Arapça Öğretiminde Gramerin Yeri ve Bu Konuda Yapılan Kolaylaştırma Çalışmaları

Dil, iki temel unsurdan oluşmaktadır: Biri kelime diğeri de gramerdir. Dil eğitiminin önemli bir anahtarı olan gramer, tarihsel süreç içerisinde çeşitli aşamalardan geçmiştir. Önceleri harf ve kelimeler, okuma ve yazma faaliyeti olarak ele alınmış, ardından kurallar bütünü olarak ortaya çıkmış ve kapsamlı bir bilim dalı olmuştur. Sarf ve nahiv demek olan Arapça Gramer, kısaca Arapçayı, ses (sarf), cümle (nahiv) ve anlam (semantik) yapıları bakımından inceleyip bunlarla ilgili kuralları tespit eden bir bilim dalı olarak tarif edilir. Kelime yapısını inceleyen sarf ile cümle yapısını inceleyen nahiv, Arapça gramerinin birbirinden ayrılmaz iki temel unsuru olmuştur. Ses ile anlam da nahvin bir parçası sayılmaktadır. Nahiv, sadece kelimenin son harekesini belirleme ile yetinmemektedir. Temel ve yan cümle yapısı, kelimelerin cümledeki terkipleri ve oluşan anlamlarını da kapsamaktadır. Ancak daha sonra nahiv dallanıp budaklanmıştır. İnce ve gereksiz detaylarla felsefi tartışmalarla zorlaşmıştır. Bu da öğrencilere ağır gelmeye ve içinden çıkılmaz bir hal almaya başlamıştır. Gittikçe genişleyen gramer konuları, Arapça öğrenme aşama ve çabasında olanlar için karmaşık ve zor bir hal alınca bazı dil bilimcileri harekete geçmişlerdir. Hicri II. yy’ın sonunda başlayan ve XX. yy’a kadar olan grameri toparlamaya, özetlemeye, kolaylaştırmaya yöneldikleri ve bu bağlamda birtakım çalışmalar yaptıkları görülmektedir. Nahvi kolaylaştırma hareketi iki şekilde olmuştur. Birincisi, hacimli nahiv kitapları yerine özet, kısa, özlü eserlerin telifi; ikincisi ise teorik olarak ıslah çalışmaları yönünde gerçekleşmiştir. Biz bu çalışmamızda, tarihi süreç içerisinde Arap gramerinin oluşumu, gelişimi ve Arapça öğretiminde kolaylaştırma hareketini ele almaya çalıştık.