TR
EN
Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri
Öz
Jeolojik bir çağ olup olmadığı ve ne zaman başladığı hala tartışma konusu olan Antroposen dönemini açığa çıkarmak için göl sedimanları dünyanın her yerinde iyi bir doğal arşivdir. Anadolu, geçmiş insan etkisini ve bunun artan yoğunluğunu doğal arşivlerde izlemek için dünyadaki en önemli yerlerden biridir. Bu amaçla, bu çalışmada, daha önce yayınlanmış, Geç Buzul dönemi ve Holosen boyunca göl sedimanı arşivi kayıtlarından bölgesel olarak Anadolu’da Paleoantroposen ve Antroposen ayrımının yapılıp yapılamayacağı tartışılacaktır. Dünyadaki ilk yerleşim yerlerine ev sahipliği yapan Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu bölgelerinde arazi kullanımı ve ötrofikasyona dair en eski antropojenik etkiler orta ve erken Holosen’e kadar tarihlenebilmekte; buna karşın başlangıcı çoğunlukla 20. yy’ın ortaları olarak kabul edilen Antroposen’in paleolimnolojik izleri ise neredeyse görülmemektedir. Farklı bir yaklaşım olarak, ötrofikasyon ve kuraklık Anadolu özelinde, Antroposen’i izlemek için kullanılabilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abell, J.T., Quade, J., Duru, G., Mentzer, S.M., Stiner, M.C., Uzdurum, M., Özbaşaran, M. 2019. Urine salts elucidate Early Neolithic animal management at Aşıklı Höyük, Turkey. Science Advances 5(4), eaaw0038. https://doi.org/10.1126/sciadv.aaw0038.
- Arous, E.B., Blinkhorn, J.A., Elliott, S., Kiahtipes, C.A., N’zi, C.D., Bateman, M.D., Duval, M., Roberts, P., Patalano, R., Blackwood, A.F., Niang, K., et. al. 2025. Humans in Africa’s wet tropical forests 150 thousand years ago. Nature, 640: 402-407.
- Baird, D., Fairbairn, A., Martin, L., Middleton, C. 2012. The Boncuklu Project: The Origins of Sedentism, Cultivation and Herding in Central Anatolia. pp. 219-244. Editors: M. Özdoğan, N. Başgelen, P. Kuniholm. The Neolithic in Turkey, New Excavations & New Research. Central Turkey. Archaeology & Art Publications.
- Baird, D., Fairbairn, A., Jenkins, E., Martin, L., Middleton, C., Pearson, J., Asouti, E., Edwards, Y., Kabukcu, C., Mustafaoğlu, G., et al. 2018. Agricultural origins on the Anatolian plateau. PNAS, 115(14), E3077-E3086. https://doi.org/10.1073/pnas.1800163115.
- Baird, D., Fairbairn, A., and Martin, L. 2017. The animate house, the institutionalization of the household in Neolithic central Anatolia. World Archaeology, 49(5), 753-776. https://doi.org/10.1080/00438243.2016.1215259.
- Baird, D., Fairbairn, A., Mustafaoğlu, G. 2022. Boncuklu and Pınarbaşı: from forager to farmer in central Anatolia. Heritage Turkey, 12: 40-42.
- Bar-Yosef, O., Cohen, A.B. 2001. From Africa to Eurasia - early dispersals. Quaternary International, 75:19-28.
- Bayliss, A., Brock, F., Farid, S., Hodder, I., Southon, J., and Taylor, R.E. 2015. Getting to the Bottom of It All: A Bayesian Approach to Dating the Start of Çatalhöyük. Journal of World Prehistory, 28: 1-26. https://doi.org/10.1007/s10963-015-9083-7.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Limnoloji
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
27 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
15 Ekim 2025
Kabul Tarihi
18 Kasım 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 12 Sayı: 2
APA
Şekeryapan, C. (2025). Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 12(2), 12-24. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1804091
AMA
1.Şekeryapan C. Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 2025;12(2):12-24. doi:10.62163/aucevrebilim.1804091
Chicago
Şekeryapan, Ceran. 2025. “Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12 (2): 12-24. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1804091.
EndNote
Şekeryapan C (01 Aralık 2025) Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12 2 12–24.
IEEE
[1]C. Şekeryapan, “Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri”, Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, c. 12, sy 2, ss. 12–24, Ara. 2025, doi: 10.62163/aucevrebilim.1804091.
ISNAD
Şekeryapan, Ceran. “Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12/2 (01 Aralık 2025): 12-24. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1804091.
JAMA
1.Şekeryapan C. Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 2025;12:12–24.
MLA
Şekeryapan, Ceran. “Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, c. 12, sy 2, Aralık 2025, ss. 12-24, doi:10.62163/aucevrebilim.1804091.
Vancouver
1.Ceran Şekeryapan. Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 01 Aralık 2025;12(2):12-24. doi:10.62163/aucevrebilim.1804091