18. Yüzyılda Halep’te Nesir Üslupları: Tematik Sınıflandırma Işığında Bir Analiz
Öz
Edebiyat çevrelerinde uzun zamandır Arap Meşrıkı'ndaki on sekizinci yüzyılı bir "durgunluk" veya "çöküş" dönemi olarak nitelendiren genel bir yargı hâkim olmuştur. Ancak bu dönemde Halep şehrindeki nesrin gerçekliği, canlılık ve edebî faaliyetlerle dolup taşan farklı bir tablo sunmaktadır. Bu araştırmanın önemi, söz konusu peşin hükümlü bakış açısını inceleme çabasında yatmaktadır; çalışmanın hedefi, bu büyük Osmanlı vilayetinin etrafındaki zorluklara rağmen edebî refahını nasıl koruduğunu göstermek için o dönemdeki Halep nesrini yeniden okumaya odaklanmaktadır. Bunu başarmak için çalışma, Halep'in edebî kimliğinin şekillenmesinde benzersiz dinî ve etnik çeşitliliğin etkisini ortaya koymak amacıyla, nesir metinlerinin sanatsal ve belagat analizini tarihsel ve sosyal bağlamlarıyla ilişkilendiren bütüncül bir yaklaşım benimsemektedir. Uygulama bölümünde araştırma, hâkim edebî türlerdeki somut gelişmeleri ortaya çıkarmaktadır; "makâme" geleneksel komik bir anlatıdan tasavvufi ruhun ve nebevi özlemlerin bir kabına dönüşmüş ve işlevsel amacını aşarak sanatsal ve edebî eserler hâline gelen "edebî mektuplaşmaların" zarafeti öne çıkmıştır. Araştırma ayrıca, bu gelişimde temel bir faktör olarak 1706'da ilk Arap matbaasının kurulmasıyla temsil edilen Halep'in öncülüğünün etkisi üzerinde de durmaktadır. Çalışma, Halep'in bu nesir üretiminin -içerikteki yenilikleri, bilimleri basitleştirme ve biyografileri belgeleme çabalarıyla- Arap kültürünün modern edebî uyanış (Nahda) çağına geçiş yaptığı gerçek bir geçiş aşamasını temsil ettiği ana sonucuna varmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- آل جندي، أدهم. أعلام الأدب والفن. مشق: مطبعة الاتحاد، 1378/1958.
- ابن الأثير، نصر الله بن محمد المعروف بضياء الدين بن الأثير الكاتب. المثل السائر في أدب الكاتب والشاعر. القاهرة: دار نهضة، 1441/2019.
- ابن عبد الحي الحلبي، أحمد. الحلل السندسية في المقامات الأحمدية القدسية. الأردن: دار ركاز للنشر والتوزيع، 1447/2025.
- إسحاق أوغلو، عمر. الأنشطة الأدبية والثقافية في سوريا في العهد العثماني (1800-1918). إسطنبول: جامعة إسطنبول، 2010.
- البكرجي، قاسم. حلية البديع في مدح النبي الشفيع. حلب: المطبعة العزيزية 1255/1876.
- بونابي، الطاهر. "نشأة وتطور الأدب الصوفي في المغرب الأوسط". مجلة حوليات التراث 2 (2004).
- بيره جكلي، زينب. شعر الثورات الداخلية في العهد العثماني (أو ما سمّته بخطّ يدها على الغلاف: شعر التآمُر على الدولة العثمانية). عمّان: دار الضياء، 1420/1999.
- تكين، كمال خاقان. الآثار العثمانية في حلب (1516-1918). إسطنبول: دار تشامليجا للنشر، 2014.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ahmet Hatip
*
0009-0001-4454-761X
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
30 Mart 2026
Kabul Tarihi
26 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 1
