The Relationship Between Activity-Based Budgeting Approach and Sustainability

Öz

As the environmental and social impacts of economic activities become increasingly prominent, businesses must align their operations with sustainability principles in order to gain a competitive advantage and meet stakeholder expectations. In this context, activity-based budgeting (ABB) should be examined not only as a cost-control and resource-allocation tool but also in relation to environmental, social, and economic sustainability dimensions. The aim of this study is to examine how the activity-based budgeting (ABB) approach aligns with sustainability goals in a business and contributes to environmental, social, and economic sustainability dimensions. Accordingly, a qualitative research method was adopted in a medium-sized solar panel manufacturing company operating in Türkiye, with more than 500 employees and a production capacity of over 100,000 panels per month; data were collected through internal documents, budget tables, cost reports, and semi-structured interviews. The ABB model was structured in three stages: shared resource consumption, support activity centers, and product-related activities. The findings indicates that ABB enables the traceability of energy and water consumption in the environmental sustainability dimension, supports equal service delivery to employees in the social sustainability dimension, and contributes to more efficient and transparent resource management in the economic sustainability dimension. With these findings, the study contributes to the literature and practice by positioning ABB not only as a cost control tool but also as a strategic management system supporting sustainable business management.

Anahtar Kelimeler

• Activity-based budgeting
• Environmental Sustainability
• Social Sustainability
• Economic Sustainability
• Activity-based management

Destekleyen Kurum

The author received no financial support for the research, authorship and/or publication of this article.

Etik Beyan

This article does not contain any studies with human participants or animals performed by the authors.

Faaliyet Tabanlı Bütçeleme Yaklaşımı ve Sürdürülebilirlik İlişkisi

Öz

Ekonomik faaliyetlerin çevresel ve sosyal etkilerinin giderek daha fazla ön plana çıktığı günümüzde, işletmelerin rekabet avantajı elde edebilmek ve paydaş beklentilerini karşılayabilmek için faaliyetlerini sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda şekillendirmesi zorunlu hâle gelmiş; bu bağlamda faaliyet tabanlı bütçelemenin (FTB) yalnızca maliyet kontrolü ve kaynak tahsisi açısından değil, çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik boyutlarıyla olan etkileşimi açısından da incelenmesi önem kazanmıştır. Bu çalışmanın amacı, faaliyet tabanlı bütçeleme (FTB) yaklaşımının işletmede sürdürülebilirlik hedefleriyle olan uyumunu ortaya koymak ve bu yaklaşımın çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik boyutlarına katkı düzeyini analiz etmektir. Bu doğrultuda, Türkiye'de faaliyet gösteren, 500'den fazla çalışana ve aylık 100.000 panelin üzerinde üretim kapasitesine sahip orta ölçekli bir solar üretim işletmesinde nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; iç dokümanlar, bütçe tabloları, maliyet raporları ve yarı yapılandırılmış mülakatlar aracılığıyla veri toplanmıştır. FTB modeli; ortak tüketimler, destek faaliyet merkezleri ve mamule yönelik faaliyetler olmak üzere üç aşamada kurgulanmıştır. Bulgular, FTB'nin çevresel sürdürülebilirlik boyutunda enerji ve su tüketimini izlenebilir kıldığını, sosyal sürdürülebilirlik boyutunda çalışanlara eşit hizmet sunumunu desteklediğini, ekonomik sürdürülebilirlik boyutunda ise kaynakların daha etkin ve şeffaf yönetilmesine katkı sağladığını ortaya koymaktadır. Bu bulgularla çalışma, FTB'yi yalnızca bir maliyet kontrol aracı olarak değil, sürdürülebilir işletme yönetimini destekleyen stratejik bir yönetim sistemi olarak konumlandırarak literatüre ve uygulamaya katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Faaliyet Tabanlı Bütçeleme
• Çevresel Sürdürülebilirlik
• Sosyal Sürdürülebilirlik
• Ekonomik Sürdürülebilirlik
• Faaliyet Tabanlı Yönetim

Destekleyen Kurum

Yazar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.

Etik Beyan

Bu makale, insan veya hayvanlar ile ilgili etik onay gerektiren herhangi bir araştırma içermemektedir.

Kaynakça

1. Aini, A., Rahmawati, F. & Sumarsono, H. (2024). Sustainable budget allocation strategy in supporting SDGs environmental pillar in Malang City, Indonesia. Journal of Socioeconomics and Development, 7(2), 193-204. https://doi.org/10.31328/jsed.v7i2.5876
2. Alawaed, H., Al-Kawaz, S., Abbas, A. & Alnasrawi, S. (2024). Modeling Effective Budgeting and Production For Sustainable Competitive Advantage: Evidence from Kufa Cement Factory, Iraq. Foundations of Management, 16(1), 295-310. https://doi.org/10.2478/fman-2024-0018
3. Çalış Duman, M. (2023). Sürdürülebilir İşletmeler İçin Yeni Bir Çözüm Olan Blok Zinciri Teknolojisi Üzerine Sistematik Bir İnceleme. İzmir İktisat Dergisi, 38(1), 192-214. https://doi.org/10.24988/ije.1107026
4. Eker, M. (2004). Faaliyet tabanlı maliyetleme ve faaliyet tabanlı yönetim yaklaşımlarının işletmelerde uygulanabilirliğine yönelik bir araştırma. Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
5. Emblemsvåg, J., & Bras, B. (2012). Activity-based cost and environmental management: a different approach to ISO 14000 compliance. Springer Science & Business Media.
6. Erayman Yüksel, Y., & Korkmaz, Y. (2023). Çevre dostu denim kumaş tasarımı ve yaşam döngü analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 26(1), 117-125. https://doi.org/10.17780/ksujes.1181176
7. Holt, D. T., Pearson, A. W., Carr, J. C., & Barnett, T. (2016). Family firm(s) outcomes model: structuring financial and nonfinancial outcomes across the family and firm. Family Business Review, 30(2), 182-202. https://doi.org/10.1177/0894486516680930
8. Karaca, N. (2008). Faaliyet tabanlı bütçeleme modellemesi ve bir üretim işletmesi uygulaması Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.

9. Karaca, N. & Yıldız, Ş. (2010). Faaliyet Tabanlı Bütçeleme Sistemine İlişkin Bir Öneri, Muhasebe ve Finansman Dergisi, 13, 156.
10. Korucuk, S. & Memiş, S. (2019). Yeşi̇l li̇man uygulamalari performans kri̇terleri̇ni̇n dematel yöntemi̇ i̇le önceli̇klendi̇ri̇lmesi̇: i̇stanbul örneği̇. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(16), 134-148. https://doi.org/10.33692/avrasyad.543735
11. Köksal, D., Strähle, J., & Müller, M. (2018). Social sustainability in apparel supply chains—the role of the sourcing intermediary in a developing country. Sustainability, 10(4), 1039. https://doi.org/10.3390/su10041039
12. Lozano, R. (2015). A holistic perspective on corporate sustainability drivers. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 22(1), 32–44. https://doi.org/10.1002/csr.1325
13. Mahal, I., & Hossain, A. (2015). Activity-based costing (ABC)–an effective tool for better management. Research Journal of Finance and Accounting, 6(4), 66-74.
14. Major, M., & Hoque, Z. (2005). Activity-based costing: concepts, processes and issues. Handbook of Cost and Management Accounting. Spiramus,-London.
15. Mazhar, M. U., Domingues, A. R., Yakar‐Pritchard, G., Bull, R., & Ling, K. (2024). Reaching for net zero: the impact of an innovative university‐led business support programme on carbon management strategy and practices of small and medium‐sized enterprises. Business Strategy and the Environment, 33(7), 6940-6960. https://doi.org/10.1002/bse.3844
16. Mukhlis, I., Hidayah, I., Pratama, A., Mas’ud, A. A., Agustin, G., & Seprillina, L. (2021). Natural resource management to support tourism using circular economics business model: case in jatirejoyoso village, malang regency, indonesia. Asian Journal of Agricultural Extension, Economics & Sociology, 39(11), 648-657.
17. Nartey, S. & Poll, H. (2021). Üretim yapan küçük ve orta ölçekli işletmelerin sürdürülebilirliği için yenilikçi yönetim muhasebesi uygulamaları. Çevre Geliştirme ve Sürdürülebilirlik, 23(12), 18008-18039. https://doi.org/10.1007/s10668-021-01425-w
18. Nemli, A. Y. (2005). Stratejik Maliyet Yönetiminde Faaliyet Tabanlı Maliyetleme ve Faaliyet Tabanlı Bütçeleme, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi.
19. Özdemir, A. T & Doruk Mutlu M. (2024). Sürdürülebilirlik ve Sürdürülebilir İşletmeler. İçinde Akay, E. ve Palabıyık, N. (Ed) (2024), Sürdürülebilir Yönetim, Gaziantep: Özgür Yayınları, (ss. 1-22).
20. Paul, S., Ali, S., Hasan, M., Paul, S., & Kabir, G. (2022). Critical success factors for supply chain sustainability in the wood industry: an integrated pca-ism model. Sustainability, 14(3), 1863. https://doi.org/10.3390/su14031863
21. Rendtorff, J. D. (2009). Basic ethical principles applied to service industries. The Service Industries Journal, 29(1), 9-19. https://doi.org/10.1080/02642060802116404
22. Ríos, A. M., Guillamón, M. D., Cifuentes‐Faura, J., & Benito, B. (2022). Efficiency and sustainability in municipal social policies. Social Policy & Administration, 56(7), 1103-1118.
23. Segovia, J. J. (2014). Incorporating Activity-Based Costing/Management into the Results-Based Budgeting Technique: A Bulletproof Anti-Corruption Management Control Tool: A Case Study. Journal of WEI Business and Economics, 3(3), 1–25.
24. Smith, J. A. (2007). Handbook of management accounting. GEE Publishing (4. Ed.), London.
25. Şen, L. M., Pazarçeviren, S. Y., & Zengin, B. (2013). Otel İşletmeleri İçin Faaliyet Tabanlı Bütçeleme Modeli Önerisi, Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 10(2), 68–81.
26. Türkoğlu, K. (2022). Loji̇sti̇k ve ters loji̇sti̇k mali̇yetleri̇. Uluslararası Sosyal Beşerî Bilimler Araştırmaları Dergisi, 866-873 (JSHSR). https://doi.org/10.26450/jshsr.3086
27. Ünlü, O., & Alizadeh, N. Demir Çelik Sektöründe Yeşil Dönüşüm: İklim Değişikliğiyle Mücadele ve Sürdürülebilir Üretim Yaklaşımı. 9.Uluslararası Demir Çelik Sempozyumu, İzmir
28. Yılmaz, M., & Coşkun, A. (2012). Maliyetlerin stratejik yönetimine ilişkin bir yaklaşım: faaliyet tabanlı bütçeleme. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34), 241-260.