MANİSA YÖRESİNDE ÜZÜM BİTKİSİ İÇİN İLKBAHAR DONU RİSK ANALİZİ

Öz

Günümüz tarımı, yüksek üretimin hedeflendiği geniş ve açık arazilerde daha sık yürütülmektedir. Bu durum verimliliği ve ekonomik getiriyi artırsa da don, dolu, kuraklık ve salgın hastalıklar gibi doğa kaynaklı afetlere karşı, tarım ve çiftçi daha savunmasız hale gelmektedir. Özellikle geç ilkbahar donları, fenolojik olarak erken gelişim gösteren ürünlerde büyük ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Nitekim 2025 Nisan ayında Türkiye’de meydana gelen don olayı, ülke genelinde birçok tarım bölgesinde ciddi zararlar oluşturmuş; üzüm üretimiyle öne çıkan Manisa ili bu zararların en yoğun yaşandığı bölgelerden biri olmuştur. Bu nedenle çalışmada, Manisa'daki üzüm bağlarında erken ilkbahar donlarının mekânsal dağılımı ve etkileri detaylı biçimde ele alınmıştır. 2021–2025 yıllarının Mart ve Nisan aylarına ait ERA5 (ECMWF reanaliz v5) günlük ortalama sıcaklık verileri kullanılmış, 30 m çözünürlüklü Sayısal Yükseklik Modeli ile oluşturulan bakı haritası yardımıyla 1 km çözünürlükte sıcaklık düzeltmesi uygulanmıştır. Bu yöntemle, mikroklimatik farkları yansıtan yüksek çözünürlüklü sıcaklık haritaları elde edilmiştir. Her yıl için GDD (Büyüme Derece Günleri) değerleri hesaplanmış ve GDD’si 50–250 arasında olup minimum sıcaklığı 0 °C’nin altına düşen günler riskli don günü olarak tanımlanmıştır. Elde edilen bu veriler, AgERA5 ile bütünleştirilerek 5 yıllık don riski haritası oluşturulmuştur. Analiz sonuçlarına göre en riskli bölgeler; Akhisar ve Gördes’in güney yamaçları, Marmara Gölü kuzeyi, Saruhanlı’nın tamamı, Turgutlu’nun güneyi ile Alaşehir, Sarıgöl ve Kula’nın güney bakılı bağ alanlarıdır. Özellikle Mart ayında güney bakılı arazilerde güneşlenme etkisiyle erken gelişim gözlenmiş, bu da bu alanları don riskine karşı daha savunmasız hale getirmiştir. Nisan ayına gelindiğinde ise gelişim tüm bölgelerde hızlandığından, don riski bakı fark etmeksizin yaygın bir tehdit oluşturmuştur. Çalışma, Manisa’da bağcılık faaliyetleri için don zararlarını ön görmeye yönelik erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Geç don
• Büyüme Gün Derecesi (GDD)
• Fenoloji
• Mikroklima

SPRING FROST RISK ANALYSIS FOR GRAPEVINES IN THE MANISA REGION

Öz

Modern agriculture is increasingly carried out on large, open lands where high production is targeted. Although this situation increases productivity and economic returns, it renders agriculture and farmers more vulnerable to natural disasters such as frost, hail, drought and epidemic diseases. In particular, late spring frosts cause significant economic losses in crops showing early phenological development. In fact, the frost event that occurred in Turkey in April 2025 caused severe damage in many agricultural regions throughout the country; Manisa province, prominent in grape production, was one of the regions where these damages were most intensely experienced. Therefore, this study details the spatial distribution and effects of early spring frosts in the vineyards of Manisa. ERA5(ECMWF Reanalysis v5) daily mean temperature data for March and April of the years 2021–2025 were utilized. Temperature correction was applied at a 1 km resolution using an aspect map derived from a 30 m resolution Digital Elevation Model (DEM). Through this method, high-resolution temperature maps reflecting microclimatic differences were obtained. Growing Degree Days (GDD) were calculated for each year, and days with GDD values between 50–250 and minimum temperatures dropping below 0 °C were defined as risky frost days. These obtained data were integrated with AgERA5 to create a 5-year frost risk map. According to the analysis results, the highest risk regions are the southern slopes of Akhisar and Gördes, the north of Lake Marmara, the entirety of Saruhanlı, the south of Turgutlu, and the south facing areas of Alaşehir, Sarıgöl and Kula. Particularly in March, early development was observed in south facing lands due to the effect of insolation, making these areas more vulnerable to frost risk. By April, since development accelerated in all regions, frost risk posed a widespread threat regardless of aspect. The study contributes to the development of early warning systems aimed at predicting frost damages for viticulture activities in Manisa.

Anahtar Kelimeler

• Late Frost
• Growing Degree Days (GDD)
• Phenology
• Microclimate

Kaynakça

1. Altındişli, A. ve İşçi, B. (2005, 19-23 Eylül). Ege bölgesi çekirdeksiz üzüm bağ alanlarında don zararının etkileri üzerinde araştırmalar. VI. Türkiye Bağcılık Sempozyumu içinde (s. 403-410). Tekirdağ.
2. Çelik, S. (2007). Bağcılık (Ampeloloji-I) (Cilt 1, Genişletilmiş 2. Baskı). Anadolu Matbaa Ambalaj San. ve Tic. Ltd. Şti.
3. Dami, I. E., Ferree, D. C., Scurlock, D. M., Streeter, J. G. ve Wolfe, D. (2005). Midwest grape production guide (Bulletin 919). The Ohio State University Extension.
4. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2005). Frost protection: Fundamentals, practice and economics (Cilt 1). FAO.
5. Kartostat. (2023). Türkiye bağ sahaları haritası – 1950. https://www.kartostat.com/tr/bag-sahalari/
6. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. (t.y.). İl ve ilçeler istatistik: Manisa. https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=MANISA
7. Özdemir, A. ve Baylan, G. (2017). Türkiye’de tarım sigortacılığının gelişimi ve yarattığı etkiler. Kesit Akademi Dergisi, 3(12), 89–115.
8. Skahill, B., Berenguer, B. ve Stoll, M. (2024). A spatial risk analysis of springtime daily minimum surface air temperature values for vineyard site selection: Applications to Pinot noir grapevines throughout the Willamette Valley American Viticultural Area. Agronomy, 14(1566). https://doi.org/10.3390/agronomy14071566

9. Üzülmez, M. ve Hatipoğlu, İ. K. (2023). Manisa ilinde güneş enerjisi santralleri (GES) kurulabilir alanların coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ile belirlenmesi. Gelecek Vizyonlar Dergisi (Future Visions Journal), 7(2), 71–85.
10. Vitasse, Y., Schneider, L., Rixen, C., Christen, D. ve Rebetez, M. (2023). Increase in the risk of exposure of forest and fruit trees to spring frosts at higher elevations in Switzerland over the last four decades. Agricultural and Forest Meteorology, 330, 109312.