Hemşirelikte Klinik Dijital Yüklenme (Clinical Digital Load): Yeni Nesil Bir Mesleki Riskin Değerlendirilmesi

Öz

Dijital sağlık sistemleri, hasta bakım süreçlerinin etkinliğini artırmış ve veri yönetimini önemli ölçüde kolaylaştırmıştır. Bunun yanında hizmet kalitesi, erişilebilirlik ve güvenlik alanlarında da belirgin iyileşmeler sağlamıştır. Ancak bu teknolojik dönüşüm, özellikle doğrudan hasta bakımına odaklanan hemşirelik gibi disiplinlerde yeni stres kaynakları ve psikososyal riskler ortaya çıkarmıştır. Elektronik sağlık kayıtları, karar destek sistemleri, alarm yönetimi ve mobil bakım uygulamaları hemşirelerin iş akışlarını karmaşıklaştırmış; zaman yönetimi, dikkat ve karar mekanizmaları üzerinde ek baskılar oluşturabilmektedir. Klinik ortamlarda dijital teknolojilerin yoğun kullanımı; hasta yoğunluğu ve sınırlı insan kaynağı gibi bağlamsal faktörlerle birleştiğinde, bilişsel ve duygusal yükü daha belirgin hale getirebilmektedir. Ayrıca dijital sistemlerin iş akışlarına yeterince entegre edilememesi, kullanıcı eğitimlerinin sınırlı olması ve sürekli erişilebilirlik beklentisi, klinik profesyoneller açısından süreci daha zorlayıcı kılmaktadır. Bu çok boyutlu etkileşimler, bireysel ve örgütsel düzeyde önemli sonuçlar doğurarak dijital uygulamaların sürdürülebilirliğini tartışmalı hale getirmektedir. Bu bağlamda, Klinik Dijital Yüklenme (Clinical Digital Load) kavramı, klinik ortamlarda teknolojiyle kurulan etkileşimlerin yol açtığı bilişsel ve duygusal yükü açıklayan kritik bir çerçeve sunmaktadır. Derleme kapsamında, dijital yüklenmenin kavramsal tanımı, kuramsal arka planı, ayırt edici bileşenleri, ölçüm olanakları ve klinik sonuçları bütüncül bir perspektifle ele alınmaktadır. Ayrıca, klinik dijital yüklenmenin yönetimine yönelik alanyazında önerilen stratejiler sistematik olarak incelenerek, bu yeni nesil mesleki risk alanına ilişkin kapsamlı bir değerlendirme sunulması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bilişsel yük
• dijitalleşme
• hemşirelik
• yönetim

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurum ya da kuruluştan finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu bir inceleme makalesidir.

Clinical Digital Load in Nursing: Evaluating a New-Generation Occupational Risk

Öz

Clinical digital systems have significantly transformed healthcare by enhancing the efficiency of patient care processes, simplifying data management, and improving quality, accessibility, and safety. However, this technological transformation has also introduced new sources of stress and psychosocial risks, particularly in disciplines like nursing that are centered around direct patient care. The integration of electronic health records, decision support systems, alarm management technologies, and mobile care applications has complicated nurses’ workflows and imposed new pressures on their time management, attention, and clinical decision-making mechanisms. In addition to structural challenges such as staffing shortages, high patient volume, and the systemic effects of healthcare transformation policies (Bulut & Şengül, 2020), issues specific to digitalization—such as poorly optimized systems, lack of training, and the pressure of after-hours digital accessibility—have created serious individual and institutional consequences. These factors threaten the sustainable and human-centered integration of technology into healthcare services. Moreover, excessive reliance on digital tools in the absence of proper regulatory oversight contributes to work overload, heightened stress, and digital fatigue. In this context, the concept of “Clinical Digital Load” emerges as an original and critical construct to define the cognitive and emotional burden arising from technology-mediated clinical interactions. This review aims to evaluate this new-generation occupational risk by examining the definition of digital load, its theoretical foundations, distinguishing features, measurement possibilities, consequences, and best practice strategies.

Anahtar Kelimeler

• Cognitive load
• digitalization
• nursing
• management

Destekleyen Kurum

No financial support was received for this study.

Etik Beyan

This is a review article.

Kaynakça

1. Akman, A. Z. (2023). “Türkiye’de “Teknostres” Konusunda Gerçekleştirilen Çalışmalara Yönelik Bir İnceleme”. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquirie, Özel Sayı 2, 71-86. https://doi.org/10.55775/ijemi.1326272
2. Alheneidi, H., Alterkait, M., & Smith, A. (2021). Exploring the influence of e-learning systems on information overload and social media addiction during the COVID-19 pandemic. Sumerianz Journal of Social Science, 4(2), 59-64. https://doi.org/10.47752/sjss.42.59.64
3. Antep, Z., & Öngel, V. (2024). Sağlık Çalışanlarının Dijital Hastane Sistemlerini Kullanma Eğilimleri Üzerine Bir Çalışma. Journal of Emerging Economies and Polic. 9(2), 1-14. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3937205 (09.12.2025)
4. Aydın, M. N. (2022). Sağlık Çalışanlarının teknostres düzeyinin algılanan verimlilikleri üzerine etkisi. (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi. Erişim Adresi: https://avesis.marmara.edu.tr/yonetilen-tez/5c55a795-c736-453a-9b9d-4e5ebc239277/teknostresin-verimlilik-uzerine-etkisi
5. Aytur, T., & Kantek, F. (2020). Türkiye’de Hemşirelik ve Teknoloji Alanında Yapılan Çalışmaların İncelenmesi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(3), 395-410. Erişim Adresi: http://dergipark.gov.tr/usaysad
6. Bagherian, B., Mirzaei, T., Sabzevari, S., & Ravari, A. (2016). Caring within a web of paradoxes: The critical care nurses’ experience of beneficial and harmful effects of technology on nursing care. British Journal of Medicine and Medical Research, 15(9);1-4. https://doi.org/10.9734/BJMMR/2016/25820
7. Bakla, A. (2024). Digital minimalism: What does it imply for language instruction?. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi (UDEKAD), 7(3), 746-758. https://doi.org/10.37999/udekad.1516754
8. Baş, K. (2025). Sağlıkta Dijitalleşmenin Önemi ve Kalite Yönetimine Etkisi. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 17(1): 130 143. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4292183

9. Berger, M., Schäfer, R., Schmidt, M., Regal, C., & Gimpel, H. (2023). How to prevent technostress at the digital workplace: A Delphi study. Journal of Business Economics, 94(7), 1051–1113. https://doi.org/10.1007/s11573-023-01159-3
10. Bernburg, M., Gebhardt, J. S., Groneberg, D. A., & Mache, S. (2025). Impact of Digitalization in Dentistry on Technostress, Mental Health, and Job Satisfaction: A Quantitative Study. Healthcare (Basel), 13(1):72. https://doi.org/10.3390/healthcare13010072
11. Bulut, A., & Şengül, H. (2024). Türkiye’de Sağlık Sisteminin Sorunları ve Çözüm Önerileri. BAUN Sağ Bil Dergisi, 10(1): 45-54. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/balikesirsbd
12. Bulut, S., & Yılmaz, N. (2024). Sağlık çalışanlarının teknostres düzeylerinin belirlenmesine yönelik bir çalışma. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 6(2), 124-142. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3611948
13. Chung, S. Y., & Staggers, N. (2014). Measuring nursing informatics competencies of practicing nurses in Korea: nursing informatics competencies questionnaire. Comput Inform Nursing, 32(12):596-605. https://doi.org/10.1097/CIN.0000000000000114
14. Crabb, D. B., Hurwitz, J. E., Reed, A. C., Smith, Z. J., Martin, E. T., Tyndall, J. A., & Beattie, L. K. (2020). Innovation in resuscitation A novel clinical decision display system for advanced cardiac life support. The American Journal of Emergency Medicine. 43: 217–223 https://doi.org/10.1016/j.ajem.2020.03.007
15. Çetin, B., & Eroğlu, N. (2020). Hemşirelik Bakımında Teknolojinin Yeri ve İnovasyon. Acta Medica Nicomedia. Ekim, 3. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/actamednicomedia
16. Demirci, B., Atsan, M., Çetinkaya, S., & Öğüt, E. (2022). Dijitalleşmenin İnsan Kaynakları Yönetimi Uygulamalarına Etkisi. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 5(1), 214-226. https://doi.org/10.33712/mana.1063643
17. Ekinci, Y., Tutkun Ünal, A., & Tarhan, N. (2021). Dijital sağlık okuryazarlığı üzerine bir alanyazın incelemesi. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 4(2), 148-165. https://doi.org/10.48174/buaad.42.1
18. Erer, B. (2021). “Teknolojinin Karanlık Yüzü: Teknostres”. Management and Political Sciences Review, 3(1), 80-90. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1754512
19. Erten, P., & Özdemir, O. (2020). “The Digital Burnout Scale Development Study”. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 21(2), 668-683. https://doi.org/10.17679/inuefd.597890
20. Eyiler, E., Balcı Yangın, H., & Boz, İ. (2024). Hemşirelik Bakımında Teknolojik Yeterlik Kuramı: Bir Orta Düzey Kuram. Akd Hemşirelik Dergisi. 3(3);118-126. https://doi.org/10.59398/ahd.1538278
21. Golz, C., Peter, K. A., Müller, T. J., Mutschler, J., Zwakhalen, S. M. G., & Hahn, S. (2021). Technostress and Digital Competence Among Health Professionals in Swiss Psychiatric Hospitals: Cross-sectional Study, JMIR Ment Health. 8(11):e31408. https://doi.org/10.2196/31408
22. Mamaklı, S. (2019). Öz farkındalık ve refleksiyon eğitimi. Alimoğlu MK, editör. Tıp ve Sağlık Eğitiminde Etik ve Profesyonelizm. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 25-8.
23. Maslach, C., Schaufeli, W. B. & Leiter, M. P. (2001). Job burnout, Annual Review of Psychology, 52(1), 397-422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
24. Messenger, J., Vargas, O. L, Gschwind, L., Boehmer, S., Vermeylen, G., & Wilkens, M. (2017) Working anytime, anywhere: the effects on the world of work. Publications Office of the European Union. Luxembourg. Erişim Adresi: https://researchrepository.ilo.org/esploro/outputs/report/Working-anytime-anywhere-the-effects-on/995271455202676
25. Obasi, I. C., & Benson, C. (2025). The Impact of Digitalization and Information and Communication Technology on the Nature and Organization of Work and the Emerging Challenges for Occupational Safety and Health, Int J Environ Res Public Health. 22(3):362. https://doi.org/10.3390/ijerph22030362
26. Özbalcı, A. A. (2020). Sağlık Çalışanlarının Tükenmişlik Düzeyi ile Bilişim Sistemindeki Değişimlere Karşı Gösterdikleri Direnç Arasındaki İlişki: Samsun İli Örneği. (Doktora Tezi) Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
27. Öztürk, İ., Varlı, G., & Koç Aslan, S. (2022). Hemşirelerin Elektronik Bakım Planı Kullanımlarının Zaman ve Hasta Bakım Uygulamaları Yönünden Değerlendirilmesi: Özel Bir Hastane Örneği, SBÜ Hemşirelik Dergisi, 4(1), 15-20. https://doi.org/10.48071/sbuhemsirelik.1059689
28. Ratwani, R. M., Savage, E., Will, A., Arnold, R., Khairat, S., Miller, K., … & Hettinger, A. Z. (2018). A usability and safety analysis of electronic health records: a multi-center study, J Am Med Inform Assoc. 25(9):1197-1201. https://doi.org/10.1093/jamia/ocy088
29. Sağlam, Ş. (2021). Hastanelerin dijitalleşme sürecinde içsel pazarlama uygulamalarının sağlık çalışanları üzerindeki etkisine yönelik bir uygulama. (Yüksek Lisans Tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
30. Seckiner Ulusam, S., & Toraman, N. (2017). A New Assessment Model For Cognitive Workload, Journal of Engineering Sciences and Design, 5(1), 365-381. https://doi.org/10.21923/jesd.32375
31. Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: effects on learning. Cognitive Science. 12(2);257-285. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1202_4
32. Şahin, G., & Seçer, H. Ş. (2024). Sağlık Çalışanlarının Dijital Okuryazarlık Düzeyleri Hakkında Bir Analiz: İzmir Örneği, Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 13(02); 93-126. https://doi.org/10.53306/klujfeas.1484107
33. Tarafdar, M., Cooper, C. L., & Stich, J. F. (2019). The technostress trifecta-techno eustress, technodistress and design: Theoretical directions and an agenda for research, Information Systems Journal, 29(1), 6-42. https://doi.org/10.1111/isj.12169/full
34. While, A., & Dewsbury, G. (2011). Nursing and information and communication technology (ICT): a discussion of trends and future directions, International Journal of nursing Studies, 48(10), 1302-1310. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2011.02.020
35. World Health Organisations (WHO). (2020). Burn-out is included in the 11th Revision of the International Classification of Diseases (ICD-11) as an occupational phenomenon. Erişim Adresi: https://www.who.int/
36. Yener, S., Arslan, A., & Kilinç, S. (2021). The moderating roles of technological self-efficacy and time management in the technostress and employee performance relationship through burnout, Information Technology & People, 34(7), 1890-1919. https://doi.org/10.1108/ITP-09-2019-0462
37. Yurdakal, İ.H. (2023). Dijital çağda dijital farkındalık: Eğitimde Dijital Dönüşüme İlişkin Farkındalık Ölçeği (DFÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması, Sınıf Öğretmenliği Araştırmaları Dergisi (SÖAD), 3(2), 138-157. Erişim Adresi: https://soaddergi.com/2023/12/31/cilt-3-sayi-2-aralik-2023/ (16.08.2025)
38. Zhao, L., Cao, E. Y., Deng, X., Li, K. K., Cao, J. Y., Ge, S. C., & Zeng, X. (2025). Digital Burnout and Academic Burnout in Blended Learning Environments: The Buffering Effect of Psychological Need Satisfaction from a Self-Determination Theory Perspective. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=5336601, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5336601
39. Zaybak, A., İsmailoğlu, G. E., & Özdemir, H. (2016). Hemşirelerin hemşirelik süreci uygulamasındaki güçlüklerin incelenmesi, Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(4). https://doi.org/10.17049/AHSBD.39965