Derleme

Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri

Cilt: 12 Sayı: 2 27 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri

Öz

Jeolojik bir çağ olup olmadığı ve ne zaman başladığı hala tartışma konusu olan Antroposen dönemini açığa çıkarmak için göl sedimanları dünyanın her yerinde iyi bir doğal arşivdir. Anadolu, geçmiş insan etkisini ve bunun artan yoğunluğunu doğal arşivlerde izlemek için dünyadaki en önemli yerlerden biridir. Bu amaçla, bu çalışmada, daha önce yayınlanmış, Geç Buzul dönemi ve Holosen boyunca göl sedimanı arşivi kayıtlarından bölgesel olarak Anadolu’da Paleoantroposen ve Antroposen ayrımının yapılıp yapılamayacağı tartışılacaktır. Dünyadaki ilk yerleşim yerlerine ev sahipliği yapan Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu bölgelerinde arazi kullanımı ve ötrofikasyona dair en eski antropojenik etkiler orta ve erken Holosen’e kadar tarihlenebilmekte; buna karşın başlangıcı çoğunlukla 20. yy’ın ortaları olarak kabul edilen Antroposen’in paleolimnolojik izleri ise neredeyse görülmemektedir. Farklı bir yaklaşım olarak, ötrofikasyon ve kuraklık Anadolu özelinde, Antroposen’i izlemek için kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abell, J.T., Quade, J., Duru, G., Mentzer, S.M., Stiner, M.C., Uzdurum, M., Özbaşaran, M. 2019. Urine salts elucidate Early Neolithic animal management at Aşıklı Höyük, Turkey. Science Advances 5(4), eaaw0038. https://doi.org/10.1126/sciadv.aaw0038.
  2. Arous, E.B., Blinkhorn, J.A., Elliott, S., Kiahtipes, C.A., N’zi, C.D., Bateman, M.D., Duval, M., Roberts, P., Patalano, R., Blackwood, A.F., Niang, K., et. al. 2025. Humans in Africa’s wet tropical forests 150 thousand years ago. Nature, 640: 402-407.
  3. Baird, D., Fairbairn, A., Martin, L., Middleton, C. 2012. The Boncuklu Project: The Origins of Sedentism, Cultivation and Herding in Central Anatolia. pp. 219-244. Editors: M. Özdoğan, N. Başgelen, P. Kuniholm. The Neolithic in Turkey, New Excavations & New Research. Central Turkey. Archaeology & Art Publications.
  4. Baird, D., Fairbairn, A., Jenkins, E., Martin, L., Middleton, C., Pearson, J., Asouti, E., Edwards, Y., Kabukcu, C., Mustafaoğlu, G., et al. 2018. Agricultural origins on the Anatolian plateau. PNAS, 115(14), E3077-E3086. https://doi.org/10.1073/pnas.1800163115.
  5. Baird, D., Fairbairn, A., and Martin, L. 2017. The animate house, the institutionalization of the household in Neolithic central Anatolia. World Archaeology, 49(5), 753-776. https://doi.org/10.1080/00438243.2016.1215259.
  6. Baird, D., Fairbairn, A., Mustafaoğlu, G. 2022. Boncuklu and Pınarbaşı: from forager to farmer in central Anatolia. Heritage Turkey, 12: 40-42.
  7. Bar-Yosef, O., Cohen, A.B. 2001. From Africa to Eurasia - early dispersals. Quaternary International, 75:19-28.
  8. Bayliss, A., Brock, F., Farid, S., Hodder, I., Southon, J., and Taylor, R.E. 2015. Getting to the Bottom of It All: A Bayesian Approach to Dating the Start of Çatalhöyük. Journal of World Prehistory, 28: 1-26. https://doi.org/10.1007/s10963-015-9083-7.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Limnoloji

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

27 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

15 Ekim 2025

Kabul Tarihi

18 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 12 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Şekeryapan, C. (2025). Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 12(2), 12-24. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1804091
AMA
1.Şekeryapan C. Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 2025;12(2):12-24. doi:10.62163/aucevrebilim.1804091
Chicago
Şekeryapan, Ceran. 2025. “Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12 (2): 12-24. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1804091.
EndNote
Şekeryapan C (01 Aralık 2025) Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12 2 12–24.
IEEE
[1]C. Şekeryapan, “Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri”, Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, c. 12, sy 2, ss. 12–24, Ara. 2025, doi: 10.62163/aucevrebilim.1804091.
ISNAD
Şekeryapan, Ceran. “Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12/2 (01 Aralık 2025): 12-24. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1804091.
JAMA
1.Şekeryapan C. Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 2025;12:12–24.
MLA
Şekeryapan, Ceran. “Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, c. 12, sy 2, Aralık 2025, ss. 12-24, doi:10.62163/aucevrebilim.1804091.
Vancouver
1.Ceran Şekeryapan. Anadolu’nun Paleoantroposen’i ya da Antroposen’i: Anadolu’da İnsan Etkisinin Erken İzleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 01 Aralık 2025;12(2):12-24. doi:10.62163/aucevrebilim.1804091