KURULUŞTAN 90. YILINA METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de meteoroloji teşkilatının tarihsel gelişimini ve kurumsal dönüşümünü incelemektir. Araştırma, Osmanlı döneminden günümüze kadar meteoroloji alanındaki gözlemsel faaliyetleri, yasaları ve kurumsal yapılanmaları ele alarak, bilimsel çalışmaların toplumsal ve stratejik bağlamda nasıl şekillendiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Osmanlı rasathanelerinden Cumhuriyet dönemi yasalarına ve modern Meteoroloji Genel Müdürlüğü yapısına uzanan süreç, meteorolojinin yalnızca bilimsel bir disiplin olarak değil, aynı zamanda kamu hizmeti ve ulusal politika aracı olarak gelişimini göstermektedir. Çalışmanın temel hedefleri arasında, meteoroloji hizmetlerinin kurumsallaşma sürecini tarihsel bir perspektifle sunmak, yasal ve idari düzenlemelerin kurumun işlevlerine etkisini analiz etmek ve günümüz meteoroloji uygulamalarının tarihsel kökenlerini ortaya koymak yer almaktadır. Ayrıca, meteorolojik veri toplama, gözlem yöntemleri, erken uyarı sistemleri ve ulusal koordinasyon süreçlerinin gelişimi de kapsamlı biçimde incelenmiştir. Bu araştırma literatüre katkı olarak, Türkiye’de meteorolojinin bilimsel, idari ve toplumsal boyutlarını bütüncül bir çerçevede değerlendiren kapsamlı bir tarihsel inceleme sunmaktadır. Önceki çalışmalar genellikle tek dönem veya belirli kurumlarla sınırlı iken, bu çalışma Osmanlı, Cumhuriyet ve modern dönemleri bir arada ele alarak süreklilik ve değişim ekseninde analiz gerçekleştirmektedir. Çalışmanın sonuçları, meteorolojinin tarihsel süreçte yalnızca gözlem ve tahmin amacı taşımadığını; tarım, ulaşım, savunma, afet yönetimi ve ulusal kalkınma politikalarıyla doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca, kurumsal yapı, yasal düzenlemeler ve teknolojik gelişmelerin meteoroloji biliminin etkinliğini artırmada kritik rol oynadığı ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, çalışma hem tarihsel hem de güncel meteorolojik planlama ve politika geliştirme süreçlerine ışık tutmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Meteoroloji Teşkilatı
• Tarihsel Gelişim
• Kurumsallaşma
• Yasal Düzenleme
• Kamu Hizmeti

GENERAL DIRECTORATE OF METEOROLOGY FROM ITS FOUNDATION TO ITS 90TH ANNIVERSARY

Öz

This study aims to examine the historical development and institutional transformation of meteorology in Turkey. It analyzes observational activities, laws, and organizational structures from the Ottoman period to the present, highlighting how scientific practices have been shaped within social and strategic contexts. The evolution from Ottoman observatories to the legal frameworks of the Republic and the modern structure of the General Directorate of Meteorology demonstrates that meteorology has developed not only as a scientific discipline but also as a public service and a tool for national policy. The primary objectives of this research include presenting the institutionalization of meteorological services from a historical perspective, analyzing the impact of legal and administrative regulations on institutional functions, and revealing the historical foundations of contemporary meteorological practices. The study also comprehensively examines the development of meteorological data collection, observation methods, early warning systems, and national coordination processes. This research contributes to the literature by providing a holistic historical analysis of meteorology in Turkey, covering the Ottoman, Republican, and modern periods together, in contrast to previous studies that often focus on a single era or institution. The findings show that meteorology has been directly linked not only to observation and forecasting but also to agriculture, transportation, defense, disaster management, and national development policies. Furthermore, institutional structures, legal regulations, and technological advancements have played a critical role in enhancing the effectiveness of meteorological science. The study thus offers insights into both historical and contemporary processes of meteorological planning and policy development.

Anahtar Kelimeler

• Meteorology Organization
• Historical Development
• Institutionalization
• Legal Regulation
• Public Service

Kaynakça

1. Abu Salam, Z. K. A. (2022). Veri işleme metotları kullanılarak meteorolojik parametre tahmini [Doktora tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
2. Anameriç, H. ve Rukancı, F. (2009). Rasadhane-i Amire’ye 1869 yılında alınan bazı araç ve kitaplar hakkında belgeler. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 49(2), 223–244.
3. Aydın, S. (2015). Osmanlı bilim geleneğinde rasathaneler ve gözlem kültürü. Bilim ve Sanat Vakfı Yayınları.
4. Berksoy, E. (2008). Cumhuriyet döneminde bilim kurumlarının kuruluş süreci: Rasathane ve meteoroloji örneği [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi.
5. Çavuş, R. (2019). Osmanlıca basında sunulan hava durumu. Vakanüvis: Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 4(2), 560–581. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.595115
6. Çelik, M. (2018). Meteoroloji hizmetlerinin tarım politikalarına etkisi: 1950–1980 dönemi Türkiye örneği. Türk Coğrafya Dergisi, 70(1), 25–46.
7. Demircan, M. (2023). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e meteorolojinin tarihi ve gelişimi. İstanbul Üniversitesi Yayınları [Dijital yayın].
8. Gökmen, M. F. (1996). Rasathane hatıralarım. Kültür Bakanlığı Yayınları.

9. Günal, N. (2020). Türkiye’de klimatoloji araştırmaları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 18(35), 99–142.
10. Güneş, Z. (2017). Türkiye’de meteoroloji politikalarının gelişimi (1925–2015) [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi.
11. Kılıç, S. (2019). Cumhuriyet döneminde Türkiye’de bilimsel kurumların modernleşmesi. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
12. Kurtuluş, M. (2021). Türkiye’de Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün dijital dönüşüm süreci. Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 5(2), 101–122.
13. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. (2025). Meteoroloji tarihçesi. https://www.mgm.gov.tr/
14. Özkurt, İ. C. (2024). İklim değişikliğinin Türkiye’de tarımsal üretime etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 27(Ek Sayı 1), 263–275. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1394627
15. Resmî Gazete. (1937, 10 Şubat). Türkiye Cumhuriyeti Devlet Meteoroloji İşleri Umum Müdürlüğü Teşkilat ve Vazifelerine Dair Kanun (Kanun No. 3127).
16. Resmî Gazete. (1957, 15 Mayıs). Türkiye Cumhuriyeti Devlet Meteoroloji İşleri Umum Müdürlüğünün Ziraat Vekâletine Bağlanması Hakkında Kanun (Kanun No. 6967).
17. Resmî Gazete. (1984, 8 Haziran). Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK/228).
18. Resmî Gazete. (2011, 2 Kasım). Meteoroloji Genel Müdürlüğü Teşkilat Yapısına İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK/657).
19. Şakacı, Z. (2023). Küresel iklim değişikliği çerçevesinde lokal meteorolojik parametrelerin Culex pipiens (L.) (Diptera: Culicidae) biyolojisine etkileri [Doktora tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
20. Tarım ve Meteoroloji. (2016). Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Araştırma Dairesi Başkanlığı, Zirai Meteoroloji Şube Müdürlüğü.
21. Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarihçesi. https://www.tarimorman.gov.tr/
22. Uluay, G. ve Arıkan, N. (2019). Bilimin doğası kapsamında gözlem: Meteoroloji gözlem etkinliği örneği. Trakya Eğitim Dergisi, 9(2), 366–379.
23. Yıldırım, O. (2021). Türkiye’de iklim gözlemlerinin kurumsallaşması: Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü örneği. İklim ve Toplum Dergisi, 1(1), 13–33.
24. Yılmaz, G. (2023). Meteorolojik-klimatolojik ve hidrolojik afetlerin tarımsal üretim üzerindeki etkileri ve sosyal riskler üzerine bir değerlendirme [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
25. Yücel, T. (2020). Cumhuriyetin bilim kurumları: Rasathane, üniversite ve meteoroloji. Pegem Akademi.