IĞDIR İLİ YAĞIŞLARININ YENİLİKÇİ TREND ANALİZİ

Öz

Türkiye’nin en doğusunda yer alan ve küçük bir şehir olan Iğdır, Zengezur Koridoru projesiyle birlikte giderek artan bir uluslararası öneme sahip olmuştur. Ayrıca, Azerbaycan, İran ve Ermenistan ile olan sınırları, Iğdır’ı uluslararası kara ulaşımı açısından önemli bir kavşak noktası haline getirmektedir. Bu unsurlar, kentin coğrafi ve jeopolitik önemini daha da artırmaktadır. Yıllık toplam ortalama yağışlar açısından Iğdır, Türkiye’nin en az yağış alan illerindendir. Zengezur Koridoru’nun bölgesel kalkınmayı hızlandırarak nüfus artışını tetiklemesi öngörülmektedir. Bununla birlikte, mevcut düşük yağış koşulları, bölgede su kaynakları üzerindeki baskının artmasına ve su stresi yaşanmasına zemin hazırlayabilir. Bölgenin sürdürülebilir kalkınması için mevcut su kaynaklarının dikkatli kullanılması ve bu kaynakları besleyen yağış trendlerine göre önlemlerin alınması kaçınılmaz bir gerekliliktir. Zamansal ve mekansal olarak çok büyük değişkenlik gösteren yağış miktarlarındaki varyansın iklim değişikliklerinin etkisi ile artması öngörülmektedir. Yağışlardaki değişkenliğin büyümesi, Iğdır gibi az yağış alan bölgelerde su stresine neden olabilecektir. Bu kapsamda, Iğdır il sınırlarında Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından işletilen otomatik meteoroloji gözlem istasyonlarından elde edilen aylık toplam yağış verileri ile trend analizleri gerçekleştirilmiştir. Trend analizlerinin yapılmasında literatürde farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Birbirinden farklı bu yaklaşımların çoğu önvarsayımlara dayanmakta, uzun veri kümelerine ihtiyaç duymakta ve veri seti içerisinde korelasyon olmaması gibi önşartları kabul etmektedir. Halbuki çoğu meteorolojik ve hidrolojik iklim verilerinde kısa süreli de olsa seri için bir korelasyon bulunmaktadır. Iğdır yağışlarındaki trendlerin hesabı için, parametresiz, kısıtlayıcı varsayımları olmayan ve nispeten kısa süreli verilere uygulanabilinen Yenilikçi Trend Analizi (YTA) kullanılmıştır. İl genelinde incelenen dört gözlem istasyonu verilerinin YTA grafikleri, tüm istasyonlarda bütüncül azalan şeklinde trend göstermiştir. Ayrıca, YTA analizleri ilin kuzey kesimlerindeki yağış azalmalarının güney kesimlerine nazaran daha fazla olduğunu ortaya koymuştur. Bölgesel sürdürülebilir kalkınma için yağışlardaki bu azalmaların göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Iğdır
• Yağış Değişkenliği
• Su stresi
• Yenilikçi Trend Analizi
• İklim Değişikliği

INNOVATIVE TREND ANALYSIS OF PRECIPITATION IN IĞDIR PROVINCE

Öz

Iğdır, a small city located in the easternmost part of Türkiye, has gained increasing international significance with the development of the Zangezur Corridor project. Moreover, its borders with Azerbaijan, Iran, and Armenia position Iğdır as a critical junction for international land transportation. These factors enhance Iğdır’s geographical and geopolitical importance. Iğdır is among the driest provinces in Türkiye. The Zangezur Corridor is expected to accelerate regional development and stimulate population growth. However, the existing low precipitation conditions may increase pressure on regional water resources and lead to water stress. For sustainable development, the careful management of existing water resources and the implementation of measures based on precipitation trends that replenish these resources are indispensable. Precipitation is a meteorological parameter characterized by significant temporal and spatial variability, and its variability is expected to increase due to climate change. An increase in precipitation variability may exacerbate water stress in arid regions such as Iğdır. In this context, trend analyses were conducted using monthly total precipitation data obtained from automatic meteorological observation stations operated by the Turkish State Meteorological Service within Iğdır city boundaries. Various approaches exist in the literature for conducting trend analyses. Many of these rely on restrictive assumptions, require long-term datasets, and presume the absence of serial correlation. However, most meteorological and hydrological climate datasets exhibit some degree of serial correlation, even over short periods. Innovative Trend Analysis (ITA) was employed to assess precipitation trends in Iğdır. ITA is non-parametric, free from restrictive assumptions, and applicable to relatively short data records. ITA plots derived from the four meteorological observation stations examined across the province indicate a consistent decreasing trend where decline is more pronounced in the northern parts compared to the southern regions. Declining trends in precipitation should be carefully considered in regional planning and policy-making to ensure sustainable development.

Anahtar Kelimeler

• Iğdır
• Precipitation Variation
• Water stress
• Innovative Trend Analysis
• Climate Change

Kaynakça

1. Arabacıoğlu, Z. Ö., Gökcan, M., Çelikyurt U., G.,Aydın, M., A., & Suluoğlu, M. (2025). İklim bağlamında kuzey ege havzası akarsu akımlarının yenilikçi trend analizi, Atmosfer ve İklim Dergisi, 2(2), 72-80, https://izlik.org/JA29YS73FX
2. Evcil, G., T., Demir, F., Ergun, M., Sonmez, O., Baycan, A.,Saraylı, S. (2026), Long-Term Temperature and Precipitation Trends in the Türkish Section of the Euphrates-Tigris Basin, Pure. Appl. Geophys. https://doi.org/10.1007/s00024-026-03997-y
3. Hüner, F. E.(2024), Küresel iklim değişikliği sürecinde İzmir’deki sıcaklıkların trend analizi, Atmosfer ve İklim Dergisi, 1(2), 118-128, https://izlik.org/JA67YR64XJ
4. Keskin, M., E., Çakto, İ., Çetin, V., Bektaş, O. (2018), Doğu Anadolu Bölgesi Sıcaklık ve Yağış Trend Analizi, Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 6(2):294-300 https://doi.org/10.21923/jesd.380963
5. Koçak, R., Dönmez, S., & Tekeli, A. E. (2024), Iğdır İli Aralık İlçesi Sellerinin Gpm İçin Uydulardan Bütünleştirilmiş Veriler (Imerg) Kullanılarak Analizi, Atmosfer Ve İklim Dergisi, 1(1), 13-26, https://izlik.org/JA47KM36BD.
6. Öztopal, A. ve Şen, Z. (2017), Innovative trend methodology applications to precipitation records in Turkey, Water Resour Manage, 31:727-737, https://doi.org/10.1007/s11269-016-1343-5
7. Sarı, C., Çoban, E., & Güçlü, Y. S. (2026), Günlük Maksimum Yağış Verilerinin Klasik ve Yenilikçi Yöntemlerle Trendlerinin Belirlenmesi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 12(1), 84-100. https://doi.org/10.21324/dacd.1696071
8. Şen Z (2012), Innovative trend analysis methodology, J Hydrol Eng, 17(9):1042–1046, https://doi.org/10.1061/(ASCE)HE.1943-5584.0000.

9. Şen Z (2014), Trend identification simulation and application, J Hydrol Eng, 19(3):635–642, https://doi.org/10.1061/(ASCE)HE.1943-5584.0000811.
10. Şen, Z. (2017), Innovative trend significance test and applications, Theor Appl Climatol, 127, 939–947, https://doi.org/10.1007/s00704-015-1681-x.
11. Yaltı, S., Aksu, H. (2019), Drought Analysis of Iğdır Turkey, Turkish Journal of Agriculture Food Science and Technology,7(12):2227-2232, https://doi.org/10.24925/tujaf.v7i12.2227-2231.3004
12. Web 1, The Pyhsical Sciences Basis, https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_FullReport.pdf, (11.04.2026 tarihinde alınmıştır).
13. Web 2, Sixth Assessment Report, Impacts, Adaptation and Vulnerability, https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_FullReport.pdf, (11.04.2026 tarihinde alınmıştır).
14. Web 3, https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=IGDIR , (11.04.2026 tarihinde alınmıştır).
15. Web 4, https://mgm.gov.tr/FILES/arastirma/yagis-degerlendirme/2025yagisdegerlendirmesi.pdf , (13.04.2026 tarihinde alınmıştır).
16. Web 5, https://www.mgm.gov.tr/iklim/iklim-siniflandirmalari.aspx?m=IGDIR, (13.04.2026 tarihinde alınmıştır).
17. Web 6, https://www.mgm.gov.tr/sondurum/turkiye.aspx, (13.04.2026 tarihinde alınmıştır).
18. Web 7, https://igdir.mgm.gov.tr/istasyonlar.aspx, (13.04.2026 tarihinde alınmıştır).