İthalat ve İhracat İşlemlerinin TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri Standardı ve Vergi Usul Kanunu Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Sanayi Devriminden sonra yaşanan gelişmeler işletmelerin ülke sınırları dışında ticaret yapmalarını sağlamıştır. Ticarette meydana gelen bu değişim, gerçekleştirilen işlemlerin takip edilerek kayıt altına alınması sürecinin standartlaştırılması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu doğrultuda Uluslararası Muhasebe Standartları (UMS) ve bu standartların Türkçe’ye çevrilmesi ile Türkiye Muhasebe Standartları (TMS) oluşturulmuştur. Bu çalışmanın amacı, ithalat ve ihracat işlemlerinin TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri Standardı ve Vergi Usul Kanunu (VUK) açısından incelenerek uygulama örneği aracılığıyla gösterilmesi olarak belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri Standardı ve VUK Madde 215, 280 ve 284 ile ilgili teorik bilgilere ve literatür taramasına yer verilmiştir. Çalışmanın uygulama kısmında nitel araştırma yöntemlerinden biri olarak ifade edilen örnek olay (vaka çalışması) çalışması yönteminden yararlanılmıştır. Bu kapsamda, elektronik ürün ithalat ve ihracatını gerçekleştiren işletmenin mali nitelikli işlemlerine ait muhasebeleştirme süreçleri örnekler yardımıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, ithalat ve ihracat işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde TMS 21 ve VUK açısından genel olarak uyum olduğu belirlenmiştir. Farklılıkların ise kur farkından kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İthalat
• İhracat
• Türkiye Muhasebe Standartları
• TMS 21
• Vergi Usul Kanunu

Destekleyen Kurum

Yazar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.

Etik Beyan

Bu makale, insan veya hayvanlar ile ilgili etik onay gerektiren herhangi bir araştırma içermemektedir.

Evaluation of Import and Export Transactions Under TAS 21 The Effects of Changes in Foreign Exchange Rates Standard and Turkish Tax Procedure Law

Öz

Developments following the Industrial Revolution have enabled businesses to trade beyond national borders. This transformation in trade has revealed the need to standardize the tracking and recording processes of executed transactions. In this direction, International Accounting Standards (IAS) were established, and Turkish Accounting Standards (TAS) were formed by translating these standards into Turkish. The objective of this study is to examine import and export transactions from the perspective of TAS 21 The Effects of Changes in Foreign Exchange Rates Standard and the Tax Procedure Law (VUK), and to demonstrate them through a practical application. To this end, theoretical information and a literature review regarding TAS 21 The Effects of Changes in Foreign Exchange Rates Standard and VUK Articles 215, 280, and 284 are presented first. In the application section, of the study employed a qualitative case study. Within this scope, the accounting processes of financial transactions belonging to a business engaged in the import and export of electronic products are explained using illustrative examples. According to the findings, TAS 21 and VUK are broadly aligned regarding the accounting of import and export transactions. On the other hand, it was identified that the existing differences stem from foreign exchange rate variances.

Anahtar Kelimeler

• Import
• Export
• Turkish Accounting Standards
• TAS 21
• Tax Procedure Law

Destekleyen Kurum

The author received no financial support for the research, authorship and/or publication of this article.

Etik Beyan

This article does not contain any studies with human participants or animals performed by the authors.

Kaynakça

1. Ağsakal, A. (2015). Dış ticaret işlemlerinin Uluslararası Muhasebe Standartlarına (UFRS) göre muhasebeleştirilmesi (Tez No. 393754) [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
2. Ağsakal, A., & Baral, G. (2016). Dış ticaret işlemlerinin TMS 21 kur değişim etkileri standardına göre muhasebeleştirilmesi. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12, 262 – 277. https://izlik.org/JA58YC55PF
3. Akçay, S., & Uysal, M. (2019). Dış ticaret işlemlerinin TMS ile ilişkisinin Vergi Usul Kanunu çerçevesinde değerlendirilmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 7(1), 257-279. https://doi.org/10.15295/bmij.v7i1.1064
4. Binici, F. Ö., & Yılmaz, İ. (2024). Dış ticaret işlemleri ve TMS, BOBİ FRS, KÜMİ FRS, VUK çerçevesinde ticari mal ithalat işlemlerinin muhasebeleştirilmesi. Turkish Business Journal, 5(9), 37-51. https://doi.org/10.51727/tbj.1486785
5. Ceran, Y., & Ortakarpuz, M. (2013). Kur farklarının muhasebe uygulamaları ve Türkiye Muhasebe Standartları kapsamında incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 65-80. https://izlik.org/JA79MJ74XT
6. Çakır Pehlivan, Y. (2021). Dış ticaret işlemlerinin Türkiye Muhasebe Standartları çerçevesinde değerlendirilmesi ve muhasebeleştirilmesi (Tez No. 676730) [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
7. Einestedt, M., & Pileborg, G.H. (2012). Harmonized foreign currency effect reporting according to IAS 21 - an overview of currency exposure within six corporate groups. [Master Thesis, Gothenburg University]
8. Erol, M., & Aslan, M. (2017). Uluslararası Muhasebe ve Denetim Standartlarının gelişmesi. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, (12), 55-86. https://izlik.org/JA87CY35DH

9. Financial Accounting Standards Board (2025). Comparability ın ınternational accounting standards— a brief history. https://www.fasb.org/page/PageContent?pageId=/international/briefhistory.html&bcpath=ff&isStaticPage=true
10. Gürsoy, Y. (2020). Dış ticaret işlemleri muhasebesi (13. Baskı). Ekin Basım Yayın Dağıtım.
11. İslamoğlu, A. H. & Alnıaçık, Ü. (2013). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (SPSS uygulamalı) (5. Baskı). Beta Basım Yayım.
12. Johnson, K., & Sandberg, C. (2007). IAS 21- Effects of changes in exchange rates choice of currency translation method for foreign subsidiaries. [Master's Thesis, Karlstads Universities]
13. Kama, A. (2023). Dış ticaret işlemlerinin Uluslararası Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartlarına göre muhasebeleştirilmesi (Tez No. 803545) [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
14. Kamu Gözetim Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (2025). Finansal raporlama standartlarına uygun hesap planı. https://kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/Kurul%20Kararlar%C4%B1/Finansal%20Raporlama%20Standartlar%C4%B1na%20Uygun%20Hesap%20Plan%C4%B1%20_18.07.pdf
15. Kamu Gözetim Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (2025). TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri Standardı. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TMS_TFRS_Setleri/2025/TMS21.pdf
16. Karacan, S., Çiftçioğlu, S., & Kutlu, T. (2018). TMS- BOBİ FRS- VUK kapsamında kur farklarının değerlendirilmesinin karşılaştırılması. Uluslararası Turizm, İşletme, Ekonomi Dergisi, 2(1), 01-10. https://izlik.org/JA29DU93AU
17. Karpunina, E.V., & Karpunin, A.Y. (2022). ПРИМЕНЕНИЕ МСФО (IAS) 21 ПРИ ОСУЩЕСТВЛЕНИИ ВНЕШНЕТОРГОВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ Современные технологии в науке и образовании – СТНО-2022 [текст]: сб. тр. V меж дунар. науч.-техн. форума: в 10 т. Т.8./ под общ. ред. О.В. Миловзорова. – Рязань: Рязан. гос. радиотехн. ун-т, 165-168.
18. Kılıç, İ., & Önal, S. (2021). Uluslararası ticaret işlemlerinin BOBİ-FRS, TMS/TFRS ile VUK kapsamında karşılaştırmalı olarak inceleme ve uygulaması. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 5(16), 183-194. https://doi.org/10.31455/asya.935189
19. Mansour, K. (2025). Working capital efficiency and capital structure decisions in egypt: the effect of foreign currency exchange risk exposure under IAS 21. Asian Journal of Accounting Research, 10(1), 103-124. https://doi.org/10.1108/AJAR-12-2023-0411
20. Marsico, E. (2016). The effect of the IAS/IFRS adoption on the ıtalian entities’ functional currency and on foreign currency translation [PhD thesis, Rome Tre University]. http://hdl.handle.net/2307/6016
21. Muthupandian, K. S. (2009). IAS 21, the effects of changes in foreign exchange rates – a closer look, Münih Üniversitesi Kütüphanesi. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/33566/
22. Nikolaenko, A. B. (2009). Accounting of export operations according to IFRS principles. Scientific and Practical. Journal of Oryol State Technical University, 9(215), 81-85.
23. Örten, R., Kaval, H., & Karapınar, A. (2015). Türkiye Muhasebe-Finansal Raporlama Standartları (TMS-TFRS) uygulama ve yorumları (8. Baskı). Gazi Kitabevi.
24. Özkan, Ş. (2021). Türkiye Muhasebe Standartları çerçevesinde ithalat işlemlerinin muhasebeleştirilmesi. Gümrük Ticaret Dergisi, 8(23), 44-65. https://izlik.org/JA57GZ29BG
25. Resmi Gazete. (1961). Vergi Usul Kanunu. 10 Ocak 1961 tarih ve 10703 sayılı Resmi Gazete.
26. Say, S., Hakses, H., & Büyükçiçek, M. (2018). TMS kapsamında dış ticaret işlemlerinin muhasebeleştirilmesi. International Social Sciences Studies Journal, 4(24), 5223-5230. DOI: 10.26449/sssj.987
27. Şenel, S. A., & Bacak, S. (2022). Dış ticaret işlemlerinde Türkiye Muhasebe Standartları (TMS/TFRS ve BOBİ FRS) kapsamında muhasebe uygulamaları. İçinde M. Demir (Ed.), güncel gelişmeler ışığında dış ticarette seçilmiş muhasebe ve finans konuları. (ss. 157-186). Paradigma Akademi.
28. Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı. (2026, Mart 3). Şubat ayı dış ticaret veri bülteni. https://ticaret.gov.tr/data/69a68417269de17fbcb58d66/Ayl%C4%B1k%20D%C4%B1%C5%9F%20Ticaret%20Veri%20B%C3%BClteni_%C5%9Eubat%20(1).pdf
29. Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı. (2026, Ocak 13). Aralık ayı faaliyet illerine göre ihracat veri bülteni. https://ticaret.gov.tr/haberler/2025-yili-ocak-aralik-doneminde-33-ilimiz-1-milyar-dolarin-uzerinde-ihracat-yaparken-46-ilimizde-mal-ihracatimiz-artis-kaydetti
30. Türk Dil Kurumu Sözlükleri. (2025). https://sozluk.gov.tr/
31. Uygur, M. N., & Sakur, R. (2023). Dış ticaret işlemlerinin TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri Standardı kapsamında muhasebeleştirilmesi. İçinde E. Uzun & H. Özbaş (Eds.), Uluslararası ticaret ve lojistik kapsamında yönetim, finans ve muhasebe yaklaşımları (ss. 91-101). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub270
32. Yılmaz, E., & Teker, S. (2020). Dış ticaret işlemlerinin muhasebeleştirilmesi: TMS-2 Stoklar, TMS-21 Kur Değişiminin Etkileri Standartları ve VUK ile karşılaştırılması. Press Academia Procedia, (1), 132-137. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2020.1254