TÜRK DILININ TARIHSEL SÜRECINDE VE ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERINDE TABAR > DAVAR KELIMESI
Öz
Türk toplumu açısından hayvan adları önemli bir yere sahiptir. Günümüzde hayvan adı olarak bilinen davar sözcüğü de uzun dönemlerden beri kullanılan kelimelerdendir. Bu çalışmada davar sözcüğünün kökeni ve Türk dilinin tarihi dönemlerine ait durumu incelenerek çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımları, çeşitli sözlük ve eserler üzerinden taranıp incelenmiş, elde edilen veriler üzerinden leksik ve semantik analizler yapılmıştır. Davar kelimesinin kökeni hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. “tap-“ fiilinin, “tabır” (tab-ır) “hayvanların yattığı, dinlendiği, su içtiği yer” ya da “tabar” isminin söz konusu kelimenin kökeni olabileceği, görüşler arasındadır. Davar kelimesi semantik açıdan incelenirken mal, mülk kelimesi karşılığı olduğu dönemler ile hayvan adı olduğu dönemler verilmiştir. Kelimede süreç içerisinde bir anlam daralması, özelleşmesi ya da genişlemesi olup olmadığı konusuna da açıklık getirilmiştir. Yine tarihsel süreç içerisindeki tabar > tawar, tıwar, twar > tavar > davar şeklindeki ses değişimlerinin nedenleri ve süreçleri üzerinde durulmuştur. Bunların yanında kelimenin farklı ağızlarda anlamları ile deyim ve diğer kalıplaşmış sözler içerisindeki kullanımları da incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
The Word tabar >davar in The Historical Process of the Turkish Language and in Contemporary Turkish Dialects
Öz
Animal names have an important place in Turkish society. The word davar (cattle), known as the name of the animal today, is one of the words that have been used for a long time. In this study, the origin of the word davar and its use in the historical periods of the Turkish language were examined and its usage in contemporary Turkish dialects was examined through various dictionaries and literature, lexical and semantic analyzes were made over the obtained data. There are different ideas about the origin of the word davar. The verb "tap-", "phrase" (tab-ır), "the place where animals sleep, rest, drink water" or the name "tabar" are ideas about the origin. When the word davar is analyzed in terms of semantics, the periods when its meaning was goods and property word and the periods when its meaning was the name of the animal are given. It is also clarified whether the word has a meaning narrowing, specialization or expansion in the process. At same time, the reasons and processes of sound changes in the form of tabar > tawar, tıwar, twar > tavar > davar in the historical process are emphasized. In addition to these, the meanings of the word in different dialects and its idiomatic and stereotyped usage were also examined.
Anahtar Kelimeler
Слово «табар>давар» в исторические периоды и в современных тюркских диалектах
Öz
Названия животных занимают важное место у тюркских народов. Слово «давар» (крупный рогатый скот), известное сегодня как название животного, является одним из слов, используемых в течение долгого времени. В этой работе было изучено происхождение слова «давар» и его позиция в исторические периоды тюркского языка, Его использование в современных тюркских диалектах было изучено с помощью различных словарей и работ, а полученные данные были исследованы лексическим и семантическим анализом. Существуют разные мнения о происхождении слова «давар»... При семантическом анализе были указаны периоды, в которых это было слово товар, мульк и периоды, когда это было название животного. Также уточняется, семантические изменения слова в различных исторических периодах тюркского языка. Кроме этого подчеркиваются причины и процессы звуковых изменений в форме табар> тавар, тивар, твар> тавар> скот в историческом процессе. В дополнение к этому, также были изучены значения слова в различных диалектах, а также его идиоматическое и стереотипное использование.
Anahtar Kelimeler
Тарихи және қазіргі түркі тілдерінде «табар>давар» сөзі
Öz
Жануар атаулары түрік қоғамында маңызды орын алады. Бүгінгі күні жануарлардың атауы ретінде белгілі «давар» мал сөзі – ежелден бері қолданылып келе жатқан сөздердің бірі. Бұл мақалада «давар» сөзінің этимологиясы және оның түрік тілінің тарихи кезеңдерінде қолданылуы зерттеліп, қазіргі түрік диалектілерінде қолданылуы әр түрлі сөздіктер мен еңбектер арқылы сарапталып, жинақталған мәліметтерге лексикалық және семантикалық талдаулар жасалды. «Давар» сөзінің шығу тегі туралы әр түрлі пікірлер бар. Семантика тұрғысынан талдағанда, бұл сөздің тауар, мүлік сөзі болған кезеңдер, жануардың атауы болған кезеңдер берілген. Сонымен қатар, сөздің тарихи кезеңдердегі семантикалық өзгерістері де нақтыланған. Тағы да тарихи процесте табар> тавар, тивар, тварь> тавар> мал формасындағы дыбыстық өзгерістердің себептері мен процестері баса айтылған. Бұлардан басқа сөздің әртүрлі диалектілердегі мағыналары, оның идиомалық және стереотиптік қолданылуы да зерттелді.
Anahtar Kelimeler
