CODEX CUMANİCUSʼTA ALINTI KELİMELER
Öz
Ortaçağda Türk kavimlerinin çeşitli halklarla ilişkilerinin bir yansıması ve sonucu olan alıntı sözcüklerin, özellikle Arapça, Farsça ve Moğolca unsurların araştırılması birçok açıdan önem arz eder. Deşt-i Kıpçak sahasının Kıpçak yurttaşlarının konuşma dilinde yazılmış Codex Cumanicusʼtaki alıntı sözcükler de bu açıdan dikkat çeker. Codex Cumanicusʼta Eski ve Orta Moğolcaʼdan alıntı sözcükler, Arapça ve Farsça unsurlar, aynı zamanda Hristiyan dini ile ilgili terimler yer almaktadır.
Dolayısıyla, bu makalede Codex Cumanicusʼta yer alan alıntı sözcükler incelenmiştir. Makalede alıntı sözcükler kökenine göre (Moğolca, Arapça, Farsça ve diğer diller) tasnif edilmiştir. Alıntı sözcüklerin Kıpçak dilindeki konumu, işlenme düzeyi belirlenmeye çalışılmış, özellikle bazı Moğolca unsurların bazı Çağdaş Türk Lehçelerindeki izleri üzerinde durulmuştur.
Anahtar Kelimeler
«КОДЕКС КУМАНИКУСТАҒЫ» КІРМЕ СӨЗДЕР
Öz
Орта ғасырларда түркі тайпаларының әртүрлі халықтармен байланысының бір көрінісі мен нәтижесі ретінде кірме сөздер, әсіресе араб, парсы және моңғол элементтері жан-жақты зерттелген. Дешт-і Қыпшақ даласының қыпшақ халқының ауызекі сөйлеу тіліндt жазылған Кодекс Куманикустағы кірме сөздер, араб, парсы элементтері, сонымен қатар христиан дініне қатысты терминдер орын алған.
Мақалада Кодекс Куманикустағы кірме сөздер зерттеліп, олар сөздер пайда болуына қарай (моңғол, араб, парсы және басқа тілдер) жіктеледі. Автор кірме сөздердің қыпшақ тілінде қолданылу деңгейін анықтауға тырысқан. Әсіресе моңғол элементтерінің қазіргі түркі тілдеріндегі кейбір іздерін анықтауға бағытталған.
Anahtar Kelimeler
LOANWORDS IN CODEX CUMANICUS
Öz
The search of loanwords, especially the Arab, Persian and Mongolian elements, which are a reflection and a result of the relations of the Turkish peoples with the various peoples in the Middle Ages is important in many respects. Loanwords which are in Codex Cumanicus, written in the spoken language of the Kipchak citizens of the Desht-i Kipchak area, also attracts attention in this respect. In Codex Cumanicus there are loanwords from ancient and middle Mongolian tongues, Arabic and Persian elements, as well as Christian religious terms.
In this article the loanwords had been studied in Codex Cumanicus which is written monument of kipchaks and had been grouped the loanwords by the origins: Mongolian, Arabic, Persian and other languages. The position, level of use of loanwords in Kipchak language was tried to be determined, especially was focused on the trace of some mongol elements in some contemporary Turkish languages.
Anahtar Kelimeler
ИНОСТРАННЫЕ СЛОВА В “КОДЕКСЕ КУМАНИКУСЕ»
Öz
Одним из важных показателей тесных отношений тюркских племен с другими народами в средние века являются заимствованные слова, особенно арабские, персидские и монгольские элементы, которые довольно хорошо изучены. Кодекс Куманикус, написанный на языке кипчаков степи Дешт-и Кипчак, включает в себя заимствования, арабские и персидские элементы, а также термины, связанные с христианством.
В статье проводится изучение заимствований, представленных в Кодекс Куманикус. Слова сгруппированы по источникам (монгольский, арабский, персидский либо другие языки). Автор попытался определить уровень принятия и использования заимствований в кипчакском языке. Кроме того, внимание уделено поиску следов монгольских заимствований в современных тюркских языках.
Anahtar Kelimeler
