The Meaning and Usage of the Verb 'Kāda - Yakādu' in the Qur’an in the Context of Affirmation and Negation

Öz

This study focuses on the verbs of proximity (af‘āl al-muqārabah), one of the three fundamental elements of the verb system in the Arabic language which indicate that an action is close to occurring, and specifically examines "kāda" (كاد), the most common verb in this group. The investigation covers the preterite (māḍī) and imperfect (muḍāri‘) forms of the verb "kāda" in the Holy Qur’an, including both its affirmative and negative usage patterns. The primary objective of the study is to clarify the shifts in meaning that arise particularly when the verb "kāda" is used with a particle of negation, as well as the linguistic debates surrounding this topic. While there is a consensus that the action does not occur in affirmative usage, whether negative usage proves that the action actually took place is a matter of critical importance in terms of both exegesis (tafsīr) and linguistics. In this context, a correct analysis of the verb's usage within Qur’anic contexts is essential for interpreting the verses in accordance with their intended purpose. The study employs a comparative method to address the different approaches of linguists and commentators toward the verb "kāda." Specifically, the debate over whether negation applies to the act of "proximity" or to the "main verb" when a negative particle precedes "kāda" is examined through sample verses. As a result of this investigation, it has been observed that the diversity of the usage of "kāda" in the Holy Qur’an offers a rich world of meaning that reflects the eloquence (balāghah) and miraculous nature (i‘jāz) of the language. It is concluded that the debates regarding the use of the negative form of the verb are not merely grammatical preferences, but are decisive elements that directly shape theological and exegetical interpretations.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language
• Verbs
• Proximity (Mukarebe)
• Kada
• Affirmative (Müsbat)
• Negative (Manfi)

Kur’an-ı Kerim’de “ كاد يكاد ” Fiilinin Anlam Alanı ve Kullanım Biçimleri

Öz

Bu çalışma, Arap dilinde fiilin üç temel unsurundan biri olan ve eylemin gerçekleşmeye yaklaştığını bildiren mukârebe fiillerini, özelde ise bu grubun en yaygın fiili olan "kâde" (كاد)’yi konu edinmektedir. İnceleme, "kâde" fiilinin Kur’ân-ı Kerîm’deki mazi ve muzari kalıplarını, bu kalıpların olumlu ve olumsuz kullanım biçimlerini kapsamaktadır. Çalışmanın temel amacı, "kâde" fiilinin özellikle olumsuzluk edatıyla birlikte kullanımında ortaya çıkan anlam kaymalarını ve bu konudaki dilbilimsel tartışmaları netleştirmektir. Olumlu kullanımda fiilin gerçekleşmediği hususunda fikir birliği olsa da, olumsuz kullanımın eylemin gerçekleştiğini ispat edip etmediği meselesi tefsir ve dilbilim açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda fiilin Kur’ân’daki kullanım bağlamlarını doğru analiz etmek, ayetlerin maksadına uygun manalandırılması açısından zaruridir. Çalışmada, dilbilimcilerin ve müfessirlerin "kâde" fiiline yönelik farklı yaklaşımları karşılaştırmalı bir yöntemle ele alınmaktadır. Özellikle olumsuzluk edatının fiilin başına gelmesi durumunda, olumsuzluğun "yaklaşma" eylemine mi yoksa "ana fiile" mi yönelik olduğu tartışması, örnek ayetler üzerinden irdelenmektedir. Yapılan inceleme sonucunda, "kâde" fiilinin Kur’ân-ı Kerîm’deki kullanım çeşitliliğinin, dilin belâgat ve i'câz yönünü yansıtan zengin bir anlam dünyası sunduğu görülmüştür. Fiilin olumsuz formunun kullanımıyla ilgili tartışmaların, sadece gramatik bir tercih değil, doğrudan kelâmî ve tefsirî yorumu şekillendiren belirleyici bir unsur olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili
• Fiiller
• Mukarebe
• Kade
• Müsbet
• Menfi

Kaynakça

1. Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd (Ebû Muhammed) Abdullāh b. Ömer b. Muhammed. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-teʾvîl. thk. Muhammed Abdurrahman el-Maraşî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
2. Cemâleddin el-Kāsımî, Muhammed Cemâlüddîn b. Muhammed Saîd b. Kāsım ed-Dımaşkī. Mehâsinü’t-teʾvîl. thk. Muhammed Bâsil Uyûn es-Sûd. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424/2003.
3. Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. es-Sıhâh: Tâcü’l-luġa ve sıhâhu’l-ʿArabiyye. thk. Halîl Me’mûn Şîhâ. 4 Cilt. Lübnan: Dâru’l-Ma‘rife, 1428/2007.
4. Ebû Hayyân. Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân. el-Bahrü’l-muhît. thk. Abdürrezzâk el-Mehdî. 8 Cilt. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1423/2002.
5. Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed b. Ezher el-Herevî. Tehzîbü’l-luġa. thk. Riyâd Zekî Kāsım. 4 Cilt. Beyrut Lübnan: Dâru’l-Ma‘rife, 1422/2001.
6. Ferrâ’, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd b. Abdillâh el-Absî. Meʿâni’l-Kurʾân. thk. İbrâhîm Şemseddîn. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1423/2002.
7. Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kūb b. Muhammed. el-Kāmûsü’l-muhît. thk. Mektebu’t-Tahkîki’t-Turâsi fî Muesseseti’r-Risâle. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 1426/2005.
8. İbn Akîl, Ebû Muhammed Bahâüddîn Abdullah b. Abdirrahmân b. Abdillâh b. Akîl el-Hemedânî. Şerhu İbn ‘Akîl ‘alâ Elfiyyeti İbn Mâlik. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd. 2 Cilt. Kahire: Dârü’t-Türâs, 1400/1980.

9. İbn Atıyye el-Endelüsî, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gālib b. Abdirrahmân b. Gālib el-Muhâribî el-Gırnâtî. el-Muharrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-ʿazîz. thk. Abdüsselâm Abdüşşâfî Muhammed. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1422/2001.
10. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî. Muʿcemü mekāyîsi’l-luġa. thk. Enes Muhammed eş-Şâmî. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1429/2008.
11. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer b. Kesîr b. Dav’ b. Kesîr el-Kaysî el-Kureşî el-Busrâvî ed-Dımaşkī eş-Şâfiî. Tefsîrü’l-Kurʾâni’l-ʿazîm. thk. Hânî el-Hâc. 8 Cilt. Kahire: el-Mektebetü’t-Tevfîkıyye, ts.
12. İbn Yaîş, Ebü’l-Bekā Muvaffakuddîn Yaîş b. Alî b. Yaîş b. Muhammed el-Esedî el-Halebî. Şerhu’l-mufassal. 5 Cilt. Beyrut Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1422/2001.
13. İbnü’l- Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed el-Bağdâdî. Zâdü’l-mesîr fî ʿilmi’t-tefsîr. thk. Ahmed Şemseddîn. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1422/2001.
14. İbnü’l-Hâcib, Ebû Amr Cemâlüddîn Osmân b. Ömer b. Ebî Bekr b. Yûnus. el-Îzâh fî Şerhi’l-Mufassal li’z-Zemahşerî. thk. Muhammed Osman. 2 Cilt. Beyrut Lübnan: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1432/2011.
15. Kur’ân Yolu. Erişim 03 Mart 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr
16. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kurʾân. thk. Hâmid Ahmed et-Tâhir. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-İlm el-Cedîd, 1431/2010.
17. Mekkûdî, Ebû Zeyd Abdurrahmân b. Alî b. Sâlih. Şerhu Elfiyyeti İbn Mâlik. thk. Abdülhamid Hindâvî. Beyrut: el-Mektebetü’l-‘Asriyye, 1425/2004.
18. Radî el-Esterâbâdî, Necmü’l-Eimme Radıyyüddîn Muhammed b. el-Hasen el-Garavî es-Semnâkî (es-Semnâî). Şerhu’l-kâfiye. thk. Emîl Bedî‘ Ya‘kūb. 5 Cilt. Beyrut Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1428/2007.
19. Râgıb el-İsfahânî, Ebü’l-Kāsım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal. Müfredâtü elfâzi’l-Kurʾân (el-Müfredât fî ġarîbi’l-Kurʾân). thk. Heysem et-Taîmî. Beyrut Lübnan: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1428/2007.
20. Sabbân, Ebü’l-İrfân Muhammed b. Alî el-Mısrî. Hâşiye ʿalâ şerhi’l-üşmûnî. thk. Mahmûd b. Cemîl. 4 Cilt. Kahire: 1423/2002.
21. Semîn el-Halebî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Yûsuf b. İbrâhîm (Abdiddâim). ed-Dürrü’l-masûn fî ʿulûmi’l-kitâbi’l-meknûn. thk. Ahmed Muhammed el-Harrât. 11 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 1424/2003.
22. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî. el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Sâlim. 2 Cilt. Beyrut Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1422/2001.
23. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî. Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Kurʾân. thk. Mahmûd Şâkir. 30 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1426/2005.
24. Taş, Mahsum. “Arap Dilinde Kade Fiilinin Kullanımı Ve Anlamı”. Artuklu Akademi 8/1 (Haziran 2021), 131-156. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.839940.
25. Teebbeta Şerran, Ebû Züheyr Sâbit b. Câbir (Amsel) b. Süfyân el-Fehmî. Divan. thk. Ali Zülfikar Şâkir. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1404/1983.
26. Vâhidî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ahmed b. Muhammed en-Nîsâbûrî. el-Vasît fî tefsîri’l-Kurʾâni’l-mecîd. thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd ve Ali Muhammed Muavvaz. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
27. Zebîdî, Ebü’l-Feyz Muhammed el-Murtazâ b. Muhammed b. Muhammed b. Abdirrezzâk el-Bilgrâmî el-Hüseynî. Tâcü’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kāmûs. thk. Abdülmun‘im Halîl İbrâhim ve Kerîm Seyyid Muhammed Mahmûd. 20 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1427/2006.
28. Zeccâc, Ebû İshâk İbrâhîm b. es-Serî b. Sehl el-Bağdâdî. Meʿâni’l-Kurʾân ve iʿrâbüh. thk. Abdülcelîl Abd Şelebî. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1424/2003.
29. Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Keşşâf ʿan hakāʾikı ġavâmiżi’t-tenzîl ve ʿuyûni’l-ekāvîl fî vücûhi’t-teʾvîl. thk. Muhammed Abdüsselâm Şâhin. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424/2003.
30. Zerkeşî, Ebû Abdillâh Bedrüddîn Muhammed b. Bahâdır b. Abdillâh et-Türkî el-Mısrî el-Minhâcî eş-Şâfiî. el-Burhân fî ʿulûmi’l-Kurʾân. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl. 4 Cilt. Beyrut, ts.
31. Zürrumme, Ebü’l-Hâris Zürrumme Gaylân b. Ukbe b. Ma‘dî b. Amr el-Adevî el-Kinânî el-Kahtânî. Divan. Beyrut Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.