TÜRKİYE’NİN KIZILDENİZ VE BASRA KÖRFEZİ’NDEKİ EKONOMİK KONUMU: MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER VE KÜRESEL AKTÖRLERLE KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ 2000 – 2025

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin Kızıldeniz ve Basra Körfezi ülkeleriyle geliştirdiği ekonomik ilişkilerin 2000–2025 dönemindeki dönüşümünü karşılaştırmalı ve gösterge-temelli bir makroekonomik çerçevede incelemektedir. Analizde Türkiye’nin bölge ülkeleriyle ticaret hacmi, ihracat ve ithalatı, ticaret dengesi, doğrudan yabancı yatırımlar, pazar payı ve ticaret yoğunluğu gibi göstergeler kullanılarak ekonomik ilişkilerin zaman içerisindeki seyri değerlendirilmektedir. Türkiye’nin bölgesel ekonomik konumunun göreli niteliğini ortaya koyabilmek amacıyla seçilmiş göstergeler Çin, ABD ve Avrupa Birliği ile karşılaştırılmaktadır. Bulgular, Türkiye’nin Kızıldeniz ve Basra Körfezi ekonomileriyle ticari ilişkilerinin incelenen dönemde belirgin biçimde genişlediğini, ancak bu gelişimin ülkeler, alt bölgeler ve göstergeler bakımından farklılaşan bir yapı sergilediğini göstermektedir. Karşılaştırmalı bulgular ayrıca Türkiye’nin bölgedeki ekonomik konumunun küresel aktörlerden ölçek, ticaret yoğunluğu ve ekonomik etkileşimin niteliği bakımından ayrıştığına işaret etmektedir. Bununla birlikte, çalışma betimsel ve gösterge-temelli araştırma tasarımı nedeniyle gözlenen değişimler arasında doğrudan nedensellik ilişkisi kurmamaktadır. Bu çerçevede çalışma, Türkiye’nin Kızıldeniz ve Basra Körfezi’ndeki ekonomik konumunun uzun dönemli dönüşümünü ampirik göstergeler üzerinden değerlendirerek bölgesel ekonomi ve jeoekonomi literatürüne karşılaştırmalı bir perspektif sunmakta ve bulguların sınırları içerisinde politika çıkarımları geliştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Kızıldeniz
• Basra Körfezi
• Uluslararası Ticaret
• Doğrudan Yabancı Yatırımlar
• Ticaret Yoğunluğu
• Jeoekonomi

Kaynakça

1. Ayenalem, A. Y., & Endalayehu, G. A. (2025). From Suez Canal to Bab al-Mandab Strait: Navigating maritime security in the world’s busiest maritime trade corridor. Ortadoğu Etütleri, 17(1), 37–66. https://doi.org/10.47932/ortetut.1744422
2. Benli Altunışık, M., & Martin, L. G. (2023). Turkey and the Middle East and North Africa under the AKP: A three level analysis of foreign policy change. Uluslararası İlişkiler, 20(78), 79–96. https://doi.org/10.33458/uidergisi.1285200
3. Çeştepe, H. (2012). Türkiye’nin seçilmiş Ortadoğu ülkeleriyle ticaretinin analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 23–43.
4. International Monetary Fund. (2026a). International trade in goods (by partner country) (IMTS; formerly Direction of Trade Statistics [DOTS]) [Data set]. IMF Data.
5. International Monetary Fund. (2026b). Balance of payments statistics (BOP) [Data set]. IMF Data.
6. International Monetary Fund. (2026c). World Economic Outlook database, April 2026 [Data set]. International Monetary Fund.
7. Kaya, M., & Kaya, E. (2019). Türkiye’nin 2000’li yıllarda Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri ile ekonomik ve siyasi ilişkileri. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 505–520. https://doi.org/10.33206/mjss.471775
8. Özçobanlar, M. A. (2022). Türkiye’s economic diplomacy: Enhancing the impact and coherence of Türkiye’s external actions as an emerging strategy. Studia Europejskie – Studies in European Affairs, 26(3), 143–173. https://doi.org/10.33067/SE.3.2022.7

9. Sweidan, O. D. (2025). Economic challenges of economic diversification and sustainability in the GCC countries. Review of Political Economy. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/09538259.2025.2493269
10. United Nations Conference on Trade and Development. (2025). UNCTADstat data centre [Data set]. UN Trade and Development.
11. World Bank. (2026). World Development Indicators: GDP (current US$) (NY.GDP.MKTP.CD) [Data set]. World Bank.
12. Yüksel, M. (2020). 2000–2019 döneminde Türkiye ile Orta Doğu ülkeleri arasındaki iktisadi ilişkiler. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50), 223–248.
13. Ziadah, R. (2018). Constructing a logistics space: Perspectives from the Gulf Cooperation Council. Environment and Planning D: Society and Space, 36(4), 666–682. https://doi.org/10.1177/0263775817742916