DİLBİLİMDE URAL-ALTAY VE ALTAY HİPOTEZLERİNİN OLUŞUMU VE GELİŞİMİ TARİHİ
Öz
Makalede Kazak-Moğolca ve daha geniş anlamda Türk-Moğol dil paralellikleri sorunu, Altay dillerinin ortaklığı sorunu ele alınmaktadır. Türkçe-Moğolca sözcüksel yakınsamalar uzun süredir Ural-Altay ve Altay teorilerine uygun olarak çalışıldığından, dilbilimdeki bu hipotez çalışmasının konusu, Ural-Altay ve Altay dillerinin oluşum ve gelişim tarihinin daha ayrıntılı bir incelemesini gerektirmektedir. Bu, klasik Altay teorisinin esas olarak Türk-Çuvaş-Moğol dil yakınsamasına dayandığından, bu nedenle geleneksel Altay çalışmalarının Çuvaş diline standart Türk ve Moğol dilleri arasında geçiş veya bağlantı statüsü verdiği için bu çok acil bir sorudur.
Bu çalışmada, doğası gereği, bütünsel alt-bilimin gelişim tarihini izlemeyi mümkün kılan tam ve değerli verilerin yayınlandığını görebilirsiniz. Ayrıca, her çalışmanın içeriğinin bir özetini veren ilgili ek açıklamalarla özel bilimsel literatür hakkında önemli bilgiler de içerirler.
Dilbilimci tarihçiler tarafından etnik ve dilbilimsel sorunların incelenmesinde, nispeten tarihsel dilbilimin kanıtlarına önem vermenin gerekli olduğu gösterilmiştir. Sadece bu temelde, dilsel kaynakların bütünsel karşılaştırmalı çalışmasının bilimsel olarak geçerli sonuçlara yol açtığı gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler
ТІЛ БІЛІМІНДЕГІ ОРАЛ-АЛТАЙ ЖӘНЕ АЛТАЙ ГИПОТЕЗАЛАРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖӘНЕ ДАМУ ТАРИХЫ
Öz
Мақалада қазақ-моңғол, кеңірек айтсақ, түркі-моңғол тілдік параллельдер мәселесі алтай тілдерінің ортақтығы мәселесі қарастырылады. Түркі-моңғол лексикалық конвергенциялары ұзақ уақыт бойы орал-алтай және алтай теорияларына сәйкес зерттеліп келе жатқандықтан, бұл жұмыстың тақырыбы тіл біліміндегі гипотезалар орал-алтай және алтай тілінің қалыптасу және даму тарихын біршама егжей-тегжейлі қарастыруды талап етеді. Бұл өте өзекті мәселе, өйткені классикалық алтай теориясы ең алдымен түркі-чуваш-моңғол тілдік конвергенцияларға негізделген, соның арқасында дәстүрлі алтайтану чуваш тіліне стандартты түркі және моңғол тілдері арасындағы өтпелі немесе байланыстырушы мәртебесін береді.
Бұл жұмыста өзінің табиғаты бойынша тұтас алтайтанудың даму тарихын қадағалап отыруға мүмкіндік беретін толық және құнды мәліметтер жарияланғанын көруге болады. Олар сондай-ақ әр зерттеу мазмұнының қысқаша мазмұнын беретін тиісті аннотациялары бар арнайы ғылыми әдебиеттер туралы маңызды ақпаратты қамтиды.
Лингвист-тарихшылар этно және лингвогенездің мәселелерін зерттегенде салыстырмалы тарихи тіл білімінің дәлелдемелеріне мән беру қажеттігі көрсетілген. Осы негізде ғана лингвистикалық дереккөздерді біртұтас салыстырмалы түрде зерттеу ғылыми негізделген нәтижелерге әкелетіндігі көрсетіледі.
Anahtar Kelimeler
History of the formation and development of the Ural-Altai and Altai hypotheses in linguistics
Öz
The article examines the problem of Kazakh-Mongolian and, more broadly, Turkic-Mongolian language parallels, which are inextricably linked with the complex and intricate problem of the commonality of the Altai languages. Since Turkic-Mongolian lexical convergences have been studied for a long time in line with the Ural-Altai and Altai theories, the topic of this work requires a fairly detailed review of the history of the formation and development of the Ural-Altai and Altai hypotheses in linguistics. This is all the more relevant since the classical Altaic theory is primarily based on the Turkic-Chuvash-Mongolian linguistic convergences, thanks to which traditional Altaic studies gives the Chuvash language the status of a transitional or connecting link between the standard Turkic and Mongolian languages.
These works, which are overview in nature, contain fairly complete and valuable information that allows us to trace the history of the development of Altaic studies as a whole. They also contain important information about the scientific literature with corresponding abstracts that provide a summary of the content of each study.
When studying the problems of ethnolinguogenesis, historical linguists need to pay attention to the data of comparative historical linguistics. Only on this basis is it shown that a comprehensive comparative study of language sources leads to scientifically based results.
Anahtar Kelimeler
История становления и развития урало-алтайской и алтайской гипотез в языкознании
Öz
В статье рассматривается проблема казахско-монгольских и, шире, тюркско-монгольских языковых параллелей неразрывно связана со сложной и запутанной проблемой общности алтайских языков. Поскольку тюркско-монгольские лексические схождения в течение длительного времени изучались в русле урало-алтайской и алтайской теорий, тема данной работы требует довольно подробного обзора истории становления и развития урало-алтайской и алтайской гипотез в языкознании. Это тем более актуально, что классическая алтайская теория прежде всего зиждется на тюркско-чувашско-монгольских языковых схождениях, благодаря которым традиционная алтаистика придает чувашскому языку статус переходного или связующего звена между стандартными тюркскими и монгольскими языками.
В этих обзорных по своему характеру трудах опубликованы достаточно полные и ценные сведения, позволяющие проследить историю развития алтаистики в целом. В них также содержатся важные сведения о специальной научной литературе с соответствующими аннотациями, дающими краткие сведения о содержании каждого исследования.
При изучении проблем этнолингвогенеза лингвистами-историками необходимо обращать внимание на данные сравнительно-исторического языкознания. Только на этой основе показано, что комплексное сравнительное исследование языковых источников приводит к научно-обоснованным результатам.
Anahtar Kelimeler
