Kürdîli-hicazkâr Makamında Besteleme Davranışlarının Karşılaştırılması: Emin Ongan ve Osman Nihat Akın Örneği
Öz
Bu çalışmada yirminci yüzyıl Türk müziği bestecilerinden Emin Ongan ve Osman Nihat Akın’ın Kürdîli-hicazkâr makamındaki besteleme davranışları incelenmiştir. Adı geçen bestecilerin “TRT Türk Sanat Müziği Sözlü Eserler Repertuvarı”nda kayıtlı Kürdîli-hicazkâr makamındaki eserleriyle sınırlandırılan çalışmada; Ongan’â ait 10, Akın’a ait 7 eser yapısal incelemeye tabi tutulmuştur. İncelemelerde Doç. Dr. Sıtkı Bahadır Tutu tarafından yönetilen lisansüstü tezlerde kullanılan yapısalcı bir yöntem uygulanmıştır. Eserler, ezgi malzemesi kesiti (EMK) adı verilen cümleciklere bölünerek; makam, tür-biçim, usûl ve güfte olmak üzere dört ana başlık altında incelenmiştir. Yapılan incelemelerde, aynı dönemde yaşamış olan Ongan ve Akın’ın besteleme davranışları arasında benzerlik ve farklılıklar tespit edilmiştir. Her iki besteci de yapısal inşa örgüsü, hedef perde-çeşni ilişkisi açısından benzer davranışlar sergilerken; EMK ölçü uzunlukları, çeşni tercihleri, makamsal seyir anlayışı, güfte kurgusu açısından farklı yaklaşımlar benimsedikleri sonucuna varılmıştır. Tarafımızca yapılan çalışmada, Ongan ve Akın’ın besteleme pratiklerine etki eden faktörlerin ortaya konması hedeflenmiştir. Ayrıca, tercih edilen yöntemin, yirminci yüzyıl besteleme davranışlarına dair elde edilen bulgu ve sonuçların; sonraki çalışmalar için kaynak niteliği taşıyacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Besteleme davranışları, Kürdîli-hicazkâr, Emin Ongan, Osman Nihat Akın
Kaynakça
- Akdoğu, O. (1995). Türler ve Biçimler. Can Ofset.
- Akgün, E., & Giray M. Z. (2023) Musikide Dönüşümün Somut Örneği Şarki Formu. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 9(1), 156-162.
- Avcı, M. (2021). Bestenin Anlam Dünyasi: Yaratma, Hatirlama, Bulma Ve Keşfetme Ekseninde Müzik Üretimi [The Concept Of Beste: Composing In The Context Of Creation, Remembering, Finding And Discovering]. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(48), 54-78.
- Biçer, B. E. (2022) Türk Müziği Üretim Süreçlerinde Metinlerarası-Müziklerarası İlişkiler [Intertextual-Intermusical Relations in Turkish Music Production Processes]. Akademik Sanat, (17), 129-137.
- Ebeperi, F. D. Ö. (2024). Türk Sanat Müziği Bestecilik Geleneğinin Sürekliliği ve Değişimi Çerçevesinde Erol Sayan. (Tez No. 917695). [Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
- Erkan, Ç. (2013). Türk Müziğinde Uluslararasi Sanat Müziğindeki Bir Besteleme Tekniğinin Kullanimi: ‘Uyarlama’ [To Use In The International Art Music Composing Technique With Turkish Music: 'Adaptation (Transcription, Arrangement)'] Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Dergisi, (2), 99-105.
- Nergiz, M. (2024). Şevki Bey’in Uşşak Makamındaki Şarkılarında Metinlerarası İlişkiler. (Tez No. 888452). [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
- Okcu, S. (2020). Klasik Türk Mûsikînin Alaturkalaşmasinda Rol Oynayan Belli Unsurlarla Beraber Bestecilik Anlayişi Farklilaşan Bestekârlar [Composers Whose Cognizance Of Composition Differentiated Together With Certain Factors That Played A Role In The Becoming Of The Classical Turkish Music Into Alaturca, The Traditional Turkish Style, After The Republican Era]. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(69), 639-647.
- Özalp, M. N. (2000). Türk Mûsikîsi Tarihi II. Milli Eğitim Basımevi.
- Özkan, İ. H. (2006) Türk Mûsikîsi Nazariyatı ve Usûlleri Kudüm Velveleleri. Ötüken Neşriyat.