Kilim Motiflerinin Yapay Zekâ Destekli Tasarımları

Yıl 2025, Cilt: 3 , 67 - 84, 26.12.2025

Hazal Aslan

Öz

Anadolu kilimleri halkın duygu, inanç ve yaşam biçimini semboller aracılığıyla yansıttığı görsel bir anlatı dilidir. Her motif, tarih boyunca toplumun doğayla, kutsal olanla ve insanla kurduğu ilişkinin sembolik karşılığı olarak işlev görmüştür. Ancak günümüz dijital çağında bu motiflerin anlam derinliği giderek yüzeyselleşme riski taşımaktadır. Çalışma, bu riske karşı geliştirilen bir çözüm olarak, yapay zekâ destekli tasarım süreçlerinin geleneği koruyan, dönüştüren ve güncelleyen bir araç olarak nasıl kullanılabileceğini göstermektedir. Araştırmada, her motifin kültürel anlamı halk bilimi bağlamında çözümlenmiş, ardından bu sembollerin yapay zekâ aracılığıyla modern tasarım nesnelerine nasıl aktarılabileceği örneklendirilmiştir. Bu bağlamda, motiflerin kültürel kimliği, hafızayı ve toplumsal belleği temsil eden canlı semboller olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Yapay zekâ teknolojisi, motiflerin biçimsel yapısını korurken çağdaş üretim anlayışıyla uyumlu hale getirerek “geleneğin güncellenmesi” sürecine katkı sunmaktadır. Bu süreçte geleneksel el işçiliği, dijital yaratıcılıkla buluşturulmakta ve geçmişin el emeği estetiği, modern malzeme ve üretim teknikleriyle yeniden hayat bulmaktadır. Çalışma, bu dönüşümün bireysel tasarım düzeyinde olmanın ötesinde, üretim fabrikalarıyla yapılacak iş birlikleri aracılığıyla ekonomik ve kültürel sürdürülebilirlik kazanabileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, yapay zekâ destekli motif tasarımları, Anadolu’nun binlerce yıllık dokuma kültürünü çağdaş dünyanın dijital tasarım ekosistemiyle buluşturarak yaşatmayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşım sayesinde geçmişin motifleri üretilmekte, dönüştürülmekte ve yeni anlam katmanlarıyla geleceğe taşınmaktadır. Böylece Anadolu’nun dokuma mirası, estetik, ekonomik ve kültürel düzeyde yeniden nefes alan bir kültürel anlatıya dönüşmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kilim , yapay zekâ , kültürel miras , motif , tasarım.

AI-Assisted Designs of Kilim Motifs

Öz

Anatolian kilims serve as a visual language through which people have expressed their emotions, beliefs, and lifestyles by means of symbolic motifs. Each motif has functioned as a symbolic representation of the community’s relationship with nature, the sacred, and humanity throughout history. However, in the contemporary digital age, these motifs face the risk of losing their depth of meaning and becoming superficial decorative elements. This study presents a solution to this challenge by exploring how artificial intelligence–assisted design processes can be employed as tools to preserve, transform, and renew tradition. The cultural meanings of selected motifs were analyzed within a folkloric framework, followed by examples demonstrating how these symbols can be adapted into modern design objects through artificial intelligence. In this context, motifs are reconsidered not merely as decorative elements, but as living symbols that represent cultural identity, memory, and collective consciousness. Artificial intelligence technology contributes to the “updating of tradition” by maintaining the structural characteristics of motifs while harmonizing them with contemporary design principles. Through the fusion of traditional craftsmanship and digital creativity, the aesthetic value of handmade heritage is reinterpreted with modern materials and production techniques. The study emphasizes that this transformation can achieve both economic and cultural sustainability through collaborations with manufacturing industries. Ultimately, AI-assisted motif design aims to revive Anatolia’s millennia-old weaving tradition within the digital design ecosystem of the modern World producing, transforming, and carrying these motifs into the future as dynamic elements of cultural continuity.

Anahtar Kelimeler

Kilim , artificial intelligence , cultural heritage , motif , design.

Kaynakça

• Ağaç, S. & Sakarya, M. “Hayat Ağacı Sembolizmi”, Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD). 1(1), 1-14.
• Aral, A. E. (2015). Uygulamalı halk bilimi açısından eğitim sürecinde Dede Korkut. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 15(2), 123-138.
• Bozkurt, S. (2020). Geleneksel Türk Halı Sanatında Kullanılan Motiflerin Anlamları: Sındırgı-Yağcıbedir Halıları Üzerine Göstergebilimsel Bir Analiz. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi. 8(1), 697-731.
• Diler, A & Gallice, M.A. (2017). Kilimin Sembolleri, ALFA Basım Yayım Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.
• Diler, A & Gallice, M.A. (2018). Kilimin Sembolleri Unutulmuş Bir Dilden Kesitler. Alfa Basım Yayın Dağıtım San. Ve Tic. Ltd. Şti.
• Eldener, T. (2011). Yeni Dokunan Dekoratif Kilimler. T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Erbek, Mine (2002). Çatalhöyük’ten Günümüze Anadolu Motifler, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Ergenç, S. B. G. (2025). Tasarımda geleneksel Anadolu motiflerinin yeri. Turkish Journal of Fashion Design and Management. 7(1), 51-64.
• Sevim, K., Canay, A. (2013). Anadolu’da üretilen kilim motiflerinden bukağı motifi ve bu motiften çıkan seramik çalışmalar. Ankara: İDİL
• Taylan, M. (2024). Anadolu Halı ve Kilimlerinde Su ile İlişkili Motifler. The Journal of Social Sciences. (44), 426-434.
• Teke, S. G. (2016). Uygulamalı halk bilimi ve âşıklık geleneğinin geleceği. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (31), 91-100.
• Yıldız, T. (2014). Uygulamalı Halk Bilimi Bağlamında Günlük Burç Yorumları ve Kimlik Tasarımı. Milli Folklor, 26(104).
• Elektronik Kaynaklar
• URL-1: https://egitim.tarimorman.gov.tr/elazig/Sayfalar/Detay.aspx?Liste=Slogan&OgeId=9
• URL-2: https://www.kulturportali.gov.tr/portal/en-yaygin-kullanilan-anadolu-motifleri
• URL-3:https://evrimagaci.org/blog/anadoluda-kullanilan-turk-hali-kilim-motifleri-18598