BİYODEDEKTİF; HAM PETROL SIZINTISI VE PETROL İLE İLGİLİ ÇEVRE KİRLİLİĞİ ARAŞTIRMALARINDA BİYOMARKER VERİLERİNİN KULLANIMI
Öz
Kazalar veya ihmaller sonucunda ham petrol ve rafinasyon ürünlerinden itibaren oluşan deniz veya kara ekosistemindeki kirliliklerin biyomarkerler verileri ile araştırılması, kaynağa ait izlerin takibi ve buna neden eden kaynağın (petrol tankeri, gemi, tekne vb) ortaya çıkartılması son yıllarda sıkça uygulanan bir yöntemdir. Günümüzde detaylı ve gelişmiş aletsel yöntemlerle gittikçe gelişen bir araştırma türü olmuştur. Biyomarkerler petrol bileşenleri içindeki en önemli gruplardan biridir. Çok düşük miktarlarının bile gaz kromatografi-kütle spektrometre (GC-MS) cihazı kullanılarak belirlenebilmesi ve petrol için önemli tanımlayıcı bilgileri sağlaması nedeniyle yıllardır petrol jeolojisi çalışmalarında sıkça kullanılmasına neden olmuştur. Petroldeki alkanlar ve birçok aromatik bileşene göre biyomarkerler çevresel şartlarda bozunmaya karşı daha dayanıklıdır. Ayrıca, farklı jeolojik yaşlar ve koşullara dair belirteç olması nedeniyle farklı biyomarker parmak izlerini de oluştururlar. Böylece biyomarker incelemeleri ile sızıntının kaynağı, ayrımlanması, petrollerin tanımlanması ve korelasyonu ile çevresel etkenler nedeniyle gelişen bozunma sürecinin takibi sağlanabilmektedir. Bu makalede biyomarkerlerin kimyasal özellikleri kısaca anlatılarak, biyomarker tanımlama ve değerlendirilmesi, dağılımları, bileşimindeki bozunma etkileri, tanımlayıcı oranlar, petrol ve türevlerine ait sızıntı çalışmalarında biyomarker parmak izlerinin kullanımı ve bu kapsamda dünyada yapılan bazı örnek çalışmalar hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Biyomarker,kimyasal parmak izi,ham petrol sızıntısı,terpanlar,steranlar
Kaynakça
- Yalçın Erik, N., Petrol Tankeri Kazaları ve neden olduğu çevre kirliliği. Mavi Gezegen (20), 2015, 1-11.
- Stout, S.A., Wang, Z., Chemical Fingerprinting of Spilled or Discharged Petroleum-Methods and Factors Affecting Petroleum Fingerprints in the Environment, Environmental Forensic, 7, 2006, 231-246.
- Wang, Z., S.A. Stout, and M. Fingas, Biomarker fingerprinting for spill oil characterization and source identification (Review). Environ. Forensics; 7(2), 2006, 105–146.
- Eglinton, G. and M. Calvin. Chemical fossils. Sci. Am.; 261, 1967, 32–43.
- Tissot, B.P. and D.H. Welte, Petroleum Formation and Occurrence, 2nd ed. 1984, Springer-Verlag, New York.
- Hunt, J.M., Petroleum Geochemistry and Geology, 1996, 2nd ed. Freeman Press, USA.
- Peters, K.E., Walters, C.C., and Moldowan, J.W., The Biomarker Guide (2nd ed). 2005, Cambridge, UK: Cambridge University Press.
- Wang, Z.D., Fingas, M., and Li, K., Fractionation of ASMB Oil, identification and quantitation of aliphatic, aromatic and biomarker compoundsby GC/FID and GC/MSD. J. Chromatogrophy Science Series 32; 1994a, 361–366 (Part I) and 367–382 (Part II).
- Bence, A.E., Kvenvolden, K.A., and Kennicutt II, M.C., Organic geochemistry applied to environmental assessments of Prince William Sound, Alaska, after the Exxon Valdez oil spill—A review. Organic Geochemistry 24: 1996, 7–42.
- Volkman, J.K., A.T. Revill, and A.P. Murray, Applications of biomarkers for identifying sources of natural and pollutant hydrocarbons in aquatic environments. In: R.P. Eganhouse (ed.), Molecular Markers in Environmental Geochemistry; Am. Chem. Soc., Washington, D.C.; 1997, 110–132.