VERGİ TAKOZUNUN NEET ORANLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR ANALİZ

Öz

Ülkelerin kalkınabilmesi ancak nitelikli işgücünün etkin kullanılması yoluyla olabilir. NEET gençler sorununun yaygınlığı ise ülke ekonomilerinin gelişiminin önündeki en önemli yapısal engellerden biridir. Türkiye, uzun yıllardır NEET gençlerin oranının en yüksek olduğu ülkelerden biridir. Ayrıca Türkiye özelinde bu sorun kadın ve erkekler arasında önemli ölçüde farklılaşmakta, 15- 29 yaş aralığındaki kadınlarda NEET oranı bazı yıllarda erkeklerin iki katından fazla gerçekleşmiştir. Vergi takozu ise, istihdam üzerinden alınan mali yükleri açıklamak için kullanılan bir kavram olup kamu geliri sağlamanın yanında, başta emek piyasasında olmak üzere olumsuz etkiler de yaratmaktadır. Türkiye ekonomisi için çözülmesi gereken en öncelikli sorunlardan biri olarak değerlendirilen NEET gençlerin yaygınlığı çok boyutlu bir meseledir. Bu çalışmada; vergi takozu ile NEET oranları arasındaki ilişki, Türkiye için 2000-2024 dönemi verileri kullanılarak Fourier Toda-Yamamoto nedensellik testi ile gösterilmeye çalışılmıştır. Yapılan ekonometrik analizler sonucunda; vergi takozundan hem erkeklerde hem kadınlarda NEET oranlarına doğru nedensellik ilişkisinin olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Vergi Takozu
• NEET
• Fourier Toda-Yamamoto Nedensellik Testi
• İstihdam
• Türkiye

Kaynakça

1. ALESINA, Alberto ve Roberto Perotti, “Fiscal Adjustments In OECD Countries: Composition And Macroeconomic Effects”, International Monetary Fund Staff Papers, C. 44, S. 2 (1997), ss. 210-248.
2. ANGANA, Banerji, Huidan Lin ve Sergejs Saksonovs, “Youth Unemployment in Advanced Europe: Okun’s Law and Beyond”, IMF Working Paper, No. 2015/005, (2015), s. 38, https://doi.org/10.5089/9781498382519.001
3. ARPAIA, Alfonso ve Giuseppe Carone, “Do Labour Taxes (and their Composition) Affect Wages in the Short and the Long Run?”, Economic Papers No. 216: European Commission, (2004).
4. BATYRA, Anna ve Henri R. Sneessens, “Selective Reductions in Labor Taxation: Labour Market Adjustments and Macroeconomic Performance”, IRES Discussion Paper No. 2010-1, Louvain-la-Neuve: Université Catholique de Louvain, (2010).
5. DAVERI, Francesco ve Guido Tabellini, “Unemployment, Growth and Taxation in Industrial Countries”, IGIER Working Paper No. 122, (1997), http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.52787.
6. DOLENC, Primož ve Suzana Laporšek, “Tax Wedge on Labour and its Effect on Employment Growth in the European Union”, Prague Economic Papers, C. 19, S. 4 (2010), ss. 344–358.
7. DOLENC, Primož, Suzana Laporšek ve Ana Šeparović, “Does labour taxation affect unemployment? Croatian worker in international perspective”, Economic Research-Ekonomska Istraživanja, C. 24, S. 3 (2011), ss.86–101.
8. ENDERS, W. ve LEE, J. “The Flexible Fourier Form and Dickey–Fuller Type Unit Root Tests”. Economics Letters. 117(1), 196-199. (2012). https://doi.org/10.1016/j.econlet. 2012.04.081.

9. EUROFOUND, NEETs – Young People not in Employment, Education or Training: Characteristics, Costs and Policy Responses in Europe, Lüksemburg: Publications Office of the European Union, (2012).
10. FOUGÈRE, Denis, Francis Kramarz ve Julien Pouget, “Youth Unemployment and Crime in France”, Journal of the European Economic Association, C. 7, S. 5 (2009), ss. 909–938.
11. GRANGER, C. W. J. “Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross-Spectral Methods”. Econometrica, C. 37, (1969), ss. 424–438. https://doi.org/10.2307/1912791
12. GORA, Marek, Artur Radziwill, Agnieszka Sowa ve Mateusz Walewski, “Tax Wedge and Skills: Case of Poland in International Perspective”, CASE Network Reports No. 0064, CASE, (2006).
13. HODGE, Scott A. ve Bryan D. Hickman, “The Importance of the Tax Wedge on Labor in Evaluating Tax Systems”, Tax Foundation Fiscal Fact No. 573, (2018), https://taxfoundation.org/tax-wedge-labor-evaluating- tax-systems/.
14. IŞIK, Serkan ve Mehmet Öksüz, “Türkiye’de Cari Transfer Harcamaları ile Gelir Dağılımı İlişkisi: Fourier Toda- Yamamoto Nedensellik Yaklaşımı”, Legal Mali Hukuk Dergisi, (2022), Sayı 212. Kalkınma Analitiği Araştırma ve Eğitim Derneği, Gençliğin Gücünü Harekete Geçirmek: Türkiye’de Eğitimde ve İstihdamda Olmayan Gençler (NEET) Üzerine Bir İnceleme & Gençlerin Aktif Katılımını Teşvik Eden Politika ve Sivil Toplum Modelleri, (2020), https://www.stgm.org.tr/e-kutuphane/gencligin-gucunu-harekete-gecirmek.
15. MELGUIZO, Ángel ve José Manuel González-Páramo, “Who Bears Labour Taxes and Social Contributions? A Meta-Analysis Approach”, SERIEs, C. 4 (2013), ss. 247–271.
16. NAR, Mehmet, “Ücret Gelirleri Üzerindeki Vergi Yükü: Vergi Takozu Uygulaması”, International Journal of Human Sciences, C. 12, S. 1 (2015), ss. 685-705.
17. NAZLIOĞLU, Şaban, N. Alper Görmüş ve Uğur Soytaş, “Oil Prices and Real Estate Investment Trusts (REITs): Gradual-shift Causality and Volatility Transmission Analysis”, Energy Economics, C. 60 (2016), ss. 168-175.
18. NICKELL, Stephen, “Employment and Taxes”, CESifo Working Paper No. 1109, Münih: CESifo, (2003).
19. NICKELL, Stephen ve Brian Bell, “Changes in the Distribution of Wages and Unemployment in OECD Countries”, The American Economic Review, C. 86, S. 2 (1996), ss. 302-308.
20. NICKELL, Stephen ve Richard Layard, “Labour Market Institutions and Economic Performance”, (Ed. Orley C. Ashenfelter ve David Card), Handbook of Labor Economics, C. 3, Elsevier, Amsterdam, (1999), ss. 3029-3084.
21. OECD, Tax Policy Reform and Economic Growth, Paris: OECD Publishing, (2011), http://dx.doi.org/10.1787/9789264091085-en.
22. OECD, Youth and COVID-19: Response, recovery and resilience, Paris: OECD Publishing, (2020). OECD, Taxing Wages 2025: Decomposition of Personal Income Taxes and the Role of Tax Reliefs, OECD Publishing, Paris, (2025). https://doi.org/10.1787/b3a95829-en
23. ÖZKER, Ahmet Niyazi, “Tax Wedge Phenomenon and Its Possible Analytical Impacts on the Investments in OECD”, Universal Journal of Accounting and Finance, C. 8, S. 2 (2020), ss. 41-53.
24. PRESCOTT, Edward C., “Why do Americans Work so Much More than Europeans?”, Federal Reserve Bank of Minneapolis Quarterly Review, C. 28, S. 1 (2004), ss. 2-13.
25. RADU, Claudia Florina, Cristina Feniser, Klaus B. Schebesch, Florin Fenişer ve Florin Marian Dobrea, “Study of the Tax Wedge in EU and other OECD Countries, Using Cluster Analysis”, Procedia - Social and Behavioral Sciences, C. 238 (2018), ss. 687-696. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2018.04.051
26. SEPAROVIC, Anamarija, “The Influence of the Tax Wedge on Unemployment in OECD Countries in Comparison with Croatia”, Financial Theory and Practice, C. 33, S. 4 (2009), ss. 463-477.
27. TODA, Hiro Y. ve Taku Yamamoto, “Statistical Inference in Vector Autoregression with Possibly Integrated Processes”, Journal of Econometrics, C. 66, S. 1-2 (1995), ss. 225-250.
28. TSONG, Ching-Chun, Cheng-Few Lee, Li-Ju Tsai ve Te-Chung Hu, “The Fourier approximation and testing for the null of cointegration”, Empirical Economics, C. 51, S. 3 (2016), ss. 1085-1113.
29. TÜİK, “Merkezi Yönetim Bütçe İstatistikleri”, https://data.tuik.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 15.01.2026).
30. URBAN, Ivica, “The tax burden on labour in Croatia”, Newsletter, S. 47 (2009), http://ijf.hr/eng/newsletter/47.pdf.
31. YOLAL, Müjde ve Ümmühan Aydın, “Analysis of the relationship between tax wedge and unemployment in OECD countries”, Ege Akademik Bakış, C. 26, S. 2, (2026), ss. 271–282.
32. ZIMČÍK, Petr, “Tax Wedge in OECD Countries - A New Evidence”, International Scientific Conference Economic Policy in Global Environment, Ostravica, (2017), ss. 584-593.