The Paradox of First-Wave Feminism in Turkey: Kadınsız İnkılap and Nezihe Muhiddin’s Erased Struggle

Öz

This article discusses the central paradoxes that shaped the emergence of first-wave feminism in Turkey by focusing on Yaprak Zihnioğlu’s Kadınsız İnkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği. Zihnioğlu’s work reassesses the experiences of the Women’s People’s Party and the Turkish Women’s Union under the leadership of Nezihe Muhiddin in relation to women’s demands for political rights, citizenship, and public visibility. This review article approaches Kadınsız İnkılap as an important example of feminist historiography and analyzes the contradictions of early Republican feminism through the equality–difference tension, the limits of nationalist feminism, debates on the source of women’s political rights, and the discourse of the “child woman/tabula rasa.” By showing how the political subjectivity Nezihe Muhiddin constructed through feminist and nationalist discourse was gradually rendered invisible, the article argues for a reassessment of the early women’s movement in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• First-wave feminism
• feminist paradox
• Women’s People’s Party
• Nezihe Muhiddin
• Turkish Women’s Union

Destekleyen Kurum

This study received no financial support.

Etik Beyan

As this study is a review article, it does not require ethics committee approval.

Teşekkür

This study was written out of deep respect for the century-long struggle of women in Turkey. It would not have been possible without the collective legacy of all the women whose voices were silenced, whose labor was overlooked, and whose presence in history was erased. I owe heartfelt gratitude to Nezihe Muhiddin and the pioneering women of the first wave of Turkish feminism, whose courage, perseverance, and visionary activism continue to inspire. This work aims to contribute, in a modest way, to remembering and reclaiming their place in history. I would also like to express my appreciation for the working women whose labor sustains life every day, yet remains unrecognized. Their resilience, strength, and quiet determination form the true foundation of this study. This article is dedicated to all women, in honor of their rights, their history, and their unending struggle.

Türkiye’de Birinci Dalga Feminizmin Paradoksu: Kadınsız İnkılap ve Nezihe Muhiddin’in Silinen Mücadelesi

Öz

Bu makale, Yaprak Zihnioğlu’nun Kadınsız İnkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği adlı çalışmasını merkeze alarak Türkiye’de birinci dalga feminizmin oluşum sürecindeki temel paradoksları tartışmaktadır. Zihnioğlu’nun eseri, Nezihe Muhiddin’in öncülüğünde gelişen Kadınlar Halk Fırkası ve Türk Kadınlar Birliği deneyimlerini, kadınların siyasal hak, yurttaşlık ve kamusal görünürlük talepleri bağlamında yeniden değerlendirmektedir. Bu inceleme makalesi, Kadınsız İnkılap’ı feminist tarih yazımının önemli bir örneği olarak ele almakta; eşitlik–farklılık gerilimi, milliyetçi feminizmin sınırları, siyasal hakların kaynağına ilişkin tartışmalar ve “çocuk kadın/tabula rasa” söylemi üzerinden erken Cumhuriyet feminizminin çelişkilerini analiz etmektedir. Makale, Nezihe Muhiddin’in feminist ve ulusalcı söylem içinde kurduğu siyasal öznenin zamanla nasıl görünmezleştirildiğini göstererek, erken dönem kadın hareketinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Birinci dalga feminizm
• feminist paradoks
• Kadınlar Halk Fırkası
• Nezihe Muhiddin
• Türk Kadınlar Birliği

Destekleyen Kurum

Bu çalışmanın finansal bir desteği bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışma bir inceleme makalesi olduğundan etik kurul ihtiyacı bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu çalışma, Türkiye’de kadınların yüzyılı aşan hak mücadelesine duyduğum saygının bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Tarihin görünmez kıldığı, sesi bastırılan, emeği yok sayılan bütün kadınların kolektif mirası olmasaydı bu metni yazmak mümkün olmazdı. Başta Nezihe Muhiddin olmak üzere, birinci dalga feminizmin öncü kadınlarının cesaretine, kararlılığına ve direncine minnet borçluyum. Bu çalışma, onların mücadelelerinin bugüne bıraktığı izlerin hatırlanması ve yeniden sahiplenilmesi adına bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, hem tarihte hem bugün, hayatın tüm yükünü omuzladığı halde adı anılmayan, emeği görünmeyen, çoğu zaman sömürülmesine rağmen direnen emekçi kadınlara içtenlikle teşekkür ederim. Onların sessiz ama ısrarlı varlığı, bu çalışmanın ilham kaynağıdır. Bu makale, tüm kadınlara; hakları, tarihleri ve mücadeleleri için bir saygı duruşu niteliği taşımaktadır.

Kaynakça

1. Arat, Y. (1989). The patriarchal paradox: Women politicians in Turkey. Fairleigh Dickinson University Press.
2. Arat, Y. (1994). Toward a democratic society: The women’s movement in Turkey in the 1980s. Women’s Studies International Forum, 17(2–3), 241–248. https://doi.org/10.1016/0277-5395(94)90030-2
3. Arat, Y. (1997). The project of modernity and women in Turkey. In S. Bozdoğan & R. Kasaba (Eds.), Rethinking modernity and national identity in Turkey (pp. 95–112). University of Washington Press.
4. Berktay, F. (2018). Tarihin cinsiyeti [The gender of history]. Metis.
5. Büyükkagnıcı, A. (2026). Between feminism and misogyny: The “pick me girl” discourse and gender policing among women on TikTok. Affilia: Feminist Inquiry in Social Work. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/08861099261451872
6. Çakır, S. (2007). Feminism and feminist history-writing in Turkey: The discovery of Ottoman feminism. Aspasia, 1, 61–83.
7. Çakır, S. (2009). Osmanlı’da kadınların mekânı: Sınırlar, ihlaller. In A. Alkan (Ed.), Cins cins mekân (pp. 76–101). Varlık Yayınları.
8. Çakır, S. (2019). Tarih yazımı. In F. A. Koçak Turhanoğlu (Ed.), Toplumsal cinsiyet sosyolojisi (pp. 183–216). Anadolu Üniversitesi Yayınları.

9. Dalaman, Z. B. (2024). The political and social impact of Nezihe Muhiddin: A pioneering suffragist in the transition from Ottoman Empire to Turkish Republic. Ati Yayınları.
10. Dell’Abate Çelebi, B. (2025). Nezihe Muhiddin and the struggle for women’s franchise: The defeat of feminism by nationalism in early Republican Turkey. Nations and Nationalism. 1-11. https://doi.org/10.1111/nana.70004
11. Dik, T. (2012). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e ressentiment’ın dönüşümü: Nezihe Muhiddin ve Leylâ Erbil [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bilkent Üniversitesi.
12. Dişbudak, M. (2008). Türk Kadınlar Birliği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
13. Kandiyoti, D. (1987). Emancipated but unliberated? Reflections on the Turkish case. Feminist Studies, 13(2), 317–338. https://doi.org/10.2307/3177804
14. Kandiyoti, D. (1991). Women and the Turkish state: Political actors or symbolic pawns? In N. Yuval-Davis & F. Anthias (Eds.), Woman, nation, state (pp. 126–149). Palgrave Macmillan.
15. Oruç, S. G. (2010). Türk Kadınlar Birliği (1924–1935) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
16. Scott, J. W. (1999). Gender and the politics of history (Rev. ed.). Columbia University Press.
17. Smith, B. G. (2000). The gender of history: Men, women, and historical practice. Harvard University Press.
18. Tekeli, Ş. (1982). Kadınlar ve siyasal-toplumsal hayat. Birikim Yayınları.
19. Tekeli, Ş. (1989). 80’lerde Türkiye’de kadınların kurtuluşu hareketinin gelişmesi. Birikim, 3, 34–41.
20. Tekeli, Ş. (1991). Tek parti döneminde kadın hareketi de bastırıldı. In L. Cinemre & R. Çakır (Eds.), Sol Kemalizme bakıyor (pp. 93–108). Metis.
21. Tekeli, Ş. (2012). Women’s and gender history in Turkey: Beginning, early influences, pioneers, institutionalization, and its present state. Aspasia, 6, 165–171.
22. Tekeli, Ş. (2016). Sunuş. In Y. Zihnioğlu, Kadınsız inkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği (pp. 9–12). Metis.
23. Yeşil, N. (2009). Nezihe Muhiddin, “kadın gotiği” ve gotik kahramanlar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bilkent Üniversitesi.
24. Yürük, E. (2023). Nezihe Muhiddin’s struggle for women’s political rights: Mustafa Kemal Atatürk’s stance and the obstacles to change. İmgelem, 7(13), 735–752.
25. Zihnioğlu, Y. (2009). Kadınsız inkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği [Konuşma metni]. Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi.
26. Zihnioğlu, Y. (2016). Kadınsız inkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği (Gözden geçirilmiş baskı). Metis.
27. Zihnioğlu, Y. (2020). Bir kadın tarihi araştırma notu: Kadınsız İnkılap. Feminist Tahayyül, 1(1), 104–112.