MİTOLOJİDE SU UNSURU VE ONUN KÖROĞLU HİKAYESİNE YANSIMASI

Öz

En eski dönemlerden insanlar suya, suyun kutsallığına inanmışlardır. Kaynaklarda Türk kabilelerinin ilkbaharda suya tapma işareti olarak elbiseleriyle suya girmedikleri yazılır. Bu dönemde insanlar özel ritüellerle Tanrı`dan bol su, yağmur istiyorlardı. Zerdüştilik`e bağlı olmayarak Türk`ler Ateş`e müracaat etmeden önce su Tanrısının adını söylerlerdi. Daha sonraki kültürlerde de suyla konuşma, suya tapınma, sudan yardım dileme gibi konuların mitolojik anlamda geniş uygulanma alanı olmuştur. Dede Korkut Kitabı`nda Kazan Han suya hitâben “Su Hak didarın görmüştür. Ben bu suyla haberleşeyim” demiştir. Burada insanın ruhuyla su arasındaki ilişki açık şekilde görülmektedir. Köroğlu hikayesinde ise Köroğlu`nun hem çağlayan çifte çeşmeden çıkan suyun peşinden gitmesi, hem o çeşmenin şifa verici olmasıyla, hem de Kırat`la Dürat`ın nehirden çıkması ile ilgili hikayelerde insanların eski düşüncelerindeki suyun anlamına, ona verdikleri öneme işaret ediyor. Makalede eski mitolojik kültürlerdeki bakış açısından su unsurunun yeri ve Köroğlu hikayesine yansımasından söz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Su
• Unsur
• Köroğlu hikayesi
• Yağmur
• Nehir

THE WATER ELEMENT IN MYTHOLOGY AND ITS REFLECTION IN THE EPOS KOROGLU

Öz

The ancient people had believed in water and its holiness. In the sources it is noted that Turkic tribes believing in holy water did not enter the water in their clothes. During those times the people asked God much water, rain with special rituals. Not being close to the Zoroastrianism Turks told the name of Water God before asking to the fire. Later in other cultures to speak to the water, to believe it and ask for help also were applied in mythological branch. In the book “Dede-Gorgud” addressing to the water Gazan Khan told that “The water had seen the God. Let me ask it”. Here the relation between the soul of the man and water are seen clearly. But in the epos “Koroglu” the tales about Koroglu’s going after the water purling from the pair springs, its recovery being, appearing Girat and Durat from the sea are noted to the meaning of the water of the ancient thinking of the people. In the article the place and appearance of water element in Koroglu epos from the view of the ancient mythological cultures will be pointed out.

Anahtar Kelimeler

• Water
• Element
• Epos “Koroglu”
• Rain
• Spring

Kaynakça

1. 1. Ali Polad. Bir damla su III. İstanbul, 2011
2. 2. Boratav P.N. Köroğlu Destanı. İstanbul, 1931
3. 3. İsmayılova Y. “Köroğlu Destanı”nda obrazlar sistemi. Bakı, 2003
4. 4. Kitabi-Dede Korkut (tertib edeni: S.Alizade). Bakı, 2004
5. 5. Köroğlu (tertip edeni: M.H.Tehmasib), Bakı, 1956
6. 6. Köroğlu. Paris nushası (tertib edeni: İ.Abbaslı). Bakı, 1997
7. 7. Köroğlu. Tiflis nushası (tertib edeni: E.Tofik kızı). Bakı, 2005
8. 8. Mehemmed Fuzuli. Eserleri. Altı ciltte. V cilt, Bakı, 2005

9. 9. Ögel B. Türk mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar). I cilt, Ankara, 1989
10. 10. Ögel B. Türk mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar). II cilt, Ankara, 1995
11. 11. Seyidov M. Azerbaycan mifik tefekkürünün kaynakları. Bakı, 1983
12. 12. Tehmasib M.H. Azerbaycan Halk Destanları (Orta asırlar). Bakı, 1972
13. 13. Аверинцев С.С. Вода. Мифы народов мира. В 2-х томах, Том 1. Москва, 1980
14. 14. Мелетинский Е.М. Поэтика мифа. Москва, «Восточная литература» РАН, 2000
15. 15. Элиаде М. Аспекты мифа. Москва, Академический проект, 2001
16. 16. Малов С.Е. Памятники древнетюркской письменности. Москва-Ленинград, Наука, 1951
17. 17. Анохин А. В. Материалы по шаманству у алтайцев, собр. во вр. путеш. по Алтаю / СМАЭ АН СССР, т. 4, вып. 2, Ленинград, 1924
18. 18. Elyazması, inventar № 715 (q), Mehter Alı, AMEA Folklor İnstitutunun elmi arhivi.
19. 19. Elyazması, inventar № 715. Toplayanı M.Velizade, 1936, AMEA Folklor İnstitutunun elmi arhivi.
20. 20. Dede Korkud Kitabı. Ensiklopedik lüğet. "Önder neşriyyat", Bakı, 2004
21. 21. Kitabi-Dede Korkud Ensiklopediyası, 2 ciltde, I cilt, Bakı, Yeni Nəşrlər Evi, 2000
22. 22. http://dede.musigi-dunya.az/a/at.html