2 cilt, Ankara 2006
20. SAATÇİ, Suphi: Kerkük Çocuk Folkloru, İstanbul 1984
21. SEYİDOĞLU, Bilge: Mitoloji Üzerine Araştırmalar, İstanbul 2005, Dergâh Yayın- ları
22. ŞENER, Sevda: “Tiyatronun Kaynağına İlişkin Kuramlar”, Tiyatro Araştırmaları Dergisi, sayı: 6, 1975, s. 23-48
23. TERZİBAŞI, Ata, “Irak Türkmenleri Arasında Yağmur Duası Törenleri”, Uluslara- rası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, Cilt IV, 1976, s. 305–314
24. TOKATLI, Ümit: Kerkük’te Yağmur Duası, Milli Folklor Dergisi, 3 (17), Bahar 1993, s. 28–29