БОРЬБА ТАЛТОСА В ВЕНГЕРСКИХ ДОКУМЕНТАХ
Öz
Принятие облика животного, которое в тюркских традиционных верованиях и/или шаманизме называется метаморфозами, также является важным явлением в финско-угорском и евразийском шаманизме. Преображение, очень распространенный мотив, встречающийся во многих легендах и воспоминаниях о шаманизме, также называется преображением или метаморфозой во многих частях мира. Эти явления содержат как национальные черты, так и общечеловеческие. Это явление, именуемое в тюркско-алтайском шаманизме как «дон дегиштирме» (метаморфоза), появилось и в традиционной религии венгров, веками живших вместе с тюрками. В этом исследовании будет проанализирован мотив борьбы Талтоса, который в основном встречается в виде быков или пламени, который появляется в судебных процессах над ведьмами и фольклорных записях, и будут представлены некоторые примеры из этих записей. Целью данного исследования является формирование точки соприкосновения для сравнения между венгерским Талтосом и евразийско-турецким шаманизмом.
Anahtar Kelimeler
THE TÁLTOS STRUGGLE IN HUNGARIAN DOCUMENTS
Öz
Taking an animal form, which is called “don değiştirme (metamorphosis) in Turkish Traditional Turkish believes and/or Shamanism also appears as an important phenomenon in Fin-Ugric and Eurasian shamanism. “Don değiştirme” covers a special place in many places around the world under the name of shape-shifting or metamorphosis as well as it is a very common belief seen in many legends and narrations related to Shamanism. These phenomena contain national features as well as universal ones. This phenomenon, which is called “don değiştirme” in Turk – Altay Shamanism, has also appeared in the traditional religion of Hungarians who had lived together with Turks for centuries. In this study, the motif of Táltos struggles which has taken place in forms of mostly bulls or flames, that appears in witch trials and folkloric records will be analysed, and some examples of those records will be presented. The aim of this study is to form a connection point for comparisons between Hungarian Táltos and Eurasian-Turkish Shamanism.
Anahtar Kelimeler
МАЖАР ҚҰЖАТТАРЫНДАҒЫ ТАЛТОСТАР КҮРЕСІ
Öz
Дәстүрлі түркі наным-сенімдерімен және/немесе шаманизммен байланысты әдебиеттерде, түр құбылту, жануардың бейнесіне ауысу, Фин-угор және Еуразиялық шаманизмде маңызды құбылыс ретінде қарсымызға шығады. Түр құбылту, шаманизмге қатысты көптеген аңыздар мен естеліктерде, кездесетін өте кең таралған мотив түрі, сонымен қатар, әлемнің көптеген аймақтарында пішіннің өзгеруі немесе метаморфоз деп аталады. Бұл құбылыстар әлемдік сипатты көрсеткендігі секілді, ұлттық сипаттағы қасиеттерге де ие. Түрік-Алтай шаманизміндегі бұл құбылыс Түр құбылту, жүздеген жылдар бойы түріктермен бірге өмір сүрген мажарлардың ежелгі діни сенімдерінде Талтос деп аталатын тұлғалар шеңберіндегі сенім мәдениеті төңірегінде көрінеді. Бұл зерттеуде фольклорлық жазбаларда орын алған Мажар жадыгөй алқасының құжаттары және Талтостың жауынгерлік мотивтері, негізінен бұқа немесе от түрінде қарастырылды. Бұл зерттеуде мажарлық Талтос бейнесі мен Еуразия- түрік шамандығын салыстыра отырып, арасындағы байланысын анықтау болды.
Anahtar Kelimeler
MACAR BELGELERİNDE TÁLTOS MÜCADELELERİ
Öz
Geleneksel Türk inançları ve/veya Şamanizm ile ilgili literatürde, don değiştirmek olarak adlandırılan, bir hayvanın görüntüsüne bürünmek, Fin-Ugor ve Avrasya Şamanlığı içerisinde önemli bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Don değiştirme, Şamanlık ile ilgili birçok efsane ve memoratta görülen çok yaygın bir motif olduğu gibi aynı zamanda dünyanın birçok bölgesinde şekil değiştirme ya da metamorfoz adı altında bu motif önemli bir yer tutar. Bu olgular evrensel özellikler gösterdiği gibi, milli özellikler de barındırır. Türk - Altay Şamanlığı içerisinde don değiştirmek olarak adlandırılan bu olgunun, Türklerle yüzlerce yıl iç içe yaşamış olan Macarların eski dini inanışlarında Táltos olarak adlandırılan şahsiyetler çerçevesindeki inanç kültürü içerisinde de görülür. Bu çalışmada Macar cadı mahkemesi belgeleri ve halk bilimi kayıtlarında yer edinmiş, çoğunlukla boğa ya da ateş formuna bürünmüş Táltos mücadele motifleri incelenecek, bu kayıtlardan örnekler sunulacaktır. Bu çalışmanın amacı Macar Táltos ve Avrasya – Türk Şamanlığı arasında karşılaştırmalar için bir bağlantı noktası oluşturmaktır.
Anahtar Kelimeler
