Поэты и историки: анализ исторических стихов «Фезлеке» Катипа Челеби
Öz
Османские истории предоставляют информацию о социологической структуре периода, в который она возникла, о функционировании государства, экономическом развитии, образе жизни общества, а также о литературной среде. По этой причине, хотя османские истории являются самыми основными источниками исторических исследований, в этих работах можно встретить данные, важные почти для каждой области социальных наук. Эти тексты содержат данные, которые будут способствовать исследованию истории литературы, поскольку их авторы тесно связаны с литературой и особенно с поэзией. Тот факт, что событие в османской истории является материалом для поэта и поэзии, или что в этих книгах есть информация об истории поэта или поэзии, объединяет историю и литературу как две дисциплины, имеющие тесные отношения на общей основе. В этом исследовании будет построена общая структура прозы Османской истории как источника исследования классической литературы. В этом контексте исторические стихи в «Фезлеке» Катипа Челеби, имеющего богатый литературный материал; автор будет рассмотрен с точки зрения содержания, функции и источника. Выявленные в работе стихотворения и их жанровая, тематическая, размерная и т. д. информация будут представлены в табличной форме.
Anahtar Kelimeler
POETS AND HİSTORİANS: AN EVALUATİON ON THE HİSTORİCAL POEMS İN KÂTİP ÇELEBİ'S FEZLEKE
Öz
Although Ottoman histories typically approach political history chronologically, they also provide valuable insight into the sociological structure of the period in which they were written, the functioning of the state, economic developments, and the societal way of life, as well as information related to the literary environment. As such, Ottoman histories serve as fundamental sources for historical research and contain data relevant to nearly every field within the social sciences. Furthermore, due to the close relationship between the authors of these works and literature, especially poetry, they also provide data that contributes to the study of literary history. When a historical event documented in Ottoman histories is used as the inspiration for a poem or serves as material for poetry, or when information about a poet's life or work is found within these books, history and literature converge on a common ground as two closely related fields of study. This study aims to provide a general framework for Ottoman prose histories as a source for classical literature research. Specifically, the study will examine the historical poems found in Kâtip Çelebi's Fezleke, which is a rich literary source, in terms of their authorship, content, function, and sources. The poems identified within the work will be presented in tabular format, along with information such as genre, topic, and meter.
Anahtar Kelimeler
ŞUARÂ ve MÜVERRİHÎN: KÂTİP ÇELEBİ’NİN FEZLEKE’SİNDEKİ TARİH MANZUMELERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Öz
Osmanlı tarihleri, siyasi tarihi kronolojik olarak ele almakla birlikte ortaya çıktığı dönemin sosyolojik yapısı, devletin işleyişi, ekonomik gelişmeler, toplumun yaşayış biçimi ve bunların yanında edebî çevre ile ilgili bilgiler de verir. Bu sebeple Osmanlı tarihleri tarih araştırmalarının en temel kaynakları olmakla birlikte bu eserlerde, sosyal bilimlerin hemen her alanı için önem arz eden verilerle karşılaşmak mümkündür. Bu metinler müelliflerinin edebiyat ve özellikle şiirle yakından ilgili olmaları sebebiyle edebiyat tarihi araştırmalarına da katkı sağlayacak veriler sunar. Osmanlı tarihlerinde yaşanmış bir olayın şaire ve şiire malzeme olması ya da bu kitaplarda bir şairin öyküsü, şiiri hakkında bir bilgiye rastlanması tarih ve edebiyatı sıkı ilişkiye sahip iki bilim dalı olarak ortak bir paydada buluşturmaktadır. Bu çalışmada Klasik edebiyat araştırmalarının bir kaynağı olarak mensur Osmanlı tarihleri hakkında genel bir çerçeve çizilecektir. Bu bağlamda zengin bir edebî malzemeye sahip olan Kâtip Çelebi’nin Fezleke’sindeki tarih manzumeleri; müellif, muhteva, işlev ve kaynak bakımından incelenecektir. Eserde tespit edilen manzumelerle bunlara dair tür, konu, vezin vd. bilgiler tablo hâlinde sunulacaktır.
Anahtar Kelimeler
Ақындар мен тарихшылар: Қатип Челебидің «Фезлекедегі» тарихи жырларын зерттелуі
Öz
Осман кезеңін қамтитын тарихи кітаптар, саяси тарихты хронологиялық тәртіппен зерттеуге мүмкіндік бере отырып, мемлекеттің пайда болған кезеңіндегі социологиялық құрылым, мемлекеттің қызметі, экономикалық даму, қоғамның өмір салты, сондай-ақ әдеби орта туралы мәліметтер береді. Осы себепті Османлы тарихтары тарихи зерттеулердің ең негізгі көздері болғанымен, бұл еңбектерде дерлік әлеуметтік ғылымдардың әрбір саласы үшін маңызды деректерді кездестіруге болады. Бұл мәтіндердің авторлары әдебиетпен, әсіресе поэзиямен тығыз байланысты болғандықтан, әдебиет тарихын зерттеуге септігін тигізетін деректер береді. Османлы тарихындағы оқиғалардың поэзиялық шығармаларға арқау болғандығы және бұл кітаптарда ақынның өмірбаяны және оның поэзиясы туралы мәліметтердің болуы тарих пен әдебиет сияқты екі саланы біріктіреді. Бұл зерттеуде классикалық әдебиет зерттеуінің басты әдебиет көзі ретінде прозалық Османлы тарихы туралы жалпы негізі қалыптасады. Бұл тұрғыда әдеби материалы мол Қатип Челебидің «Фезлекедегі» тарихи жырлары; автор, еңбектің мазмұны және басты әдебиет көзі тұрғысынан қарастырылады. Шығармада анықталған өлеңдерге қатысты жанр, тақырып, өлең өлшемі т.б. ақпараттар кесте түрінде беріледі.
Anahtar Kelimeler
