Derleme

Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi

Cilt: 12 Sayı: 2 27 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi

Öz

Bu çalışma, endüstriyel kaza sonrası hava kirliliği riskinin tahmininde kullanılan metodolojileri sistematik olarak incelemektedir. Scopus, TRDizin, Ulusal Tez Merkezi, ResearchGate ve PubMed veri tabanlarında 2000-2025 (Haziran) aralığında gerçekleştirilen taramada, 94 yayın değerlendirilmiş ve spesifik kapsam nedeniyle 22 çalışma detaylı analize alınmıştır. Tarihsel kazaların derlenmesinde ARIA ve CSB kaza veri tabanlarından indirilen 271 kaza raporu, yapay zekâ modeli (Anthropic Claude 3.5 Sonnet) ile analiz edilmiş ve manuel olarak doğrulanmıştır. Çalışmalar üç kategoride sınıflandırılmıştır: hava kirliliğinden bağımsız endüstriyel kuruluşların çevresel risk değerlendirmeleri, endüstriyel kaza kaynaklı hava kirliliği risk değerlendirmeleri, makine öğrenmesi ile kaza sonuç tahmini. Bulgular, alanın standart yaklaşımdan yoksun olduğunu ve yöntem seçimi, belirteç sistematiği ile ağırlıklandırma yaklaşımlarında ciddi farklılıklar bulunduğunu göstermektedir. İndeks tabanlı yöntemler matematiksel basitlik sunarken, olasılıksal yöntemler belirsizlik analizinde üstündür. Makine öğrenmesi uygulamaları, Rastgele Ormanlar ve XGBoost algoritmaları ile %80-96 başarı oranları göstermektedir. Gelecek araştırmalar için kaza veritabanları arasında standardizasyonun sağlanması, makine öğrenmesinin olasılıksal yöntemlerle entegrasyonu ve disiplinler arası iş birliğinin güçlendirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Achour, M. H. Haroun, A. E. Schult, C. J. And Gasem, K. A M. 2005. A new method to assess the environmental risk of a chemical process. Chemical Engineering and Processing, 44: 901-909. doi:10.1016/j.cep.2004.10.003
  2. Anonim. 2017. Key Lessons for Preventing Inadvertent Mixing During Chemical Unloading Operations, Chemical Reaction and Release in Atchison, Kansas, No. 2017-01-I-KS. https://www.csb.gov/file.aspx?DocumentId=6047 (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
  3. Anonim. 2018. FCC Unit Explosion and Asphalt Fire at Husky Superior Refinery Investigation Report, No. 2018-02-I-WI. https://www.csb.gov/assets/1/6/Husky_Superior_Refinery_Report_2022-12-23_(1).pdf (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
  4. Anonim. 2018. The World’s Worst Industrial Disaster Is Still Unfolding. https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/07/the-worlds-worst-industrial-disaster-is-still-unfolding/560726/ (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
  5. Anonim. 2022. Announcing the results of the investigation into the Aqaba port accident and referring the investigation file to the Public Prosecution. https://www.arabiaweather.com/en/content/announcing-the-results-of-the-investigation-into-the-aqaba-port-accident-and-referring-the-investigation-file-to-the-public-prosecution (Erişim Tarihi: 20.10.2025).
  6. Anonim. 2022.Chlorine gas leak at Aqaba port causes 13 deaths, 250 injuries. https://thearabweekly.com/chlorine-gas-leak-aqaba-port-causes-13-deaths-250-injuries (Erişim Tarihi: 20.10.2025).
  7. Anonim. 2025. The Aria Industrial Accident Database. https://www.aria.developpement-durable.gouv.fr/?lang=en (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
  8. Anonim. 202). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health (Erişim tarihi: 01.09.2025

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Sorunları

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

27 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

31 Ekim 2025

Kabul Tarihi

24 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 12 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Şen, M. F., & Çetinyokuş, S. (2025). Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 12(2), 25-45. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1814514
AMA
1.Şen MF, Çetinyokuş S. Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 2025;12(2):25-45. doi:10.62163/aucevrebilim.1814514
Chicago
Şen, Mehmet Fatih, ve Saliha Çetinyokuş. 2025. “Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12 (2): 25-45. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1814514.
EndNote
Şen MF, Çetinyokuş S (01 Aralık 2025) Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12 2 25–45.
IEEE
[1]M. F. Şen ve S. Çetinyokuş, “Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi”, Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, c. 12, sy 2, ss. 25–45, Ara. 2025, doi: 10.62163/aucevrebilim.1814514.
ISNAD
Şen, Mehmet Fatih - Çetinyokuş, Saliha. “Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi 12/2 (01 Aralık 2025): 25-45. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1814514.
JAMA
1.Şen MF, Çetinyokuş S. Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 2025;12:25–45.
MLA
Şen, Mehmet Fatih, ve Saliha Çetinyokuş. “Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi”. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, c. 12, sy 2, Aralık 2025, ss. 25-45, doi:10.62163/aucevrebilim.1814514.
Vancouver
1.Mehmet Fatih Şen, Saliha Çetinyokuş. Endüstriyel Kazalar Sonucu Oluşan Hava Kirliliği Riskinin Tahmini: Sistematik Literatür İncelemesi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi. 01 Aralık 2025;12(2):25-4. doi:10.62163/aucevrebilim.1814514